ច្បាប់ ស្ដីពី «កាតព្វកិច្ចយោធា» ត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើដោយប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី លោក ហ៊ុន សែន នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ បន្ទាប់ពីរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា អនុម័តរួច។
យោងតាមច្បាប់ ស្តីពី «កាតព្វកិច្ចយោធា» ដែលចុះព្រះហត្ថលេខាដោយប្រមុខរដ្ឋស្តីទី នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា បានឱ្យដឹងថា ច្បាប់នេះ មាន៨ជំពូក និង២០មាត្រា។
ច្បាប់នេះមានវិសាលភាពអនុវត្តចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបមានអាយុចាប់ពី ១៨ (ដប់ប្រាំបី) ឆ្នាំ ដល់ ២៥ (ម្ភៃប្រាំ) ឆ្នាំ ដែលត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា តាមការកំណត់នៃច្បាប់នេះ។ ការបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាស្ត្រី ត្រូវផ្អែកតាមគោលការណ៍ស្ម័គ្រចិត្ត។
ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលមានសញ្ជាតិច្រើន ហើយដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ច យោធាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលត្រូវចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវមានលក្ខណសម្បត្តិដូចយោធិនអាជីព ដូចមានចែងក្នុងច្បាប់ស្តីពីលក្ខន្តិកៈទូទៅចំពោះយោធិននៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ។
ការបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា មានរយៈពេលកំណត់ ២៤ (ម្ភៃបួន) ខែ គិតពីថ្ងៃចូលបំពេញកាតព្វកិច្ច។ ក្នុងករណីចាំបាច់ កាតព្វកិច្ចយោធាអាចបន្តបានដោយមិនឱ្យលើសពី ៦ (ប្រាំមួយ) ខែ តាមការកំណត់របស់ រាជរដ្ឋាភិបាល។ ចំនួនប្រជាពលរដ្ឋនិងលក្ខខណ្ឌទាំងឡាយក្នុងការចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា សម្រាប់វគ្គនីមួយៗ រៀងរាល់ឆ្នាំ ត្រូវកំណត់ដោយអនុក្រឹត្យ តាមសំណើរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ។
ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបដែលដល់អាយុត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវអញ្ជើញទៅចុះឈ្មោះក្នុងបញ្ជី ជំរឿនកាតព្វកិច្ចយោធា។ ការធ្វើជំរឿន ត្រូវអនុវត្តចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបដែលមានអាយុចាប់ពី ១៧ (ដប់ប្រាំពីរ) ឆ្នាំឡើងទៅ។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីតម្រូវឱ្យចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវទទួលបាននូវ ការជូនដំណឹងអំពីកាលបរិច្ឆេទនិងទីកន្លែងនៃការចុះឈ្មោះចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា។
លក្ខខណ្ឌនិងបែបបទនៃការធ្វើជំរឿន ការជ្រើសរើស ការអញ្ជើញ និងការអនុវត្តកាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវកំណត់ដោយអនុក្រឹត្យ។
មាត្រ១៣ ជំពូកទី៦ នៃច្បាប់ ស្តីពី «កាតព្វកិច្ចយោធា» បានលើកឡើងថា ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដែលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា ហើយមិនបានមកបង្ហាញខ្លួនតាមការអញ្ជើញក្នុងរយៈពេល៣០ថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃដែលសាមីខ្លួនបានទទួលដំណឹង ត្រូវចាត់ទុកជាជនដែលគេចវេះពីកាតព្វកិច្ចយោធា លើកលែងតែមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវដែលជននោះពុំអាចមកបង្ហាញខ្លួនបានតាមការកំណត់។
ជនណាដែលគេចវេះពីតាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ៦ខែ ទៅ ២ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី មួយលានរៀល ទៅ បួនលានរៀល ប្រសិនបើអំពើនេះ ត្រូវបានប្រព្រឹត្តក្នុងកាលៈទេសៈដែលប្រទេសមានសន្តិភាព។
ដាក់ពន្ធនាគារពី ២ឆ្នាំ ទៅ ៥ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី បួនលានរៀល ទៅ ដប់លានរៀល ប្រសិនបើអំពើនេះ ត្រូវបានប្រព្រឹត្តក្នុង កាលៈទេសៈដែលប្រទេសមានសង្គ្រាម ឬរងការឈ្លានពានពីកម្លាំងបរទេស។
មាត្រា១៤ បានចែងថា ការញុះញង់ឱ្យគេចវេះពីការបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវផ្តន្ទាទោសដូចទោសដូចគ្នានឹងបទល្មើសគេចវេះពីកាតព្វកិច្ចយោធា ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា១៣ នៃច្បាប់នេះ។ អ្នកផ្តើមគំនិត ឫសមគំនិតនៃបទល្មើសដូចមានចែងក្នុងច្បាប់នេះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដូចគ្នានឹងចារីដែរ។
មាត្រា១៥ បានចែងថា ជនណាដែលឆ្លៀតយកឋានៈនិងតួនាទី ដើម្បីរាំងស្ទះមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធាត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ២ឆ្នាំ ទៅ ៥ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី បួនលានរៀល ទៅ ដប់លានរៀល។
មាត្រា២០ ជំពូកទី៨ ស្តីពី អវសានប្បញ្ញត្តិ បានបញ្ជាក់ថា ច្បាប់នេះត្រូវបានប្រកាសជាការប្រញាប់។
លោក នី សុខា នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការ អាដហុក បានលើកឡើងថា លោកយល់ថា លោកគាំទ្រចំពោះច្បាប់ ស្តីពី កាតព្វកិច្ចយោធា នេះ ព្រោះវាជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ហើយប្រទេសជឿនលឿនដទៃទៀតគេមានច្បាប់អស់ហើយ។
លោក សុខា បានថ្លែងថា៖ «ប៉ុន្តែ រឿងដែលសំខាន់នោះ គិតថាទាក់ទងនឹងការអនុវត្ត ដើម្បីឱ្យមានលក្ខណៈតម្លាភាពក្នុងការអនុវត្ត…..ចំពោះការអនុវត្តច្បាប់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង ទោះបីជាមានច្បាប់មួយល្អ មានច្បាប់មានលក្ខណៈមួយដែលមានការទទួលស្គាល់ ការសាទរពីមហាជន ពីមតិជាតិ និងអន្តរជាតិក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ ការអនុវត្តនៅតែមានបញ្ហាប្រឈមនៅឡើយ»។
លោកបន្ថែមថា លោកអំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាល សូមកុំអនុវត្តច្បាប់ដោយមានស្តង់ដារ ព្រោះច្បាប់ត្រូវអនុវត្តលើពលរដ្ឋគ្រប់រូបឱ្យស្មើៗគ្នា៕
