អ្នកស្រី យាន ស្រីយ៉ាន មិនមានរបស់របរច្រើនទេនៅក្នុងបន្ទប់ជួលថ្មីរបស់គាត់ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ មានទំហំ ៤ គុណនឹង ៨ ម៉ែត្រ បន្ទប់នេះហាក់មានសភាពចង្អៀតរួចទៅហើយត្រឹមតែដាក់ទូខោអាវមួយ ចង្ក្រានហ្គាសតូចមួយ គ្រឿងផ្សំធ្វើម្ហូប និងគ្រែមួយ ដែលអ្នកស្រីគេងជាមួយបងប្អូនជីដូនមួយ និងកូនប្រុសអាយុ៤ខែរបស់អ្នកស្រី។
ការតុបតែងតែមួយគត់ ដែលអ្នកស្រីបានធ្វើ គឺជារូបភាពដ៏ធំមួយរបស់ស្វាមីអ្នកស្រី គឺលោក ស៊ុន ចន្ធី ជាសហស្ថាបនិកគណបក្សកម្លាំងជាតិ (NPP) ដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារ បន្ទាប់ពីត្រូវបានចាប់ខ្លួនកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។
នៅពេលដែលអ្នកស្រីបានផ្លាស់មកស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះជួលនេះនៅរាជធានីភ្នំពេញ អ្នកស្រីបានជូនដំណឹងទៅម្ចាស់ផ្ទះជួលថា អ្នកស្រីជានរណា ហើយថា អ្នកស្រីប្រហែលជាមានភ្ញៀវប្លែកមុខខ្លះ ដូចជាអ្នកយកព័ត៌មានពី HarDstories ដែលបានទៅជួបអ្នកស្រីកាលពីខែមិថុនាកន្លងទៅ។
អ្នកស្រីបានចាប់ផ្តើមធ្វើបែបនេះ បន្ទាប់ពីអ្នកសារព័ត៌មានបានទៅលេងផ្ទះជួលចាស់របស់អ្នកស្រីកាលពីខែមិថុនា តែប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ពីអ្នកស្រីសម្រាលកូន។ ភ្លាមៗនោះ ក៏មានការហៅទូរសព្ទ និងសាររាប់សិបពីអតីតម្ចាស់ផ្ទះជួលរបស់អ្នកស្រីបានធ្វើតាមភ្លាមៗ។
អ្នកស្រីបានរំឭកពីអ្វីដែលម្ចាស់ផ្ទះជួលបានប្រាប់ថា៖ «អ្នកជាភរិយារបស់មេបក្សប្រឆាំង។ ខ្ញុំមិនអាចបន្តជួលបន្ទប់ឱ្យអ្នកបានទេ»។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន យល់អំពីរឿងនេះ។ អ្នកស្រីមិនបានបន្ទោសម្ចាស់ផ្ទះជួលដែលអាចត្រូវបានអាជ្ញាធរដាក់សម្ពាធឱ្យបណ្ដេញអ្នកស្រីចេញនោះទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីក៏សម្រេចចិត្តមិនលាក់បាំងថា ប្ដីរបស់អ្នកស្រីជានរណា ឬថា អ្នកស្រីជានរណា។
ខណៈលំហនយោបាយនៅកម្ពុជាកាន់តែរួមតូច ភរិយារបស់អ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងមិនព្រមចុះចាញ់នឹងការលំបាកដែលពួកគេជួបប្រទះនេះទេ។ ពួកគេបានបង្ហាញនូវភាពធន់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយធ្វើការ ដើម្បីជួយប្តីរបស់ពួកគេដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ ដោយពេលខ្លះបង្កើតបណ្តាញផ្សេងៗ ដូចជាយុទ្ធនាការ «ស្ត្រីថ្ងៃសុក្រ» ដើម្បីគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន បាននិយាយថា បញ្ហាទាំងនេះចាប់ផ្ដើមមានតាំងពីមុនពេលប្ដីរបស់អ្នកស្រីត្រូវបានគេចាប់ខ្លួនលើកទី១មកម៉្លេះ។ ពេលអ្នកស្រី និងស្វាមីធ្វើដំណើរទៅជួបសមាជិកបក្សផ្សេង ឬទៅលេងស្រុកកំណើតនៅខេត្តកំពង់ធំ មានគេជិះម៉ូតូតាមក្រោយ។
ស្វាមីរបស់អ្នកស្រីស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់មួយក្រុម ដែលបានបង្កើតគណបក្សកម្លាំងជាតិនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីគណបក្សប្រឆាំងឈានមុខគេមួយទៀត គឺគណបក្សភ្លើងទៀនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៣។
លោក ស៊ុន ចន្ធី ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ដែលបទចោទដ៏ពេញនិយមដែលគេប្រើលើឥស្សរជននយោបាយគណបក្សប្រឆាំង។ កាលពីខែធ្នូ លោកត្រូវបានតុលាការផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលពីរឆ្នាំ ពិន័យជាប្រាក់១០០០ដុល្លារ ហើយដកសិទ្ធិបោះឆ្នោត និងសិទ្ធិឈរឈ្មោះឱ្យគេបោះឆ្នោតអស់មួយជីវិត។ បទល្មើសរបស់គាត់ គឺរិះគន់កម្មវិធីផ្តល់ «ប័ណ្ណក្រីក្រ» របស់រដ្ឋាភិបាល និងការពិភាក្សាពីបញ្ហាសង្គមជាមួយអ្នកគាំទ្ររបស់គាត់ អំឡុងពេលធ្វើដំណើរទៅប្រទេសជប៉ុន។
ការចាប់ខ្លួនសមាជិកគណបក្សកម្លាំងជាតិ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជារឿងនយោបាយ ជាពិសេសបន្ទាប់ពីពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលកំពុងកាន់អំណាច។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន បាននិយាយថា លោក ស៊ុន ចន្ធី បានសម្រេចចិត្តមិនប្តឹងឧទ្ធរណ៍ ព្រោះគាត់សង្ស័យថា តុលាការមានភាពលម្អៀង។ ស្វាមីរបស់អ្នកស្រីបានលើកឡើងពីបញ្ហាប័ណ្ណក្រីក្រ ដោយសារតែប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនបានចែករំលែកកង្វល់របស់ពួកគេជាមួយគាត់ ដោយសារខ្លាចមិនហ៊ាននិយាយដោយខ្លួនឯង។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន បានឱ្យដឹងថា៖ «គេចាប់គាត់ពេលគាត់លើកឡើងពីស្ថានភាពនេះ ដូច្នេះយើងអាចមើលឃើញថា តើសង្គមយើងសព្វថ្ងៃនេះវាយ៉ាងម៉េច ហើយនេះជាអ្វី ដែលយើងចង់ផ្លាស់ប្តូរ»។
គាំទ្រអ្នកទោស
ពីភ្នំពេញទៅដល់ពន្ធនាគារខេត្តពោធិ៍សាត់ត្រូវធ្វើដំណើររយៈពេលបីម៉ោង ដែលធ្វើឱ្យការជួបសួរសុខទុក្ខមានការពិបាកសម្រាប់អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន ដែលមានកូនតូចទើបនឹងកើត។
លោក ចន្ធី បានជួបកូនប្រុសតែបីដងគត់តាំងពីកើតមក។ «ពេលគាត់ឃើញកូនរបស់គាត់ គាត់ស្រក់ទឹកភ្នែក»។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន បានលើកឡើងថា៖ «ពេលអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនគាត់ ខ្ញុំមានផ្ទៃពោះប្រាំពីរសប្តាហ៍»។ លោក ចន្ធី ត្រូវបានចាប់ខ្លួនត្រឹមតែបីថ្ងៃក្រោយពីបានដឹងថា ភរិយារបស់លោកមានផ្ទៃពោះកូនដំបូង។
មិនខុសពីអ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន សមាជិកគ្រួសារសកម្មជននយោបាយផ្សេងទៀតនិយាយថា ពួកគេត្រូវបានគេឃ្លាំមើល និងបំភិតបំភ័យ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេឆ្ងល់ថា តើអាជ្ញាធរមានគោលបំណងគាបសង្កត់ពួកគេឱ្យបោះបង់ជំនឿនយោបាយរបស់ពួកគេ ឬយ៉ាងណា។
អ្នកស្រី ព្រំ ចន្ថា បានរស់នៅក្រោមការតាមដាននេះអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំហើយ។ កាលពីបីឆ្នាំមុន អាជ្ញាធរបានដំឡើងកាមេរ៉ា CCTV ដើម្បីឃ្លាំងមើលផ្ទះរបស់អ្នកស្រី ដោយប្រាប់អ្នកស្រីថា កាមេរ៉ាទាំងនេះ គឺសម្រាប់ «សន្តិសុខក្នុងសហគមន៍» ហើយសន្យាថា នឹងមានបំពាក់បន្ថែមទៀតតាមដងផ្លូវ។ ប៉ុន្តែមិនមានកាមេរ៉ាបន្ថែមណាមួយទេ គឺមានតែកាមេរ៉ាមួយ ដែលតម្រង់មករកផ្ទះរបស់អ្នកស្រីប៉ុណ្ណោះ។
លោក កាក់ កុម្ភារ ជាស្វាមីរបស់អ្នកស្រី ចន្ថា ជាសមាជិកជាន់ខ្ពស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលត្រូវបានតុលាការកំពូលរំលាយចោលកាលពីឆ្នាំ២០១៧។ លោកបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសថៃភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីគណបក្សនេះត្រូវបានហាមឃាត់ ដោយស្នាក់នៅប្រហែលបីខែ បន្ទាប់មកបានត្រឡប់មកជួបអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិវិញ។
ដោយត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩ លោកបន្តគេចខ្លួនរហូតដល់ត្រូវចាប់ខ្លួននៅស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០។ លោក កាក់ កុម្ភារ ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ ពីបទញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍ និងរួមគំនិតក្បត់។
អាជ្ញាធររាជធានីភ្នំពេញតែងតែទៅផ្ទះរបស់អ្នកស្រី ចន្ថា អំឡុងពេលមានព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិសំខាន់ៗ ដូចជាពេលដែលប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ចូ បៃឌិន ចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២២ ជាដើម។
អ្នកស្រី ចន្ថា បាននិយាយថា៖ «គេដាក់កៅអីបត់ [និងអ្នកយាមម្នាក់អង្គុយ] ទាំងថ្ងៃទាំងយប់នៅមុខផ្ទះខ្ញុំ ហើយគេមិនអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំចេញទៅណាទេ»។ អ្នកស្រីជឿថា ការធ្វើបែបនេះចាប់ផ្តើមមាន បន្ទាប់ពីអតីតអនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោកស្រី វេនឌី សឺមែន បានជួបជាលក្ខណៈឯកជនកាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ជាមួយលោក កឹម សុខា ប្រធានគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ ដែលត្រូវបានរំលាយ។
ក្រោយការចាប់ខ្លួនប្តីរបស់អ្នកស្រី ទំនួលខុសត្រូវក្នុងគ្រួសារទាំងអស់ធ្លាក់មកលើអ្នកស្រី ចន្ថា។ ក្រៅពីមើលថែម្ដាយដែលមានជំងឺ និងកូនប្រុសនោះ អ្នកស្រីបានតវ៉ា និងទាមទារឲ្យមានការដោះលែងលោក កាក់ កុម្ភារ។
ប្តីរបស់អ្នកស្រីមិនមែនជាសមាជិកគ្រួសារតែម្នាក់គត់ ដែលត្រូវចាប់ខ្លួននោះទេ។ កាក់ សុវណ្ណច្ឆ័យ គឺជាកូនប្រុសម្នាក់ក្នុងចំណោមកូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ចន្ថា ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៨ខែ បន្ទាប់ពីត្រូវបានចោទប្រកាន់ថា បានបរិហារកេរ្តិ៍មន្ត្រីសាធារណៈតាមគ្រុបឆាត ដែលក្នុងនោះ សុវណ្ណច្ឆ័យ បានការពារឪពុករបស់ខ្លួន។ សុវណ្ណច្ឆ័យ មានជំងឺអូទីស្សឹម ជាជំងឺដែលមានការវិវឌ្ឍផ្នែកខួរក្បាលមិនប្រក្រតី ហើយមានអាយុ ១៦ឆ្នាំនៅពេលនោះ។
លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកការងារទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ បានពន្យល់ថា ភរិយារបស់សមាជិកគណបក្សប្រឆាំងភាគច្រើនប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងដល់សិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់ពួកគាត់ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ពួកគេតែងតែទទួលរងនូវការឃ្លាំមើល ការយាយី និងការបំភិតបំភ័យពីអាជ្ញាធរ នៅពេលពួកគេនិយាយទៅកាន់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដោយលោកបានលើកឡើងពីការសង្កេតតាមរយៈការធ្វើការងារផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាអស់រយៈពេល ២៧ឆ្នាំមកនេះ។
លោក សំអាត ចង្អុលបង្ហាញការចោទប្រកាន់កូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ចន្ថា ជាភស្តុតាង។ «ការចោទប្រកាន់លើគាត់ គឺមិន [រឹងមាំ] គ្រប់គ្រាន់ទេ។ ដូច្នេះអាជ្ញាធរបានប្រើសារតាម Telegram ឯកជន ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចោទប្រកាន់»។
លោក សំអាត បានថ្លែងថា ទោះបីជាមានគណបក្សនយោបាយច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏សិទ្ធិក្នុងការចូលរួមនយោបាយនៅតែមានការគាបសង្កត់។
លោកបានពន្យល់ថា៖ «សមាជិកគណបក្សប្រឆាំងត្រូវបានចោទប្រកាន់ជាញឹកញាប់ពីបទឧក្រិដ្ឋ ហើយសូម្បីតែអ្នកដែលគ្រាន់តែនិយាយជាមួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ដូចជាសមាជិកគណបក្សកម្លាំងជាតិ ក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងវិធានការផ្លូវច្បាប់ដែរ។ នេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីលំហកាន់តែរួមតូចសម្រាប់សេរីភាពនយោបាយ»។
នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ២០២៥ អង្គការឃ្លាំមើលសេរីភាពពិភពលោក Freedom House បានចាត់ថ្នាក់ប្រទេសកម្ពុជាថា ជាប្រទេស «មិនសេរី» ដោយផ្តល់ឱ្យប្រទេសនេះនូវពិន្ទុទាបសម្រាប់សេរីភាពសកល សេរីភាពពលរដ្ឋ និងសេរីភាពអ៊ីនធឺណិត។ ប្រទេសកម្ពុជាឆ្លើយតបបាន៤ ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមបទដ្ឋានចំនួន ៤០ សម្រាប់សិទ្ធិនយោបាយ។
ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយឯកបក្ស របាយការណ៍របស់ Freedom House សរសេរថា គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានប្រើអំពើហិង្សា ការបំភិតបំភ័យ និងការកាត់ទោសដោយហេតុផលនយោបាយ ដើម្បីដាក់សម្ពាធលើគណបក្សប្រឆាំង ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ និងអ្នកតវ៉ា។
ការព្រួយបារម្ភផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ
រយៈពេលបួនខែក្រោយពីសម្រាលកូនរួច អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន មិនអាចធ្វើការពេញម៉ោងបានទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីត្រូវតែខំរកប្រាក់សម្រាប់ខ្លួននាងផ្ទាល់ កូនប្រុស និងប្តីដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ។
អ្នកស្រីបានបញ្ជាក់ថា៖ «ការចំណាយសម្រាប់ការរស់នៅមានការលំបាកខ្លាំងណាស់» ដោយបន្ថែមថា អ្នកស្រីបានប្រកាសលក់ដីមួយកន្លែងនៅក្នុងខេត្តកំពង់ធំ បន្ទាប់ពីចាយប្រាក់សន្សំអស់។ អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ខ្ញុំបានចំណាយប្រាក់អស់៨០ម៉ឺនរៀល (២០០ដុល្លារ) ក្នុងមួយខែសម្រាប់គាត់។ ក្នុងពន្ធនាគារ អ្វីៗគឺថ្លៃខ្លាំងណាស់»។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន ចាប់ផ្តើមរបរលក់អនឡាញ ដោយលក់កាបូបស្ត្រីមួយទឹក ដែលអ្នកស្រីទិញពីឈ្មួញកណ្តាល ហើយលក់បន្តតាមបណ្ដាញសង្គម។ ទោះបីជាអ្នកស្រីចាប់ផ្តើមរកស៊ីមុខរបរនេះ តាំងពីមុនពេលប្តីរបស់អ្នកស្រីត្រូវបានចាប់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏អ្នកស្រីនៅតែជួបការលំបាក ហើយលក់បានតែការបូបមួយ ឬពីរប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយសប្តាហ៍។ អតិថិជនច្រើនតែជាអ្នកដែលដឹងពីស្ថានភាពរបស់អ្នកស្រី។
អ្នកស្រី ចន្ថា ត្រូវលក់ផ្ទះរបស់អ្នកស្រីកាលពីចុងឆ្នាំ ២០២០ ក្រោយចាយអស់ប្រាក់សន្សំ។ អ្នកស្រីក៏បានបាត់បង់ការងារជាអ្នកគ្រប់គ្រងភោជនីយដ្ឋានផងដែរ អំឡុងពេលបិទខ្ទប់ដោយសារការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩។
អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនអាចទ្រាំទ្របានទៀតទេ [ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ] ។ ខ្ញុំក៏ត្រូវផ្ទេរកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំពីសាលាឯកជនទៅសាលារដ្ឋវិញ»។
មិនខុសពីអ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន ទេអ្នកស្រី ចន្ថា ត្រូវផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ដល់ប្តីដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ ដោយចំណាយប្រហែល ៤០០ដុល្លារក្នុងមួយខែ។
អ្នកស្រី និងក្មួយប្រុសរបស់អ្នកស្រីធ្លាប់បានរកស៊ីរបរបោះពុម្ព ដែលឥឡូវនេះជួយផ្គត់ផ្គង់ខ្លះដល់ពួកគាត់។ ប៉ុន្តែមុខរបរបោះពុម្ពប្រឈមនឹងការលំបាក ហើយអ្នកស្រីត្រូវពឹងពាក់សាច់ញាតិម្នាក់ទៀត ដែលអាចរ៉ាប់រងលើការចំណាយថ្លៃសាលារបស់កូនៗ។
អ្នកស្រី ចន្ថា បាននិយាយទៀតថា៖ «កូនប្រុសខ្ញុំនិងខ្ញុំសុខសប្បាយទេ ហើយយើងហូបអ្វីដែលយើងមាន» ដោយបន្ថែមថា ក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្រីមិនហ៊ានចំណាយលើរបស់របរប្រណិតនោះទេ។ អ្នកស្រីបន្តទៀតថា៖ «យើងសន្សំទុក នេះជារដូវផ្លែធុរេន ខ្ញុំមិនអាចបង្ខំខ្លួនឯងទៅទិញវាបានទេ»។
ភាពធន់
ខណៈដែលក្រុមគ្រួសារសមាជិកបក្សប្រឆាំងជាច្រើនបានដកថយ និងរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់បន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួន អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន និងអ្នកស្រី ចន្ថា បានជ្រើសរើសផ្លូវដើរផ្ទុយពីគេ។
ស្ត្រីទាំងពីរនាក់មិនព្រមបោះបង់ បន្ទាប់ពីស្វាមីរបស់ពួកគាត់ជាប់ពន្ធនាគារដោយសាររិះគន់គណបក្សកាន់អំណាច និងតស៊ូមតិឱ្យមានកំណែទម្រង់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ អ្នកស្រី ចន្ថា បានក្លាយជាកម្លាំងចលករនៅពីក្រោយយុទ្ធនាការស្ត្រីថ្ងៃសុក្រ ជាក្រុមស្ត្រីស្វែងរកការដោះលែងប្តីរបស់ពួកគាត់។ សមាជិកក្រុមនេះ ប្រឈមនឹងការយាយី ប៉ុន្តែអ្នកស្រី ចន្ថា បានប្រែក្លាយទុក្ខសោកទៅជាការតស៊ូរួម។
អ្នកស្រីលើកទឹកចិត្តស្ត្រីជាភរិយាផ្សេងទៀតឱ្យចេញមកនិយាយជាសាធារណៈអំពីស្ថានភាពរបស់ពួកគេ ដោយផ្លាស់ប្តូរពួកគេពីអ្នកគាំទ្រដ៏ស្ងាត់ស្ងៀម ទៅជាអ្នកតស៊ូមតិសម្រាប់ការដោះលែងប្តីរបស់ពួកគេ។
អ្នកស្រី ចន្ថា បានរំឭកពីស្ត្រីដែលសមាជិកគ្រួសារត្រូវបានគេចាប់ដាក់ពន្ធនាគារថា៖ «ដំបូង ពួកគេតែងតែយំ។ ខ្ញុំបានប្រាប់ពួកគេថា កុំឱ្យមានការភ័យខ្លាចគ្រប់គ្រងលើខ្លួនអ្នក។ និយាយចេញមក ត្រូវនិយាយអ្វីមួយ។ ក្រោយមក ពួកគេហ៊ាននិយាយ ទាមទារនិងតវ៉ា»។
អ្នកស្រី ចន្ថា បាននិយាយថា អ្នកស្រីមានគំនិតនៃការបង្កើតក្រុមនេះ បន្ទាប់ពីបានកត់សម្គាល់ឃើញភរិយានីមួយៗអំពាវនាវឱ្យដោះលែងស្វាមីរបស់ពួកគេដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ អ្នកស្រីបានប្រមូលលេខទូរស័ព្ទ បង្កើតបណ្តាញ។ ដោយចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០២១ យុទ្ធនាការស្ត្រីថ្ងៃសុក្រទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ទូទាំងពិភពលោក កសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ពួកគេជាអន្តរជាតិចំពោះភាពក្លាហាន និងទទួលបានការគាំទ្រពីបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យតាមរយៈកិច្ចប្រជុំ និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្សេងៗ។
តាមរយៈយុទ្ធនាការនេះ អ្នកស្រី ចន្ថា បានជួយឱ្យសំឡេងភរិយារបស់អ្នកនយោបាយត្រូវបានគេឮ ដោយនាំពួកគេទៅស្ថានទូតនានា ដើម្បីបង្ហាញពីកង្វល់របស់ពួកគេ។ អ្នកស្រីចោទជាសំណួរថា៖ «តើអ្នកណានឹងធ្វើ បើយើងមិនធ្វើ?»។
ដំបូងឡើយ សមាជិកគ្រួសារបក្សប្រឆាំងជាង៣៥នាក់ ដែលឪពុក ឬប្តីរបស់ពួកគេត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារនោះ បានចូលរួម ប៉ុន្តែក្រុមនេះបានថយចុះ ខណៈពួកគេមួយចំនួនបានសម្រេចចិត្តចូលរួមជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច។ អ្នកស្រី ចន្ថា បានអះអាងថា អ្នកខ្លះបន្តគាំទ្រក្រុមស្ត្រីថ្ងៃសុក្រដោយលួចលាក់ដោយសារខ្លាចគេគំរាម។
អ្នកស្រី ចន្ថា បានបន្តថា ក្រុមនេះនៅតែសកម្ម ទោះបីជាសមាជិកមានបញ្ហាសុខភាព និងហិរញ្ញវត្ថុក៏ដោយ។
ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អ្នកស្រី ចន្ថា បានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយបានជួបជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធ ដែលមានបំណងចង់ធ្វើឲ្យស្ថានភាពនយោបាយរបស់កម្ពុជាប្រសើរឡើង និងតំណាងសហភាពអឺរ៉ុប ចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសក្នុងតំបន់។
អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនិងភរិយារបស់លោក ចន្ធី និងភរិយាផ្សេងទៀត [របស់សមាជិកបក្សប្រឆាំងដែលជាប់ពន្ធនាគារ] ជួបជាមួយស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង អង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងសហភាពអឺរ៉ុប ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មានបច្ចុប្បន្នភាពដល់ពួកគេអំពីសកម្មភាពរបស់យើង»។
ការយកចិត្តទុកដាក់ពីអន្តរជាតិនេះមិនអាចកើតមានដោយគ្មានការប្រឈមនោះទេ។ លោក ហ្វីល រ៉ូបឺតសិន នាយកអង្គការតស៊ូមតិ Asia Human Rights and Labour Advocates បានសង្កេតឃើញថា ក្រុមស្ត្រីថ្ងៃសុក្របានជួបប្រទះការបៀតបៀន និងការបំភិតបំភ័យធ្ងន់ធ្ងរ។
លោក រ៉ូបឺតសិន បានថ្លែងថា៖ «រដ្ឋាភិបាលចង់យកពួកគេធ្វើជាគំរូ ដើម្បីកុំឲ្យគ្រួសារអ្នកទោសនយោបាយផ្សេងទៀតហ៊ានធ្វើសកម្មភាពរឹងរូសស្រដៀងគ្នានេះ»។ លោកបានកត់សម្គាល់ថា ក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកប្រឆាំងនៅបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្សេងទៀតប្រឈមនឹងការបំភិតបំភ័យស្រដៀងគ្នានេះ។
លោក រ៉ូបឺតសិន មានគិតថា រដ្ឋាភិបាលមកពីអាមេរិកខាងជើង អឺរ៉ុប អូស្ត្រាលី និងក្រៅពីនេះ គួរតែធ្វើកិច្ចការបន្ថែមទៀត ដើម្បីគាំទ្រប្តីប្រពន្ធ និងកូនដែលកំពុងនិយាយជួសមុខឱ្យមនុស្សជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកគេ។
លោកបន្ថែមថា៖ «ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនបានត្រៀមខ្លួនស្តាប់ទេ នោះរដ្ឋដែលមានគំនិតដូចគ្នាត្រូវធ្វើការរួមគ្នា ដើម្បីផ្តោតលើកម្មវិធីមួយចំនួន ដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាយកចិត្តទុកដាក់ ហើយប្រើវាជាលក្ខខណ្ឌឱ្យមានការកែលម្អស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស»។
គ្មានការសោកស្តាយ
អ្នកស្រី ចន្ថា ដឹងថា អ្នកស្រី និងសកម្មជននយោបាយផ្សេងទៀតអាចចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ឬចូលរួមជាមួយបក្សកាន់អំណាច ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេទាំងអស់គ្នាធ្វើការសម្រេចចិត្តបែបនេះ គ្មានអ្វីផ្លាស់ប្តូរទេ។ អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ប្តីរបស់ខ្ញុំបានជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល៥ឆ្នាំហើយ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនដែលមានអារម្មណ៍ចង់បោះបង់នោះទេ។ ខ្ញុំតែងតែជឿជាក់ ប្រាប់គាត់ឱ្យរឹងមាំ»។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន ក៏តែងតែចែករំលែកពីគោលបំណងស្វាមីរបស់អ្នកស្រី ដែលចង់ឃើញប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេស ដែលគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងធ្វើសកម្មភាពស្របតាមរបបប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ។ នៅពេលអ្នកទាំងពីរជួបគ្នា លោក ចន្ធី គឺជាអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំង ហើយអ្នកស្រីជាសមាជិកនៃក្រុមស្ម័គ្រចិត្តដែលជួយល្បាតដែនជម្រកសត្វព្រៃ។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន តែងតែស្រលាញ់ការងារសង្គមតាំងពីអ្នកស្រីនៅក្មេងមកម្ល៉េះ ហើយអ្នកស្រីនិយាយថា អ្នកស្រី និងលោក ចន្ធី មានទំនាក់ទំនងស្នេហាជាមួយគ្នាដោយសារតែមានទស្សន និងជំនឿដូចគ្នា។
បើទោះបីជារងសម្ពាធដោយសារការជាប់ពន្ធនាគាររបស់ស្វាមី និងស្ថានភាពហិរញ្ញវត្ថុក៏ដោយ ក៏អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន នៅតែប្ដេជ្ញាចិត្តជួយគាត់បម្រើជាតិ។ អ្នកស្រីបាននិយាយថា អ្នកស្រីគាំទ្រក្រុមស្ត្រីថ្ងៃសុក្រ ដើម្បីអំពាវនាវឱ្យមានការដោះលែងសមាជិកបក្សប្រឆាំងដែលជាប់ពន្ធនាគារទាំងអស់និងប្តីរបស់អ្នកស្រី។
អ្នកស្រី ស្រីយ៉ាន បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើគាត់យល់ព្រមចូលរួមជាមួយពួកគេ (គណបក្សកាន់អំណាច) ខ្ញុំនឹងលែងលះគាត់។ នៅពេលគាត់បាត់បង់សេរីភាព គាត់សួរខ្ញុំថា តើជំហររបស់ខ្ញុំបែបណា។ ពេលនោះ ខ្ញុំមានផ្ទៃពោះប្រាំពីរសប្តាហ៍។ ខ្ញុំបានប្រាប់គាត់ថា គោលបំណងរបស់ខ្ញុំ គឺនៅដដែល ខ្ញុំចង់ដើរទៅមុខ ហើយខ្ញុំមិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ចូលរួមជាមួយពួកគេទេ»។
បើទោះបីជាប្តីរបស់អ្នកស្រីត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ ៣ឆ្នាំទៀតក៏ដោយ ក៏អ្នកស្រី ចន្ថា និយាយថា អ្នកស្រីមិនដែលមានអារម្មណ៍ចង់បោះបង់ចោលនោះទេ ព្រោះអ្នកស្រីទទួលបានចិត្តសប្បុរសពីមិត្តភ័ក្តិ សកម្មជនដូចគ្នា និងសូម្បីអ្នកមិនដែលស្គាល់គ្នា ដែលបានផ្តល់អាហារ ថវិកា និងការលើកទឹកចិត្ត ដើម្បីរក្សាការជឿជាក់របស់អ្នកស្រី។
អ្នកស្រី ចន្ថា បាននិយាយថា៖ «ពួកគាត់មិនបោះបង់យើងចោលទេ ព្រោះអ្វីដែលយើងកំពុងធ្វើ គឺដើម្បីបុព្វហេតុជាតិ»៕
កែសម្រួលដោយ៖ Danielle Keeton-Olsen
អត្ថបទនេះស្នើសុំឱ្យ ខេមបូចា ចុះផ្សាយ ដោយបកប្រែសម្រួលពីសារព័ត៌មាន HARDSTORIES ៖ As Cambodia silences dissent, opposition wives rework their resistance
