អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្កការសហប្រជាជាតិ ស្ដីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក Tom Andrews បានអំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឱ្យមានការដោះលែងពលរដ្ឋកម្ពុជា ដែលកំពុងត្រូវបានឃុំខ្លួនពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តសិទ្ឋិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ការជួបប្រជុំដោយសន្តិវិធី និងសេរីភាពក្នុងការបង្កើតសមាគម មុនពេលឈានមកដល់នៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអង្គការអន្តរជាតិហ្រ្វង់កូហ្វូនី (OIF) ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅរាជធានីភ្នំពេញ។
លោកក៏បានអំពាវនាវដល់បណ្តាថ្នាក់ដឹកនាំ ដែលនឹងចូលរួមកិច្ចប្រជុំនេះ ឱ្យមានការលើកកម្ពស់ និងបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវគុណតម្លៃស្នូលរបស់ OIF តាមរយៈការចូលរួមជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយនាំទៅរកការដោះលែងអ្នកដែលត្រូវបានឃុំខ្លួន ដោយអយុត្តិធម៍ទាំងនោះ។ ចំណែកអង្គការ និងសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស បានយល់ឃើញថា កម្ពុជា គួរពិចារណាទៅលើការអំពាវនាវនេះ ហើយដោះលែងសកម្មជនជាប់ឃុំទាំងអស់នោះ ដើម្បីជាឱកាសស្ដារមុខមាត់កម្ពុជា នៅលើឆាកអន្តរជាតិឡើងវិញ។
លោក Andrews បានថ្លែងក្នុ្ងសេចក្តីថ្លែងការរបស់ខ្លួនថា៖ «ការលើកកម្ពស់សន្តិភាព ប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស គឺស្ថិតក្នុងចំណោមបេសកកម្មចម្បងរបស់ OIF។ ការដោះលែងបុគ្គលដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយសារការអនុវត្តសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ នឹងជួយឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្ហាញពីការគោរពចំពោះគុណតម្លៃរបស់ OIF ព្រមទាំងជាការធ្វើសកម្មភាពមួយដែលផ្ដល់អត្ថន័យលើសពីពាក្យសម្ដីទៅទៀត»។
អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វនី ជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយដែលមានគោលបំណងលើកកម្ពស់ភាសាបារាំង និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេស ដែលមានប្រជាជននិយាយភាសាបារាំង។
ការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ នឹងផ្ដោតមកលើប្រទេសកម្ពុជានាពេលខាងមុខ ខណៈដែលប្រទេសនេះ ធ្វើម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី លើកទី២០ នៅរាជធានីភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៥-១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលនឹងមានការចូលរួមពីប្រមុខរដ្ឋ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ជាច្រើន រួមទាំងប្រធានាធិបតីបារាំង លោក Emmanuel Macron ផងដែរ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក Tom Andrews បានមើលឃើញថា កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីនេះ នឹងផ្តល់ឱកាសដល់កម្ពុជា ក្នុងការបង្ហាញអំពីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ សមិទ្ធផលនានា និងការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពហុភាគីរបស់ខ្លួន ហើយវាក៏ជាឱកាសសម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំនៃបណ្តាប្រទេសជាសមាជិក OIF ក្នុងការប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការដោះលែងអ្នកដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយសារការអនុវត្តសេរីភាពជាមូលដ្ឋានផងដែរ។
នៅក្នុងរបាយការណ៍ថ្មីៗដែលបានបញ្ជូនទៅកាន់ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស អ្នករាយការណ៍ពិសេសរូបនេះ បានពិពណ៌នាការព្រួយបារម្ភមួយចំនួនទាក់ទងនឹងស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា រួមមាន ការរឹតត្បិតលំហសង្គមស៊ីវិល ការយាយីសមាជិកគណបក្សប្រឆាំង បទឧក្រិដ្ឋបណ្ដាញឆបោកតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត (Cyberscam) ស្ថានភាពនៃការប្រព្រឹត្តចំពោះជនរងគ្រោះនៃការជួញដូរមនុស្ស និងផលប៉ះពាល់លើពលរដ្ឋកម្ពុជា ដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយសារជម្លោះតាមព្រំដែននឹងប្រទេសថៃ។
លោក Andrews បានបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំបានចាប់ផ្តើមពិនិត្យព័ត៌មានពាក់ព័ន្ឋនឹងការចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនតាមអំពើចិត្តនៅកម្ពុជា ហើយខ្ញុំជឿថា អាចមានមនុស្សជាង ១០០ នាក់ ដែលកំពុងជាប់ឃុំដោយសារការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ការជួបប្រជុំ និងការបង្កើតសមាគមរបស់ពួកគេ»។
«មិនមាននរណាម្នាក់គួរត្រូវបានឃុំខ្លួន ដោយសារការការពារសិទ្ធិមនុស្ស ការរាយការណ៍អំពីបញ្ហាសាធារណៈ ឬការបញ្ចេញទស្សនៈរិះគន់ស្ថាបនានោះឡើយ»។ Tom Andrews បានបន្ថែម។
ចំណែកក្រុមការងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីការឃុំខ្លួនតាមអំពើចិត្ត (UN Working Group or Arbitrary Detention) ក៏បានចាត់ទុកថា ការបន្តឃុំខ្លួនមេធាវីខ្មែរអាមេរិក កញ្ញា សេង ធារី ប្រធានសមាគមសម្ព័ន្ធនិស្សិតបញ្ញវន្តខ្មែរ លោក កើត សារ៉ាយ និងសកម្មជនចំនួនប្រាំរូបនៃចលនាមាតាធម្មជាតិ គឺជាការឃុំខ្លួនតាមអំពើចិត្ត និងមិនស្របតាមកាតព្វកិច្ចសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិរបស់កម្ពុជា។
នៅក្នុងជំនួបនានា និងការឆ្លើយឆ្លងលិខិតជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធ លោក Tom Andrews បានជំរុញឱ្យលេខាធិការដ្ឋាន OIF និងរដ្ឋសមាជិក OIF ធ្វើការចូលរួមជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លើបញ្ហាស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំងការស្វែងរកលទ្ធភាពដោះលែងអ្នកដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយអយុត្តិធម៌ មុនពេលកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី ចាប់ផ្តើម។
លោក Andrews បានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «ការបន្តឃុំខ្លួនសកម្មជន អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកសារព័ត៌មាន ដែលនៅមិនឆ្ងាយពីកន្លែងដែលថ្នាក់ដឹកនាំពិភពលោក នឹងជួបប្រជុំគ្នា អាចនាំឱ្យមានការបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់ ពីការងារសំខាន់ៗរបស់កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការចូលរួមប្រកបដោយស្ថាបនារវាងកម្ពុជា និងបណ្តាប្រទេសសមាជិក OIF ដែលនាំទៅរកការដោះលែងអ្នកដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយអយុត្តិធម៌ នឹងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីគុណតម្លៃ និងសក្តានុពលរបស់សហគមន៍ហ្វ្រង់កូហ្វូនី»។
លោក ប៉ែន បូណា ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មិនបានឆ្លើយតបទៅនឹងការលើកឡើងរបស់លោក Tom Andrews ទេ ដោយលោកបានប្រាប់ឱ្យទៅសួរខាងគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាវិញ។ លោកបញ្ជាក់ដោយសំណេរខ្លីថា៖ «សូមសួរទៅអ្នកនាំពាក្យគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាវិញ»។
ចំណែកលោក ប៉ា ប៉ុណ្ណារ៉ាដា អ្នកនាំពាក្យគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានប្រាប់ថា ការអំពាវនាវ ឬស្នើសុំរបស់លោក Tom Andrews មិនមែនអ្វីថ្មីនោះទេ ព្រោះសេចក្តីរាយការណ៍របស់លោក នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំអង្គការសហប្រជាជាតិកន្លងមក ក៏លោកបានលើកឡើងពីបញ្ហានេះដែរ ប៉ុន្តែនៅក្នុងនោះលោកក៏បានរំលេចពីជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាអំពីករណីនេះ ដោយយើងអនុវត្តនូវច្បាប់ និងនីតិវិធីដែលមានជាធរមាន ទៅលើបទល្មើស ដែលមិនមែនជាការរឹតត្បិតនៅសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពជួបជុំបញ្ចេញមតិនោះទេ។
លោកបន្តថា សេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពបញ្ចេញមតិ ឬក៏សេរីភាពជួបជុំដោយសន្តិវិធី គឺត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ហើយក្នុងនាមជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ កម្ពុជាក៏បានផ្តល់នូវសច្ចាប័នដល់សន្ធិសញ្ញាស្នូលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ដោយបានចែងច្បាស់ពីការធានានូវសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ តែក៏បានចែងច្បាស់ពីព្រំដែននៃការប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាព ដែលមិនត្រូវប៉ះពាល់សិទ្ធិអ្នកដទៃ កិត្តិយស សន្តិសុខជាតិ ក៏ដូចជាទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីល្អរបស់ប្រទេសជាតិ។
យោងទៅលើហេតុផលនេះ លោក ប៉ា ប៉ុណ្ណារ៉ាដា បញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ីចឹងកាលណាប្រព្រឹតនូវសកម្មភាពហួសព្រំដែនរបៀបនេះ វាមិនមែនជាការប្រើប្រាស់សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពបញ្ចេញមតិនោះទេ ប៉ុន្តែជាការបង្កើតនូវបទល្មើស ហើយបទល្មើសនោះ មានចែងនៅក្នុងក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និងការអនុវត្តនូវនីតិវិធីនៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលមានជាធរមាន»។
លោកបានបន្ថែមថា លោក Tom Andrews មានសិទ្ធិក្នុងការអំពាវនាវ ប៉ុន្តែក្នុងនាមជានីតិរដ្ឋ ក្នុងនាមជារដ្ឋអនុវត្តនូវច្បាប់ យើងមានសិទ្ធិ និងតួនាទីអនុវត្តច្បាប់ និងគោលការណ៍ផ្សេងៗ ជាពិសេសនីតិវិធី ដែលមានចែងនៅក្នុងក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ក៏ដូចជាបទល្មើស ដែលមានចែងនៅក្នុងក្រមនីតិវិធីនៃព្រហ្មទណ្ឌផងដែរ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ក្នុងនាមជានីតិរដ្ឋ ការអនុវត្តច្បាប់ ក៏ដូចជានីតិវិធីដែលមានចែងនៅក្នុងច្បាប់ គឺជាការពង្រឹង ទី១ នីតិរដ្ឋ ទី២ គឺការលើកកម្ពស់ ក៏ដូចជាការការពារនូវសិទ្ធិរបស់ជនរងគ្រោះ ដែលរងនូវអំពើនៃសកម្មភាពប្រើប្រាស់សិទ្ធិហួសព្រំដែន ដោយចូលជាបទល្មើស អ៊ីចឹងអ្វីដែលគួរតែធ្វើ និងត្រូវតែធ្វើជាបន្តបន្ទាប់ទៀតនោះ គឺការចូលរួមទាំងអស់គ្នា នៅក្នុងការសោះស្រាយបញ្ហាផ្សេងៗទៅតាមអ្វីដែលនីតិវិធី និងច្បាប់របស់យើង មានចែងជាធរមាន»។
លោក ប៉ា ប៉ុណ្ណារ៉ាដា បានបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «ចូលរួមទាំងអស់គ្នា ហើយក្នុងនោះដែរច្បាប់របស់យើង ក៏មានចែងពីសិទ្ធិស្មើមុខគ្នាចំពោះមុខច្បាប់ អ៊ីចឹងអ្នកដែលទទួលរងនូវការចោទប្រកាន់ គាត់មានសិទ្ធិក្នុងការមានមេធាវីតំណែងនូវចំពោះមុខច្បាប់ គឺយើងធានាបានដូចគ្នានៅកន្លែងនេះ»។
យ៉ាងណាក៏ដោយលោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកចាត់ការទូទៅនៃអង្គការ លីកាដូ បានឱ្យដឹងថា ការបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជុំវិញការចាប់ឃុំខ្លួនសកម្មជននេះ មិនត្រូវបានអន្តរជាតិទទួលយកនោះទេ ហើយការអំពាវនាវរបស់លោក Tom Andrews ឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មានការដោះលែងសកម្មជនកំពុងឃុំខ្លួន មុនកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វនីនេះ គឺលោកចង់ផ្ញើសារទៅដល់ប្រទេសមួយចំនួនជាសមាជិកនៃប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង លើកកង្វល់ និងការស្នើឡើងរបស់គាត់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាដោះស្រាយបញ្ហាវិបត្តិសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា ពិសេសផ្តើមចេញពីការដោះលែងអ្នកជាប់ឃុំទាំងជាង១០០នាក់នោះ។
លោកថ្លែងថា៖ «ការអំពាវនាវរបស់លោក Tom Andrews ត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់ហើយ ប៉ុន្តែរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅតែឆ្លើយបដិសេធថា ការចាប់ឃុំខ្លួនទាំងអស់នោះ មិនមែនជាកត្តាអ្វីផ្សេង គឺជាការអនុវត្តច្បាប់ ប៉ុន្តែខ្ញុំឃើញថា ប្រទេសមួយចំនួន និងអន្តរជាតិ គេមិនបានយល់ស្របទៅលើអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានលើកឡើងនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញគេនៅតែបន្តស្នើដល់កម្ពុជា រហូតដល់ប្រទេសខ្លះបានដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែមទៀតលើរដ្ឋាភិបាលផងដែរ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក អំ សំអាត បានទទួចសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរណាស់ពិចារណាទៅលើការអំពាវនាវរបស់លោក Tom Andrews លើកនេះ ដើម្បីស្ដារមុខមាត់របស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិ ព្រោះបណ្តាប្រទេស ដែលនិយាយភាសាបារាំង ក៏ជាប្រទេសមានឥទ្ធិពលនៅលើឆាកអន្តរជាតិផងដែរ។
លោក អំ សំអាត បានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «បើសិនជាយើងដោះស្រាយបញ្ហានេះឱ្យទទួលបានផលវិជ្ជមានជាផ្លែផ្កា ខ្ញុំគិតថា នេះជាឱកាសមួយក្នុងការស្ដារមុខមាត់ប្រទេសកម្ពុជា នៅលើឆាកអន្តរជាតិឡើងវិញ ប៉ុន្តែបើសិនជារដ្ឋាភិបាល បន្តបដិសេធ ហើយនៅតែបន្តឃុំខ្លួន ក៏ដូចជាចាប់ខ្លួនទៅលើសកម្មជនទាំងអស់នោះបន្តទៀត ខ្ញុំគិតថា នេះមិនមែនជាមុខមាត់របស់អ្នករាយការណ៍ពិសេសសម្រាប់កម្ពុជានោះទេ តែគឺជាមុខមាត់របស់រដ្ឋាភិបាលទៅវិញទេ»។
ចំណែកលោក នី សុខា ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា ហៅកាត់ថា អាដហុក បានថ្លែងថា នេះជាការលើកឡើង និងអំពាវនាវជាថ្មីម្តងទៀតរបស់ Tom Andrews ដោយសុំឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មានការដោះលែងសកម្មជនកំពុងជាប់ឃុំ ដោយសារការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ព្រោះលោកយល់ថា ការប្រើប្រាស់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន មិនមែនជាកម្មវត្ថុនៃបទល្មើស និងមិនត្រូវជាប់ពន្ធនាគារនោះទេ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ីចឹងបញ្ហាទាំងអស់នេះ លោក Tom Andrews សុំឱ្យមានការដោះលែងអ្នកទាំងអស់ហ្នឹង និងសុំឱ្យបើកលំហពលរដ្ឋ លំហសារព័ត៌មាន លំហនយោបាយ ដើម្បីធ្វើម៉េចឱ្យបរិយាកាសនៃការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមានភាពល្អប្រសើរ ហើយជាពិសេសបរិយាកាសនៃការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិ ឆ្នាំ២០២៨។ នេះជាការលើកឡើងម្តងទៀតរបស់លោក ក្នុងពេលដែលកម្ពុជាយើង ត្រូវធ្វើម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី»៕
