ជាទូទៅនៅពេលនឹកឃើញពាក្យថា«ប្រដាល់គុនខ្មែរ» រូបភាពដំបូងដែលលេចឡើងក្នុងចិត្តមហាជន គឺស្នាមញើស ស្នាមបែកលោហិត ដង្ហើមញាប់ញ័រ និងការតស៊ូនៅលើសង្វៀន ដើម្បីប្រាក់រង្វាន់។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពីក្រោយវាំងនននៃការវាយតប់គ្នា និងសំឡេងហ៊ោកញ្ជ្រៀវរបស់មហាជន អនាគតរបស់កីឡាករជាច្រើនប្រឈមនឹងភាពស្រអាប់។
កន្លងមក ក្រោយបញ្ចប់អាជីពដោយសារវ័យកាន់តែច្រើន និងកម្លាំងថយចុះ អ្នកប្រដាល់ខ្លះត្រូវរត់ម៉ូតូឌុប ខ្លះធ្វើការសំណង់ និងខ្លះទៀតធ្វើការលីសែងធ្ងន់ៗ ដើម្បីបានចំណូលជួយគ្រួសារ ដោយសារតែពួកគេគ្មានជម្រើសការងារផ្សេង។
ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរបរិបទនេះ សហព័ន្ធកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរបានប្រកាសធានារកអាហារូបករណ៍ ១០០ភាគរយ សម្រាប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ឬបរិញ្ញាបត្ររង នៅតាមបណ្តាគ្រឹះស្ថានសិក្សានានា ជូនដល់កីឡាករកីឡាការិនីគុនខ្មែរដែលបានបញ្ចប់បាក់ឌុប ដើម្បីឱ្យពួកគេមានជំនាញផ្សេងទៀតសម្រាប់អនាគត បន្ថែមលើជំនាញប្រដាល់។ ក្រៅពីនេះលោកថា នៅមានការបង្រៀនជំនាញបច្ចេកទេសផ្សេងៗដែលជាកម្មវិធីរបស់ក្រសួងការងារផងដែរ។
ប្រធានសហព័ន្ធកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ លោក ខូវ ឆាយ បានបញ្ជាក់ថា កន្លងមកអត្តពលិកភាគច្រើនបញ្ចប់ការសិក្សាត្រឹមថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យ ឬវិទ្យាល័យប៉ុណ្ណោះ ដោយសារកត្តាជីវភាពបង្ខំឱ្យពួកគេបោះបង់ប៊ិចសៀវភៅ ងាកទៅផ្តោតលើការហ្វឹកហាត់ទាំងស្រុង។ រីឯអ្នកអាចតស៊ូដល់មហាវិទ្យាល័យ លោកថាមានតិចតួចបំផុត។
លោកបន្តថា៖ «គិតមកដល់បច្ចុប្បន្នគឺមានតិចណាស់ កីឡាករកីឡាការិនីដែលអាចរៀនដល់ចប់ថ្នាក់ទី១២ ចប់សញ្ញាបត្រទុតិយភូមិ»។
ក្រសួងអប់រំតាមរយៈមន្ត្រីរបស់ខ្លួនបានបញ្ជាក់កាលពីខែកុម្ភៈកន្លងទៅថា អត្រាបោះបង់ការសិក្សានៅកម្ពុជាមានលើសកម្រិតហានិភ័យរបស់និន្នាការសកល។ លោកបញ្ជាក់ថា និន្នាការសកលបានកំណត់ថាការបោះបង់ការសិក្សាដែលលើសពី ៥ភាគរយនៃអត្រារួម គឺជាហានិភ័យ។ ដោយឡែក ការបោះបង់ការសិក្សានៅកម្ពុជាមានកម្រិតដល់ ១៤ភាគរយ សម្រាប់សិស្សអនុវិទ្យាល័យ និង១១,១២ភាគរយ សម្រាប់សិស្សថ្នាក់វិទ្យាល័យ។
បើតាមលោក ខូវ ឆាយ បច្ចុប្បន្នកម្ពុជាមានអត្តពលិកគុនខ្មែរសរុបប្រមាណ ១ ៥០០នាក់ ក្នុងនោះជិត ១ ០០០នាក់ មានអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ។ សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦នេះ មានបេក្ខជនជាកីឡាករប្រមាណ ២០ ទៅ ៣០នាក់ ប៉ុណ្ណោះដែលបានចូលរួមប្រឡងបាក់ឌុប។ លោកបន្តថា ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យពួកគេរៀនបានខ្ពង់ខ្ពស់ សហព័ន្ធបានសហការជាមួយសាកលវិទ្យាល័យដៃគូ ដូចជា សាកលវិទ្យាល័យវ៉ាន់ដា និងសាកលវិទ្យាល័យចេនឡា ជាដើម ដោយផ្តល់អាហាររូបករណ៍ពេញ១០០ភាគរយ ព្រមទាំងអាចជួយផ្គត់ផ្គង់សម្ភារសិក្សាបន្ថែមផង បើករណីចាំបាច់។
លោក ខូវ ឆាយ ថ្លែងថា៖ «បើសិនជាកីឡាករកីឡាការិនីដែលគាត់ជាប់បាក់ឌុប ឬធ្លាក់បាក់ឌុប ហើយចង់រៀនថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ឬបរិញ្ញាបត្ររង យើងអាចស្នើសុំបាន។ អត់ខ្វះទេសាលា។ រាល់ថ្ងៃយើងខ្លាចតែអត់មានអ្នករៀនផង។ ប៉ុន្តែឱ្យតែមានកីឡាករណាចង់រៀន សូមទាក់ទងមក សហព័ន្ធនឹងស្នើសុំ ព្រោះសាលាច្រើនណាស់»។
ក្រៅពីការសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមសិក្សានេះ សហព័ន្ធក៏លើកទឹកចិត្តឱ្យកីឡាករកីឡាការិនីចូលរួមរៀនជំនាញផ្សេៗតាមរយៈកម្មវិធីការងាររបស់ក្រសួងការងារដែរ។ លោកយល់ថា ចំណេះដឹង ភាសាបរទេស បូករួមនឹងជំនាញក្បាច់គុន នឹងជួយឱ្យអត្តពលិកមានឱកាសការងារល្អនាពេលអនាគត ខណៈលោកថា សូម្បីការធ្វើជាគ្រូបង្គោលបង្ហាត់នៅក្រៅប្រទេសក៏ទទួលបានប្រាក់ខែរាប់ពាន់ដុល្លារដែរ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «លើកទឹកចិត្តឱ្យបន្តរៀនសូត្រតទៅទៀត ព្រោះអីអនាគតនៅវែងឆ្ងាយ […] ខ្ញុំគិតថាជាផលចំណេញមួយ បើសិនគាត់មានចំណេះច្បាស់លាស់ មានជំនាញច្បាស់លាស់ ហើយចេះភាសាទៀត គឺគាត់ដឹងតែអាចមានជីវិតមួយដែលរុងរឿង ទោះបីជាកំពុងប្រកបអាជីព ឬក៏ឈប់ប្រកបអាជីពជាកីឡាករ»។
សាកលវិទ្យាធិការនៃសាកលវិទ្យាល័យចេនឡា និងជាទីប្រឹក្សាសហព័ន្ធគុនខ្មែរ លោក អ៊ី លីម៉ា មានប្រសាសន៍ថា ឆ្នាំនេះលោកត្រៀមអាហាររូបករណ៍ចំនួន ៥កន្លែងសម្រាប់អត្តពលិកគុនខ្មែរ ឬអាចលើសនេះបើមានតម្រូវការ។ ការជួយជ្រោមជ្រែងនេះ ដោយថាលោកបានចាកចេញពីភាពក្រីក្រ ដោយសារចំណេះដឹង ដូច្នេះលោកក៏ត្រូវជួយអ្នកជំនាន់ក្រោយវិញដែរ។ លោកជឿថាការជួយកីឡាករម្នាក់ ជាការរួមចំណែកជួយសង្គមជាតិទាំងមូល។
លោកបន្តថា ប្រសិនបើកីឡាករមានចំណេះដឹង ពួកគេនឹងអាចអភិវឌ្ឍខ្លួនបានលឿនទៅតាមការវិវត្តនៃសង្គម ដោយថាអាចក្លាយជាបុគ្គលឆ្នើមក្នុងវិស័យគុនខ្មែរនៅថ្ងៃមុខ។
លោកសម្លឹងឃើញថា៖ «បើថ្ងៃក្រោយទៅគាត់ក្លាយជាអនុបណ្ឌិត ឬក្លាយជាបណ្ឌិត នោះគាត់មិនត្រឹមតែជាអ្នកប្រដាល់ ឬអ្នកក្បាច់គុន ហើយគាត់ក្លាយជាសាស្ត្រចារ្យនៅក្នុងវិជ្ជាគុន ហើយគាត់អាចចងក្រងរឿងរ៉ាវជាច្រើនឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយសិក្សា ឬការស្រាវជ្រាវផ្សេងៗទៀត»។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកក៏ស្នើឱ្យសហព័ន្ធ និងគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានានា ប្រឹក្សាគ្នាពីការយោគយល់ និងសម្រួលពេលវេលាសិក្សាដល់អត្តពលិកផង ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេត្រូវបង្ខំចិត្តបោះបង់ការសិក្សា នៅពេលមានភារកិច្ចចេញទៅប្រកួត។
បើតាមលោក លីម៉ា គិតមកទល់ពេលនេះលោកបានផ្តល់អាហាររូបករណ៍ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រដល់កីឡាករកីឡាការិនី និងអ្នកពាក់ព័ន្ធវិស័យប្រដាល់ចំនួន ៩នាក់ រួមនិងផ្តល់ឱ្យយុវជនដែលមកពីគ្រួសារខ្វះខាតនៅតាមបណ្តាខេត្តរាប់រយនាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ផ្នែកច្បាប់ សុខាភិបាល និងអាយធីជាដើម។
ឱកាសសិក្សានេះ បានក្លាយជាក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់អត្តពលិកវ័យក្មេង។ កីឡាការិនីវ័យ១៧ឆ្នាំ អេន គឹមឡាង បានលើកឡើងថា នាងក៏កំពុងស្វែងរកអាហាររូបករណ៍ដើម្បីបន្តការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រផ្នែកច្បាប់ដែរ ក្រោយរំពឹងខ្ពស់គួរសមថានឹងទទួលបានលទ្ធផលល្អពីការប្រឡងបាក់ឌុបដែលទើបបញ្ចប់ថ្មីៗនេះ។
សិស្សគុននៃក្លិបបញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំរូបនេះយល់ថា ជារឿងល្អដែលសហព័ន្ធបានរៀបចំឱកាសសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃបែបនេះ។
កញ្ញាប្រាប់ថា៖ «ខ្ញុំគិតថាល្អ ចង់ដាក់ពាក្យអាហាររូបករណ៍ដែរ។ ដោយសារយើងខ្វះខាត ទើបប្រឡងចប់អុីចឹង យើងអត់ទាន់មានការងារធ្វើ អត់ទាន់រកលុយបាន»។
ទោះបីជាគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះជារឿងដ៏ល្អក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកស្និទនឹងវិស័យនេះសង្កេតឃើញថា ឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតសម្រាប់អ្នកប្រដាល់គុនខ្មែរ គឺ«ភាពក្រីក្រ»។
គ្រូបង្ហាត់គុនខ្មែរនៃក្លិបអភិរក្សគុនខ្មែរុងរឿង លោក សួង បញ្ញា យល់ថា ប្រសិនបើចង់ឱ្យគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះជោគជ័យ រដ្ឋគួរបញ្ចូលគុនខ្មែរទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៅតាមសាលារដ្ឋ ដើម្បីឱ្យសិស្សឱ្យអាចហ្វឹកហាត់ផង និងរៀនសូត្រផងបាន។
លោកលើកឡើងដូច្នេះ ដោយសង្កេតឃើញថា កីឡាករភាគច្រើនបានបោះបង់ការសិក្សាតាំងពីមុនថ្នាក់វិទ្យាល័យ ដោយសារបំណុល និងបន្ទុកគ្រួសារ ហើយងាកមកចូលហ្វឹកហាត់គុនខ្មែរ ដើម្បីរកចំណូលដោះស្រាយជីវភាព។
លោកថ្លែងថា៖ «ការផ្តល់អាហាររូបករណ៍ឱ្យកីឡាកររៀន គឺល្អមែនទែន ដែលអាចធ្វើឱ្យពួកគាត់ដែលកំពុងប្រឡូកគុនខ្មែរ អាចរៀនបន្តបាន តែខ្ញុំគិតថាពិបាកបន្តិច។ លោកថាពិបាកត្រង់៖ «ពួកគាត់សុទ្ធសឹងតែជាកូនអ្នកក្រីក្រ ឡើងប្រកួតដើម្បីស្វែងរកថវិកាចិញ្ចឹមគ្រួសារ។ អ៊ីចឹងមុននឹងគាត់ចូលប្រកួត គឺគាត់បោះបង់ចោលការសិក្សាមុនបាត់ទៅហើយ»។
ជាក់ស្តែង ដោយសារជីវភាពខ្វះខាតខ្លាំងកាលពីអំឡុងឆ្នាំ២០១៦ កុមារ ផានិត វណ្ណហួន បានសម្រេចចិត្តឈប់សិក្សាត្រឹមថ្នាក់ទី៤ ដែលមានអាយុ១១ឆ្នាំ ដើម្បីទៅតាមម្តាយឪពុកធ្វើការនៅប្រទេសថៃ។ បច្ចុប្បន្ន វណ្ណហួន ដែលមានវ័យ ២១ឆ្នាំ ជាកីឡាករគុនខ្មែរម្នាក់ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះគួរសម ក្រោយចូលហាត់គុនខ្មែរប្រមាណ៦ឆ្នាំមកនេះ។
ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលរំលឹកពីការសិក្សា កូនសិស្សនៃក្លិបសុវណ្ណកុមារម្នាក់នេះ នៅតែសោកស្តាយឱកាស ដោយថាបច្ចុប្បន្នអ្នករៀនបានជ្រៅជ្រះមានឱកាសច្រើន ប៉ុន្តែហួសពេលសម្រាប់រូបគេ។
កីឡាករ វណ្ណហួន ប្រាប់ថា៖ «ស្តាយណាស់បង។ តែមិនដឹងធ្វើម៉េច បើហួសបាត់ហើយ។ កាលហ្នឹងខ្វះខាតខ្លាំងបង។ កាលហ្នឹងនៅខ្មែរសឹងតែរកអីហូបអត់ចង់បាន ហើយបានសម្រេចចិត្តថាទៅថៃជាមួយប៉ា និងម៉ែ»។
កីឡាករគុនខ្មែរវ័យ២១ឆ្នាំរូបនេះឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នរូបគេអាចរកចំណូលបានចន្លោះ ៥០ម៉ឺនរៀល ទៅ ១លានរៀលក្នុងមួយប្រកួត ដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារដែលមានបងប្អូន ៥នាក់។
ទន្ទឹមនេះ ក្រុមការងារផ្គូរផ្គងកីឡាករប្រចាំសង្វៀននៃស្ថានីយទូរទស្សន៍បាយ័ន លោក កាន់ សុភ័ក្ត្រ សង្ឃឹមថា គំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់សហព័ន្ធ នឹងអាចជួយឱ្យអ្នកប្រដាល់គុនខ្មែរកាន់តែមានចំណេះជំនាញបន្ថែមលើអាជីពប្រដាល់ ដើម្បីអនាគតវែងឆ្ងាយ។
លោកថាក្នុងនាមជាអ្នកចាប់គូប្រកួត លោកតែងតែងផ្តល់ឱកាសឱ្យកីឡាករកីឡាការិនីគ្រប់រូបដែលប្រឹងប្រែង ជាពិសេសកីឡាករដែលមានជីវភាពខ្វះខាត និងអ្នកដែលរៀនផង ប្រកួតផង ដើម្បីជាការលើកទឹកចិត្ត។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជារឿងមួយដែលយើងអាចឱ្យគាត់រកប្រាក់ចំណូលដើម្បីចិញ្ចឹមគ្រួសារ ចិញ្ចឹមខ្លួនឯង។ ទោះបីអ្នកខ្លះគាត់អត់បន្តការសិក្សា ក៏ប៉ុន្តែគាត់អាចរកប្រាក់ចំណូលបានពីការប្រកួតហ្នឹង ដើម្បីចិញ្ចឹមខ្លួនឯង។ សម្រាប់ខ្ញុំគឺនៅតែផ្តល់ឱកាសឱ្យគាត់បានប្រកួតនៅតាមកម្មវិធីប្រចាំទូរទស្សន៍បាយ័ន ទាំងកីឡាករគីឡូតូច និងគីឡូធំ»។
ជុំវិញការលើកកម្ពស់ចំណេះដឹងអត្តពលិកនេះ អ្នកទស្សនៈវិជ្ជា និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា លោក ឈត ប៊ុនថង លើកឡើងថា ការបំពាក់បំប៉នចំណេះដឹងទូទៅ សីលធម៌ និងភាសាបរទេស គឺជាកត្តាចាំបាច់បំផុតកីឡាករកីឡាការិនីគ្រប់វិស័យ។
លោកថ្លែងថា៖ «ការរៀនទាំងចំណេះដឹងទូទៅ ទាំងសីលធម៌ ទាំងភាសាផ្សេងៗ សុទ្ធតែជារឿងដែលត្រូវគិតគូរ។ បើពួកគាត់មានចំណេះដឹងខ្ពស់បន្តិចទៅ ក៏វាជួយតម្រង់ទិសតម្រង់ផ្លូវឱ្យការប្រកបអាជីពរបស់គាត់កាន់តែល្អ»។
លោកបន្ថែមថា ចំណេះដឹង នឹងជួយសម្រួលដល់ការទំនាក់ទំនងរបស់កីឡាករជាមួយក្លិប សហព័ន្ធ ឬដៃគូអន្តរជាតិបានយ៉ាងរលូន ព្រមទាំងជួយការពារពួកគេពីការចាញ់បោកគេផងដែរ។ លើសពីនេះ វាក៏ជាទុនដ៏រឹងមាំសម្រាប់ពួកគេចាប់យកអាជីពថ្មី នៅពេលបញ្ចប់អាជីពកីឡា។
តាមរយៈផែនទីបង្ហាញផ្លូវការអប់រំមធ្យមសិក្សាកម្ពុជាឆ្នាំ២០៣០ ក្រសួងអប់រំមានចក្ខុវិស័យកសាង និងអភិវឌ្ឍធនធាន មនុស្សប្រកបដោយគុណភាព និង គុណធម៌ ប្រសើរបំផុតលើគ្រប់ផ្នែក ដើម្បីកសាងសង្គមកម្ពុជា ឱ្យក្លាយទៅជាសង្គមរីកចម្រើន ផ្អែកលើចំណេះដឹង និងចំណេះធ្វើជាមូលដ្ឋាន។
ងាកមកប្រធានសហព័ន្ធកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរលោក ខូវ ឆាយ វិញបានបង្ហាញភាពជឿជាក់ថា៖ «នៅក្នុងវិស័យនេះ បើសិនជាគាត់មានចំណេះជំនាញខាងគុនខ្មែរ ហើយមានចំណេះដឹងខ្ពស់ទៀត គឺគាត់អាចជួយជីវភាពខ្លួនឯងបានរុងរឿងនៅថ្ងៃក្រោយ ហើយក៏អាចមានបាន ដោយសារវិស័យនេះដែរ។ អ៊ីចឹងត្រូវតែតស៊ូទាំងអស់គ្នាថែមទៀត»៕
