ក្រចេះ៖ ក្នុងរវាងពីរទៅបីវិនាទីម្តង សត្វផ្សោតមួយក្រុមឆ្លាស់វេនគ្នាអើតក្បាលនៅលើផ្ទៃទឹកនៅអន្លង់ផ្សោតកាំពី នៃទន្លេមេគង្គ។ មួយមុជក្បាលចុះ មួយទៀតអើតក្បាលឡើង បញ្ចេញសូរដកដង្ហើមដែលបំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់នៅលើផ្ទៃទឹក និងហាក់បីដូចជាឱ្យសញ្ញាថា ពួកវាសុខសប្បាយទេ។
ជាងបីឆ្នាំក្រោយពីមានការស្លាប់ច្រើនក្បាល សត្វផ្សោតមានចំនួនកើនឡើងជាលំដាប់ ផ្តល់ពន្លឺក្តីសង្ឃឹមឡើងវិញសម្រាប់អនាគតរបស់សត្វកម្រមួយនេះ និងសម្រាប់អ្នកស្រុកក្រីក្រ ដែលធ្លាប់តែពឹងផ្អែកលើរបរនេសាទដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។
«ពីមុនយើងអត់មានអី យើងរកតែត្រី តាំងពីមានការធ្វើរូបចម្លាក់មក យើងរកបានចំណូលពីរូបចម្លាក់សត្វផ្សោត … ចឹងអាចជួយបានច្រើន ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យប្រជាជននៅទីនេះធូរធារជាងមុន ដែលពីមុនយើងរកតែត្រី រកបានព្រឹក ខ្វះល្ងាច»។ នេះជាសម្តីរបស់ អ្នកស្រី ឈាង រីណា អ្នករស់នៅតំបន់រមណីយដ្ឋានអន្លង់ផ្សោតកាំពីក្នុងខេត្តក្រចេះ។
ណារី នៅចាំកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន អំពីកង្វល់នៅពេលណាគាត់ឮដំណឹងថាមានសត្វផ្សោតស្លាប់ម្តងៗ ដោយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានការភ័យបារម្ភ ព្រោះអីសត្វផ្សោតជាសត្វដែលអាចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ ដើម្បីជួយដល់ប្រជាជនយើងក្នុងការកស៊ីផងដែរ»។
រមណីយដ្ឋានអន្លង់ផ្សោតកាំពី ជាតំបន់អភិរក្សសត្វផ្សោតតាមដងទន្លេមេគង្គមួយ មានចម្ងាយប្រមាណជា ១៥ គីឡូម៉ែត្រ ពីក្រុងក្រចេះ។
យោងតាមអង្គការមូលនិធិសត្វព្រៃពិភពលោក (World Wildlife Fund) ផ្សោត ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសថា Irrawaddy Dolphin ជាប្រភេទសត្វថនិកសត្វដ៏កម្រ ដែលមានតែនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងឥណ្ឌូណេស៊ីប៉ុណ្ណោះ ក្រៅពីប្រទេសកម្ពុជា។
វាត្រូវបានចាត់ទុកថាកំពុងប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង នៅក្នុងបញ្ជីក្រហមនៃសត្វរងការគំរាមកំហែង របស់អង្គការសហភាពអន្តរជាតិដើម្បីអភិរក្សធម្មជាតិ (International Union for Conservation of Nature/IUCN)។ សកម្មភាពនេសាទខុសច្បាប់ និងការបំពុលបរិស្ថាន ដូចជាសំរាមថង់ផ្លាស្ទិក ត្រូវបានគេដឹងថាជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យសត្វនេះស្លាប់ គួបផ្សំនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការប្រែប្រួលរបបទឹកដោយសារការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនាប៉ែកខាងលើនៃទន្លេមេគង្គ ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ទីជម្រកធម្មជាតិសម្រាប់អត្ថិភាព និងការបន្តពូជរបស់វា។
នៅក្នុងឆ្នាំ២០២២ សត្វនេះបានស្លាប់ច្រើន រហូតដល់ទៅ ១១ក្បាល ក្នុងនោះចំនួន៣ក្បាលស្លាប់បន្តគ្នាក្នុងខែធ្នូតែមួយ ដោយសារជាប់ជំពាក់មងរបស់អ្នកនេសាទ ដែលជាសញ្ញាអាសន្នតម្រូវឱ្យចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវិនាសរបស់វា។
នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ រាជរដ្ឋាភិបាលចេញអនុក្រឹត្យមួយកំណត់តំបន់គ្រប់គ្រង និងអភិរក្សសត្វផ្សោតក្នុងទន្លេមេគង្គ ប្រវែង ១២០គីឡូម៉ែត្រ ដោយ៣៥គីឡូម៉ែត្រនៅក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង និង ៨៥គីឡូម៉ែត្រនៅក្នុងខេត្តក្រចេះ គិតជាផ្ទៃសរុបមាន ១២៤២ម៉ែត្រក្រឡា។
ការនេសាទត្រីនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបានហាមឃាត់ស្ទើរតែទាំងស្រុង ជាពិសេសការនេសាទដោយប្រើមង ឬសន្ទូចរនង និងឧបករណ៍ខ្នាតមធ្យម និងខ្នាតធំផ្សេងទៀត។ ការធ្វើនាវាចរក្នុងល្បឿនលើសពី ៣០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោងត្រូវបានហាមឃាត់ ទូកមានឧបករណ៍នេសាទហាមឆ្លងកាត់ ហើយការតាំងលំនៅក៏មិនត្រូវឱ្យមានដែរ នៅក្នុងតំបន់អភិរក្ស ដើម្បីបញ្ចៀស «ផលប៉ះពាល់ដល់ប្រភេទធនធានជលផលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ ជាពិសេសសត្វផ្សោត … ដែលជារតនសម្បត្តិ ធម្មជាតិមានជីវិតដ៏ពិសិដ្ឋ» របស់កម្ពុជា។
ចាប់តាំងពីពេលនោះមក វត្តមានរបស់សត្វផ្សោតបានកើនឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយគិតត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ វាមានចំនួនសរុប ១១១ក្បាល ជាចំនួនខ្ពស់ជាងគេ បើគិតពីឆ្នាំ២០២១ ដោយមិនទាន់មានស្លាប់ មួយនៅឡើយទេ។
លោក នុត ឫទ្ធី មន្រី្តខណ្ឌរដ្ឋបាលជលផលខេត្តក្រចេះ និងប្រធានឆ្មាំប៉ុស្តិ៍អន្លង់កាំពី មានប្រសាសន៍ថា វិធានការតាមរយៈអនុក្រឹត្យឆ្នាំ២០២៣ បានធ្វើឱ្យសកម្មភាពខុសច្បាប់ ថយចុះច្រើននៅក្នុងតំបន់អភិរក្សសត្វផ្សោត។ ប៉ុន្តែលោកបានពោលបន្ថែមទៀតថា ទោះបីជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងយកចិត្តទុកដាក់ការពារខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នៅមានជនឆ្លៀតឱកាសប្រព្រឹត្តបទល្មើសខុសច្បាប់ដែរក្នុងពីរឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងចាប់បានជនសង្ស័យ ហើយយើងបានបញ្ចូនទៅតុលាការជាច្រើននាក់ដែរហើយ»។
ទាក់ទាញទេសចរណ៍
លោក អោក ដារុណ អនុប្រធានមន្ទីកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ខេត្តក្រចេះ និយាយថា ការអភិរក្សសត្វ ផ្សោតមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការរស់រានរបស់សត្វដ៏កម្រមួយនេះ ដែលជា ចំណុចទាក់ទាញមួយផ្នែក ទេសចរណ៍ នាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់សហគមន៍កាំពីបានប្រសើរឡើងជាងមុនច្រើន។
លោកថ្លែងថា៖ «តាំងពីបង្កើតសហគមន៍កាំពីនេះមក ទីមួយគឺការបង្កើតមុខរបរថ្មីដែលឱ្យពួកគាត់ធ្វើរូបចម្លាក់ផ្សោត ចម្លាក់ផ្សេងៗ ដើម្បីលក់នៅតំបន់ទេសចរណ៍អន្លង់កាំពី អ៊ីចឹងជីវភាពរបស់ពួកគាត់ប្រែប្រួលច្រើន ជាពិសេសតំបន់ផ្សោត គាត់អាចចែវទូក លក់វត្ថុអនុស្សវរីយ៍ ហើយមួយផ្នែកទៀត គឺគាត់ជួលតូបដើម្បីធ្វើសេវាកម្មផ្សេងៗ»។
លោក ទុយ សុវណ្ណា ប្រធានសហគមន៍កាំពី បានលើកឡើងថា សឹងតែ ៨០ភាគរយ នៃប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់នោះបានផ្លាស់ប្ដូរមុខរបរពីអ្នកនេសាទត្រី មកជាអ្នកប្រកបអាជីវកម្មផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់ទេសចរណ៍មួយនេះ ដោយសារតែសត្វផ្សោត។
លោកបានបន្តថា៖ «កាលពី១០ឆ្នាំមុន យើងធ្លាប់តែមានផ្ទះតូចៗ មួយៗ តែឥឡូវនេះ អ្នកមកក្រោយទៀត មកមើលលែង ចង់ស្គាល់ព្រោះប្រែប្រួលច្រើន ដោយសារតែវិស័យទេសចរណ៍នឹងហើយ»។
មន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ខេត្តទទួលបានទេសចរចំនួន ៤២៨ ៨៨៣នាក់ គឺច្រើនជាងពីរដង បើធៀបទៅនឹងចំនួន ១៩២ ០៣៧នាក់ ក្នុងឆ្នាំ២០២២។
លោក ប្រាក់ វិបុល ប្រធានការិយាល័យគ្រប់គ្រងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះ និយាយថា កាលណា មាន សត្វផ្សោតស្លាប់ វាអាចជះផលមិនល្អទៅលើផ្នែកទេសចរណ៍ដែរ ព្រោះ «ភ្ញៀវទេសចរបរទេសរំពឹង មកមើល ចង់ឃើញសត្វផ្សោតហ្នឹងហើយដែលហៅបានថា ជារបស់កម្រ ជាសត្វមួយដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ»។
លោកបានបន្តទៀតថា តាមធម្មតា ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិមកទស្សនាសត្វផ្សោត ច្រើនជាងភ្ញៀវទេសចរជាតិ ដែលពុំសូវមានចំណាប់អារម្មណ៍ទៅមើលរមណីយដ្ឋានអន្លង់ផ្សោតកាំពី ទេ។
លោក សរ ម៉ុល ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមភ្ញៀវទេសចរជាតិដែលបានទៅលេងនៅរមណីយដ្ឋានអន្លង់កាំពី កាលពីពេលថ្មីៗនេះ។ លោកបាននាំសមាជិកគ្រួសារជាច្រើននាក់មកពីខេត្តកំពង់ធំ ហើយសម្រាប់លោកផ្ទាល់ គឺជាលើកដំបូងហើយដែលបានឃើញសត្វផ្សោតផ្ទាល់ភ្នែក។
លោកមានប្រសាសន៍ដូច្នេះថា៖ «តាំងពីខ្ញុំនៅតូចរហូតដល់អាយុដល់ ៥០ជាងហើយ ទើបបានឃើញសត្វផ្សោតច្បាស់ៗ លើកទីមួយ។ ការអភិរក្សរបស់គេល្អ ព្រមទាំងសំណូមពរឱ្យប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់មកទស្សនាសត្វផ្សោតឱ្យបានច្រើន»។
លោក ច្រឹក សុធា ដែលជាភ្ញៀវទេសចរជាតិបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ប្លែកនៅពេលបានឃើញសត្វផ្សោត ដោយសារយើងអត់ដែរបានមកទេ។ ហើយមានអារម្មណ៍ថាល្អ ដែលយើងអាចអភិរក្សបានចឹង ដើម្បីទុកឱ្យកូនចៅនៅប្រទេសកម្ពុជាយើង ឱ្យភ្ញៀវទេសចរមកលេងកាន់តែច្រើន»។
សម្រាប់លោក Ciarán ភ្ញៀវទេសចរមកពីប្រទេសអៀរឡង់ សត្វផ្សោតគឺជាគោលដៅមួយដែលគាត់មិនអាចរំលងបាននៅក្នុងកម្មវិធីដើរកម្សាន្តរបស់គាត់នៅប្រទេសកម្ពុជា។ លោកនិយាយដូច្នេះថា៖ «ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរកំសាន្តជុំវិញប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេល ពីរ-បី សប្ដាហ៍ ហើយខ្ញុំពិតជាចង់ឃើញភាពស្រស់ស្អាត និងភាពទាក់ទាញរបស់សត្វផ្សោតណាស់។ ខ្ញុំជ្រើសរើសការជិះកាយ៉ាក់ ដើម្បីគយគន់ និងទស្សនាសត្វផ្សោត វាពិតជាមានភាពស្រស់ស្អាត និងអស្ចារ្យមែនទែន»។
លោក កែប សុហ៊ាង អ្នកបើកទូកដឹកភ្ញៀវទេសចរនៅក្នុងរមណីយដ្ឋានកាំពី បង្ហាញក្តីសង្ឃឹមថា ពីនេះតទៅ ចំនួនសត្វផ្សោតនឹងកើនកាន់តែច្រើន ដោយសារកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ឆ្មាំក្នុងការល្បាតនៅក្នុងតំបន់ការពារ និងអភិរក្សសត្វផ្សោត។
លោក សុហ៊ាងបានឱ្យដឹងថា៖ «កាលណាបាត់បង់ផ្សោត យើងក៏បាត់ការងារដូចគ្នា»។ លោកបានលើកឡើងបន្តទៀតថា៖ «តំបន់ទេសចរណ៍នេះបានផ្តល់ឱ្យខ្ញុំមានចំណូលចិញ្ចឹមគ្រួសារ ទោះបីជាថ្ងៃខ្លះបានតិច តែក៏មានថ្ងៃខ្លះក៏បានលុយច្រើនដែរ អ៊ីចឹងយើងអាចផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារបានសមរម្យ»។
លោកបានបន្ថែមថា៖ «បើសិនជាអត់សហគមន៍នេះ យើងមានតែចំណាកពីភូមិនេះទៅទីក្រុង ធ្វើសំណង់ ឬធ្វើអីតាមដែលយើងអាចរកបានធ្វើ។ តែបើមានផ្សោតកាន់តែច្រើន ភ្ញៀវកាន់តែច្រើន ធ្វើឱ្យខ្ញុំមានចំណូលកាន់តែច្រើន អ៊ីចឹង ខ្ញុំសង្ឃឹមថ្ងៃមុខទៀត ផ្សោតកាន់តែកើនឡើងទៀត ហើយចង់បានឱ្យភ្ញៀវមកកាន់តែច្រើនទៀត»។
លោក អោក ដារុណ អនុប្រធានមន្ទីរកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទខេត្តក្រចេះ បានធ្វើការសង្កត់ធ្ងន់ថា ការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ជាមួយអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច មានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីការរស់រាន និងរីកចម្រើនរបស់សត្វផ្សោតយូរអង្វែងទៅមុខ ពីព្រោះ «សត្វផ្សោតគឺជាសម្បត្តិរួម» របស់ខ្មែរទាំងអស់គ្នា៕
អត្ថបទព័ត៌មាននេះ គឺជាស្នាដៃរបស់និស្សិតឆ្នាំទី២ ជំនាន់ទី២៣ របស់ឌីអឹមស៊ី (DMC) ជាផ្នែកមួយនៃមុខវិជ្ជា រាយការណ៍ព័ត៌មាន និងសរសេររឿង។
