កសិករកម្ពុជានៅតំបន់ជនបទបានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តកសិកម្មបែបកសិក្សេត្របរិស្ថាន ដែលជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃយុទ្ធសាស្រ្តស្រោចស្រង់ប្រាក់ចំណូលឡើងវិញ និងបង្កើនភាពធន់ទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ខណៈកសិកម្មទំនើបត្រូវចំណាយថ្លៃដើមខ្ពស់ និងបានទិន្នផលទាប។
ប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ៧០គ្រួសារដែលជាកសិករ អ្នកស្រែ អ្នកនេសាទ និងតំណាងអង្គការសង្គមស៊ីវិល បានជួបជុំគ្នាក្នុងវេទិការពិភាក្សាមួយស្ដីអំពី «ការស្វែងយល់អំពីវិបត្តិប្រព័ន្ធស្បៀងបច្ចុប្បន្ន និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើប្រព័ន្ធស្បៀងមូលដ្ឋាន និងការឆ្លើយតបរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងចលនាអ្នកស្រែ»។ វេទិកានេះសហការរៀបចំដោយអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិដើម្បីវិភាគលើកត្តាគំរាមកំហែងលើប្រព័ន្ធសន្តិសុខស្បៀងនៅមូលដ្ឋាន ប្រមូលមតិកសិករខ្នាតតូច និងស្វែងរកពីគម្រូរបស់អ្នកស្រែទៅលើការកសាងភាពជាម្ចាស់លើប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារនិងសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។
អ្នកស្រី រស់ សុគន្ធី សហប្រធាននៃអង្គការ Focus on the Global South មានប្រសាសន៍ថាធនធានធម្មជាតិបានបាត់បង់ក្រោមរូបភាពវិនិយោគទ្រង់ទ្រាយធំ ការច្បាមយកដី ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការជីកយករ៉ែ ដែលអ្វីទាំងនេះកំពុងបំផ្លាញប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារនៅមូលដ្ឋាន។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជីគីមី និងថ្នាំពុលកសិកម្ម បានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងសត្វ ធ្វើឱ្យគុណភាពដីធ្លាក់ចុះ និងបំផ្លាញបរិស្ថានបន្តិចម្ដងៗផងដែរ។
អ្នកស្រីគូសបញ្ជាក់ថា នេះជាបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមជនបទ។ អ្នកស្រីកត់សម្កាល់ឃើញថា តម្លៃឡើងចុះរបស់កសិផល និងកង្វះការគាំទ្របច្ចេកទេស និងវិបត្តិអាកាសធាតុ ដូចជាទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត បានរុញច្រានកសិករតូចតាចធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិបំណុល។
កសិករ ហ៊ី សុខចាន់ និងជាលេខាធិការសហគមន៍អញ្ជាញរូងសម័យថ្មី ក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង បានមើលឃើញថា កសិករតូចតាចកំពុងបាត់បង់ភាពជាម្ចាស់លើប្រព័ន្ធស្បៀងអាហាររបស់ខ្លួនទៅឲ្យក្រុមហ៊ុនឬសាជីវកម្មធំៗដែលគ្រប់គ្រងលើខ្សែច្រវ៉ាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងធាតុចូលនានារបស់វិស័យកសិកម្ម។
ដើម្បីរំដោះខ្លួនពីការពឹងពាក់ទាំងស្រុងលើរឿងនេះ និងការពារខ្លួនពីវិបត្តិបំណុល អ្នកស្រីសង្កត់ធ្ងន់ថាកសិករត្រូវតែកសាងប្រភពធនធានក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។
កសិករវ័យ៤៥ឆ្នាំរូបនេះបន្តថា៖ «ខ្ញុំគ្មានឃើញកសិកររូបណាដែលធ្វើកសិកម្ម[បែបទំនើប]ហើយចំណេញ ឬក៏ជួយស្ដារជីវភាពទេ ប៉ុន្តែមានតែកសិករភាគច្រើនដែលធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបំណុលដោយសារតែធាតុចូលទាំងអស់ហ្នឹង»។
អ្នកស្រីរំឭកថា កាលជំនាន់ម្ដាយឪពុករបស់អ្នកស្រីធ្វើស្រែកាលពី៣០ឆ្នាំមុនមិនដែលជាប់បំណុល ហើយពួកគាត់ធ្វើស្រែតែម្ដងក្នុងមួយឆ្នាំជាមួយនឹងឧបករណ៍កសិកម្មបុរាណ និងអាចមានស្រូវក្នុងជង្រុកទៀតផង។ ប៉ុន្តែកសិករបច្ចុប្បន្នអ្នកស្រីថាធ្វើស្រែមួយឆ្នាំបីដង មានជីគីមីទំនើប តែចុងក្រោយគ្មានអ្វីនៅក្នុងជង្រុក និងថែមទាំងជាប់បំណុលច្រើនទៀត។
អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «កសិកម្មទំនើបគ្មានបានអ្វីទេ ក្រៅពីបំណុល និងបញ្ហាសុខភាព»។
ប្រសិនបើកសិករមិនអាចប្ដូរពីការធ្វើកសិកម្មពឹងលើជីគីមីបានទេ អ្នកទាំងនោះនឹងជាប់បំណុលកាន់តែច្រើន អាចបង្ខំឲ្យកសិករខ្លះបោះបង់ការងារកសិកម្មដោយសារទិន្នផលទាប។ បន្ថែមពីនេះ វាក៏ធ្វើឲ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយមិនចង់ធ្វើកសិកម្ម ដោយមើលឃើញការលំបាកជាក់ស្ដែងដែលឪពុកម្ដាយបានជួបប្រទះ។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ សហគមន៍របស់អ្នកស្រី សុខចាន់ បានធ្វើការជាងមួយឆ្នាំមកហើយដើម្បីទាញយកការគ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារមកវិញ តាមរយៈការចែករំលែកចំណេះដឹងអំពីកសិកម្មបែបកសិក្សេត្របរិស្ថាន ដោយការដាំដំណាំមិនប្រើជី ឬថ្នាំគីមី និងងាកមកប្រើតែសម្ភារៈមានក្នុងស្រុកជំនួសឲ្យសម្ភារៈលក់លើទីផ្សារ។
ស្រ្តីនៅក្នុងសហគមន៍បានដឹកនាំក្រុមកសិករនៅមូលដ្ឋាន និងបង្កើតមូលនិធិសន្សំ ដែលអាចជួយដល់គ្រួសារកសិករអាចខ្ចីប្រាក់ពីគ្នាទៅវិញទៅមកសម្រាប់វិនិយោគលើវិស័យកសិកម្ម។ កសិករអាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជរបស់ខ្លួន អាចធ្វើជី និងថ្នាំកសិកម្មដោយខ្លួនឯង និងរៀបចំឲ្យមាន «ពិធីបុណ្យគ្រាប់ពូជ» ប្រចាំឆ្នាំជាមួយសហគមន៍ជិតខាងក្នុងគោលបំណងចែករំលែក រក្សាទុក និងសន្សំពូជក្នុងស្រុកសម្រាប់អនាគតផងដែរ។
ការប្ដូរទៅធ្វើកសិកម្មបែបធម្មជាតិអាចជួយឲ្យកសិករខ្នាតតូចបានធូរស្រាលពីអន្ទាក់បំណុលភ្លាមៗ និងរួចផុតពីការបង្ខំលក់កសិផលរបស់ខ្លួន។
អ្នកស្រីឲ្យដឹងថា៖ «កន្លងមក មិនថាតម្លៃកសិផលទាបកម្រិតណាទេ ពួកគាត់ត្រូវតែបង្ខំចិត្តលក់។ បើមិនលក់ ពួកគាត់មិនមានប្រាក់សង[បំណុល]ទេ…ប៉ុន្តែពេលនេះបើសិនជាពួកគាត់មិនអាចលក់កសិផលខ្លួនចេញ ដូចជាបន្លែ ពួកគាត់ទុកហូបខ្លួនឯង ឬទុកឲ្យសត្វចិញ្ចឹមស៊ី»។
អ្នកស្រីកត់សម្គាល់ថា ខណៈពេលដែលតម្លៃលក់ចេញកសិផលនៅតែមិនមានស្ថិរភាព និងផលិតផលគ្មានជាតិគីមីមិនអាចលក់ក្នុងតម្លៃខ្ពស់បាន ការចំណាយទុនផលិតទាបក៏នៅតែអាចជួយកសិករមិនឲ្យជួបវិបត្តិថវិកាដែរ។
យ៉ាងណា អ្នកស្រីនៅមានកង្វល់ចំពោះបញ្ហាជំងឺមិនស្គាល់មុខដែលកើតឡើង«ភ្លាមៗ» នៅក្នុងសហគមន៍ ដែលការណ៍នេះអ្នកស្រីដាក់ការសង្ស័យថាមកពីបញ្ហាអាកាសធាតុ ឬការបំពុលបរិស្ថាន។
ជាមួយគ្នានេះ អ្នកស្រីបញ្ជាក់ថា សហគមន៍របស់ខ្លួនក៏នៅតែមិនទាន់អាចលុបបំបាត់ការប្រើប្រាស់ជីគីមីទាំងស្រុងបានដែរ។ ប៉ុន្តែថាការប្រើប្រាស់បានធ្លាក់ចុះ៥០ភាគរយ។ ថ្វីបើការផ្លាស់ប្ដូរនៅមានកម្រិត អ្នកស្រីថា ប្រជាកសិករក៏បានធូរស្រាលពីវិបត្តិបំណុលខ្លះដែរ។
ឧទាហរណ៍សម្រាប់អ្នកផ្សេងទៀត
ចំណែកអ្នកស្រី អោ សំអុល វ័យ៤២ឆ្នាំ តំណាងអ្នកភូមិដែលមានដីរងផលប៉ះពាល់នៅក្នុងខេត្តប៉ៃលិន បានពន្យល់ថា ប្រព័ន្ធកសិកម្មទំនើបគឺជាអន្ទាក់សម្រាប់កសិករតូចតាច ព្រោះថាគ្រាប់ពូជដែលលក់លើទីផ្សារមិនអាចទុកសម្រាប់រដូវបន្ទាប់បានទេ ដែលធ្វើឲ្យកសិករត្រូវបង្ខំចិត្តបន្តទិញផលិតផលទាំងទោះពីក្រុមហ៊ុនទៀត។
អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ការបាត់បង់ភាពជាម្ចាស់លើស្បៀងអាហារគឺកើតឡើងពេលដែលកសិករលែងអាចប្រើគ្រាប់ពូជរបស់ខ្លួនបានទៀត ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តទិញពូជ និងជីពីក្រុមហ៊ុន…ផលិតផលរបស់ក្រុមហ៊ុនមានតម្លៃថ្លៃ ប៉ុន្តែពេលយើងលក់កសិផលរបស់យើងទៅលើទីផ្សារវិញ មានតម្លៃទាបខ្លាំង» ។
អ្នកស្រីឲ្យដឹងទៀតថា ក្រុមហ៊ុន និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានបានជំរុញទឹកចិត្តឲ្យកសិករទិញជី ថ្នាំគីមីថ្លៃៗ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបណ្ដាលមកពីការបាត់បង់ព្រៃឈើ ការចំណាយច្រើនផ្នែកច្បាប់ក្នុងការទាមទារសិទ្ធិដីធ្លី និងកង្វះប្រព័ន្ធគាំពារសុខភាពលើជំងឺកើតចេញពីថ្នាំគីមីកសិកម្ម ធ្វើឲ្យកសិករតូចតាចក្លាយជាជនរងគ្រោះនៃវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុធ្ងន់ធ្ងរ។
លោក នឹម ឈៀង វ័យ៧២ឆ្នាំ កសិករម្នាក់ដែលអនុវត្តកសិកម្មបែបកសិក្សេត្របរិស្ថាន បានឲ្យដឹងថា លោកសម្រេចចិត្តប្ដូរពីការអនុវត្តកសិកម្មទំនើប មកជាកសិក្សេត្របរិស្ថាន ក្រោយមើលឃើញការបំផ្លាញបរិស្ថានធ្វើឲ្យចំនួនត្រីថយចុះ មានទឹកជំនន់ ព្រមទាំងឃើញពីការជាប់បំណុលរបស់កសិករដូចគ្នាក្នុងសហគមន៍។
តំណាងសហគមន៍នេសាទរាំងពេន៣ត ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង បានឲ្យដឹងថា ការពឹងពាក់លើពូជគីមី ជីគីមី និងថ្នាំគីមីកសិកម្ម បានធ្វើឲ្យខូចខាតដល់ធាតុចំនួនបួនរបស់ធម្មជាតិ រួមមានទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ និងជីវចម្រុះ។ វាក៏បានធ្វើឲ្យខូចសុខភាព និងធ្វើឲ្យកសិករធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិបំណុល ដែលបង្ខំឲ្យពួកគេលក់ដី និងចំណាកស្រុក។
លោកបានកែប្រែដីកសិកម្មបីហិកតារបស់លោកទៅជាដីកសិកម្មធម្មជាតិចម្រុះ ដោយដាំបន្លែ និងធ្វើស្រូវសរីរាង្គ និងចិញ្ចឹមសត្វ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា។ លោកបានអនុវត្តវិធីនេះ ដើម្បីបានជាគំរូដល់កសិករក្នុងសហគមន៍ផ្សេងទៀត ព្រមទាំងបានបង្កើតការងារ និងលើកកម្ពស់កសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដោយផ្ដើមពីការបង្កើនសុខភាពអ្នកផលិត និងអ្នកប្រើប្រាស់ និងអាចរកចំណូលផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារមានគ្នាប្រាំបីនាក់បានទៀតផង។
លោកឲ្យដឹងថា ការងាររបស់លោកក៏បានទាក់ទាញកសិករជិតខាងបានពីរគ្រួសារឲ្យប្ដូរមកអនុវត្តកសិកម្មបែបកសិក្សេត្របរិស្ថាននេះដែរ បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងនោះខាតលុយ លក់ដី លក់ផ្ទះ និងធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិបំណុលដោយសារអនុវត្តបច្ចេកទេសកសិកម្មទំនើប។
លោក ឈៀង ឲ្យដឹងថា ការទាក់ទាញកសិករវ័យក្មេងជំនាន់ក្រោយឲ្យបោះបង់ការអនុវត្តកសិកម្មទំនើប ដូចជាការអូសឫស្សីបញ្ច្រាសចុងអីចឹងដែរ ដោយថាគ្រឿងចក្រកសិកម្មទំនើបៗ និងជីកសិកម្មបានផ្ដល់ភាពងាយស្រួលដល់ពូកគេ។ យ៉ាងណាលោកថា ភាពងាយស្រួលនេះគឺវាត្រូវចំណាយថ្លៃខ្ពស់ តែផ្ដល់មកវិញនូវអាហារមានគុណភាពទាប និងធ្វើឲ្យខូចសុខភាព។
លោកបន្តថា៖ «ការផ្លាស់ប្ដូរទៅធ្វើកសិកម្មបែបធម្មជាតិវិញ គឺមានការលំបាកខ្លាំង និងស៊ីពេលច្រើន…យើងត្រូវតែបង្ហាញភាពជាក់ស្ដែងដល់កសិករ ដោយបញ្ជាក់ថាកសិក្សេត្របរិស្ថានបានធ្វើឲ្យសុខភាពអ្នកផលិតល្អប្រសើរ មានភាពធូរស្រាលផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងជួយបរិស្ថាន[…] កសិករមិនចាំបាច់ទាត់ចោលបច្ចេកវិទ្យាទំនើបទេ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវទាត់ចោលការអនុវត្តណាដែលបំផ្លាញធាតុសំខាន់របស់ធម្មជាតិ»។
សារព័ត៌មានខេមបូចាមិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្មលោក ឃឹម ហ្វីណង់ ដើម្បីសុំការអត្ថាធិប្បាយបានភ្លាមៗនោះទេ។
ការស្រេកខ្លានចង់បានប្រាក់ចំណេញ
លោក Afsar Jafri អ្នកស្រាវជ្រាវជាន់ខ្ពស់របស់កម្មវិធី GRAIN Asia បានបង្ហាញមេរៀនសំខាន់ៗមួយចំនួនដែលកើតមាននៅប្រទេសរបស់លោក គឺប្រទេសឥណ្ឌាស្ដីពីការហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីគំរូរបស់ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មខ្នាតធំ។
លោកថ្លែងថា ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ជិត៧០ភាគរយនៃប្រជាជន១,៤ពាន់លាននាក់ពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ក្នុងនោះកសិករខ្នាតតូចមានចំនួន៨០០លាន ដែលភាគច្រើននៃអ្នកទាំងនោះជាមនុស្សវ័យចំណាស់ និងភាគច្រើនជាស្រ្តី ដែលអ្នកទាំងនេះផលិតពីរភាគបីនៃស្បៀងអាហារសម្រាប់ទទួលទាន។ លោកបន្តថា៖ «អាហារភាគច្រើនដែលយើងហូបបានពីកសិករតូចតាច មិនមែនបានមកពីក្រុមហ៊ុនធំៗនោះទេ»។
ប៉ុន្តែ បើទោះបីជាពួកគេមានតួនាទីសំខាន់បែបនេះក្ដី ក៏កសិករខ្នាតតូចនៅតែត្រូវក្រុមហ៊ុនធំៗបណ្ដេញចេញ រឹបអូសធនធាន ទឹក គ្រាប់ពូជ និងព្រៃឈើ ដោយការ «ស្រេកឃ្លានចង់បានប្រាក់ចំណេញ»។
លោកបន្ថែមថា សហជីពអន្តរជាតិសម្រាប់ការការពារពូជរុក្ខជាតិថ្មី ឬហៅកាត់ថាUPOV គឺជាប្រព័ន្ធច្បាប់មួយរបស់អ៊ឺរ៉ុបដែលផ្ដល់សិទ្ធិឲ្យក្រុមហ៊ុនមានសិទ្ធិធ្វើជាម្ចាស់លើគ្រាប់ពូជថ្មី និងអាចរឹតត្បិតកសិករមិនឲ្យប្រើប្រាស់ ឬចែករំលែកពូជបាន។
លោកឲ្យដឹងថា៖ «UPOV ជាទូទៅមិនអនុញ្ញាតឲ្យកសិកររក្សាពូជទុក ដោះដូរពូជគ្នា ចែករំលែកពូជគ្នា និងប្រើពូជជាថ្មីនោះទេ…បើសិនជាយើងធ្វើដូចនោះ យើងនឹងត្រូវជាប់បណ្ដឹងនៅតុលាការ និងអាចជាប់ពន្ធនាគារ»។
ដើម្បីរំដោះខ្លួនពីការពឹងពាក់លើក្រុមហ៊ុនទាំងស្រុង លោកបានជំរុញឲ្យកសិករសម្របខ្លួនទៅនឹងកសិកម្មបែបកសិក្សេត្របរិស្ថាន និងមានភាពជាម្ចាស់លើប្រព័ន្ធស្ពៀងអាហាររបស់ខ្លួនដែលវាជា «មធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច»។
ខុសពីក្រុមហ៊ុនកសិកម្ម ដែលពឹងផ្អែកតែលើដំណាំឯកវប្បកម្ម និងការកែប្រែហ្សែនលើដំណាំឬសត្វ កសិក្សេត្របរិស្ថានជំរុញឲ្យមានការអនុវត្តកសិកម្មចម្រុះ។ លោកថា៖ «វិធីសាស្រ្តនេះបង្ហាញពីការគោរពដល់ផែនដី ដែលវាមានសារសំខាន់ខ្លាំង ព្រោះថាបច្ចេកទេសកែប្រែហ្សែន និងក្រុមហ៊ុនកសិកម្មទាំងនោះ មិនមានន័យអ្វីទាំងអស់សម្រាប់ផែនដី»។
បន្ថែមពីនេះលោកក៏បន្ថែមថា កសិក្សេត្របរិស្ថាន បានចាត់ទុកស្រ្តីថាអ្នកម្ចាស់ដីស្របច្បាប់ និងបានការពារសិទ្ធិកាន់កាប់ដីរបស់ពួកគេផងដែរ ដោយបានកសាងដោយផ្ទាល់នូវទំនាក់ទំនងប្រកបដោយតម្លាភាពរវាងអ្នកផលិត និងអ្នកប្រើប្រាស់។
ផ្ទុយមកវិញ ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មធំៗបានកាត់បន្ថយចំនួនកសិករខ្នាតតូចដែលធ្វើឲ្យពួកគេក្លាយជាអ្នកប្រើប្រាស់ដែលពឹងផ្អែកលើវត្ថុធាតុដើមថ្លៃៗ។ លោកបន្ថែមទៀតថា៖ «សម្រាប់កសិក្សេត្របរិស្ថាន កសិករមានអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួន។ សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មធំៗ កសិករមិនមានអត្តសញ្ញាណទេ។ ពួកគេគ្រាន់តែជាអ្នកប្រើប្រាស់មួយរបស់ក្រុមហ៊ុនប៉ុណ្ណោះ»៕
