ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលបានលើកឡើងនៅក្នុងវេទិកាអ៊ីនធឺណិតភ្នំពេញឆ្នាំ ២០២៦ ថា ការជំរុញរបស់កម្ពុជាឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលហាក់ដូចជាកំពុងបង្កើតនូវគម្លាតនៅក្នុងការទទួលបានសេវាអ៊ីនធឺណិត អក្ខរកម្មឌីជីថល និងការការពារអ្នកប្រើប្រាស់ ដោយពួកគេបានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជនពង្រីកលទ្ធភាព នៃការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិតក្នុងតម្លៃសមរម្យ និងពង្រឹងវិធានការការពារសិទ្ធិឌីជីថល។
វេទិកានេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយក្រុមការងារសិទ្ធិឌីជីថល (DRWG) ក្រោមប្រធានបទ «ការធ្វើឌីជីថលូបនីយកម្ម ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា» ដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិឌីជីថល និងសេរីភាពអ៊ីនធឺណិតនៅកម្ពុជា ព្រមទាំងស្វែងយល់ពីមតិយោបល់របស់សង្គមស៊ីវិល រដ្ឋាភិបាល វិស័យឯកជន អ្នកជំនាញ និងដៃគូអន្តរជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាប្រឈម និងឱកាសនានា ការចែករំលែកចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍ និងការចូលរួមពិភាក្សាអំពីគោលនយោបាយស្តីពីសិទ្ធិឌីជីថល។
ព្រឹត្តិការណ៍នៅឆ្នាំនេះមានអ្នកចូលរួមចំនួន ២០០នាក់ រួមមានយុវជន អ្នកការទូត តំណាងសង្គមស៊ីវិល និងក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមានតំណាងមកពីក្រសួងពាក់ព័ន្ធនានាចូលរួមនោះទេ។
លោក ស៊ីន បូឡៃ មន្ត្រីកម្មវិធីនៃអង្គការអភិរក្សភាសាជនជាតិដើមភាគតិច (CIPL) បានលើកឡើងថា លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា ប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងហោចណាស់ ៧២,៥% ប្រើប្រាស់ទូរសព្ទដៃ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនមិនអាចទទួលបានសេវាអ៊ីនធឺណិតសាធារណៈឡើយ។ ខណៈដែលសេវាអ៊ីនធឺណិតនៅតែមានតម្លៃថ្លៃ កង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក៏ធ្វើឱ្យមានភាពមិនស្មើគ្នាក្នុងការទទួលបានសេវានេះ រវាងប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល និងអ្នកដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង។
បញ្ហាប្រឈមទាំងនេះបណ្តាលឱ្យយុវជន និងជនជាតិដើមភាគតិចបាត់បង់ឱកាស រួមទាំងការទទួលបានព័ត៌មាន ការអប់រំ និងចំណេះដឹងអំពីការវិវត្តនៃបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល។
លោក បូឡៃ បានលើកឡើងថា មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៦៥,៣% មិនអាចប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ដោយសារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមិនល្អ ដូចជាកង្វះខាតអង់តែនសេវា ចំណែក ៦១,៧% មានជំនាញឌីជីថលនៅមានកម្រិត។ ក្នុងចំណោមនោះ ៨៦,៥% ត្រូវការការបណ្តុះបណ្តាលបន្ថែមលើការប្រើប្រាស់ឌីជីថល។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការទទួលបានព័ត៌មានក៏មានកម្រិតផងដែរ ដោយប្រជាពលរដ្ឋពឹងផ្អែកលើព័ត៌មានដែលចែករំលែកដោយមេដឹកនាំសហគមន៍ និងបណ្តាញសង្គមឌីជីថល។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងឃើញថា ពួកគាត់ទាំងអស់គ្នាប្រើប្រាស់ [បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល] ប៉ុន្តែពួកគាត់ត្រូវការចំណេះដឹង និងទំនុកចិត្តក្នុងការប្រើប្រាស់វា។ ដូច្នេះហើយ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ អក្ខរកម្មឌីជីថល និងសុវត្ថិភាពអ៊ីនធឺណិត គួរតែត្រូវបានអភិវឌ្ឍ ព្រមទាំងមានការគាំទ្រដល់គោលដៅរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច និងក្រុមងាយរងគ្រោះ ព្រមទាំងការទទួលបានសេវាក្នុងតម្លៃសមរម្យ»។
ការស្ទង់មតិរបស់ពួកគេក៏បានបង្ហាញផងដែរថា ១៣,៥% នៃជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ២០០នាក់ បានជួបករណីឆបោក និងការបៀតបៀន ខណៈដែល ១២,៤% បានជួបករណីនៃការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីមិនសមរម្យ ហើយ ៦,៧% បានទទួលព័ត៌មានមិនពិត។ ចំពោះការទទួលបានអគ្គិសនីប្រើប្រាស់វិញ មានតែ ២៨% ប៉ុណ្ណោះនៃប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលទទួលបានសេវានេះ។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ រួមទាំងកង្វល់ពាក់ព័ន្ធនឹងចំណេះដឹងផ្នែកឌីជីថល លោក បូឡៃ បានលើកឡើងថា សហគមន៍ត្រូវការការបណ្តុះបណ្តាលបន្ថែម ខណៈដែលសាលារៀនក៏គួរផ្តល់ការអប់រំដល់ក្រុមគោលដៅផងដែរ។
លោកស្រី ហ៊ាង អូមួយ នាយិកាប្រតិបត្តិក្រុមហ៊ុន Asia Digital Technology Innovation បានមានប្រសាសន៍ថា ការសិក្សាស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា មានមនុស្សជាង១០លាននាក់ប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត និងអក្ខរកម្មឌីជីថល គឺជា «រឿងពីរផ្សេងគ្នា»។
ដើម្បីធានាថា បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលត្រូវបានប្រើប្រាស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងអស់លទ្ធភាព ប្រជាពលរដ្ឋចាំបាច់ត្រូវមានជំនាញឌីជីថល ស្របពេលជាមួយនេះដែរ គេត្រូវបង្កើតគោលនយោបាយ ដើម្បីគាំទ្រដល់សេវាសាធារណៈ។ ក្រុមហ៊ុនឯកជនក៏ត្រូវគិតគូរផងដែរអំពីគុណភាពនៃសេវាកម្មរបស់ខ្លួន និងធានាថា វាមានតម្លៃសមរម្យ។
លោកស្រីបានកត់សម្គាល់ថា បរិយាបន្នកម្មឌីជីថលមានសមាសភាគចំនួនបួន រួមមាន៖ ការទទួលបានសេវាក្នុងតម្លៃសមរម្យ ការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយសន្តិសុខនិងសុវត្ថិភាព អក្ខរកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងព័ត៌មាន រួមទាំងការយល់ដឹងអំពីបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។
លោកស្រី អូមួយ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចាប់ពីពេលនេះតទៅ អ្វីដែលយើងអាចធ្វើបាន ដើម្បីធានាឱ្យមានបរិយាបន្នឌីជីថល គឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវបន្តបង្កើតគោលនយោបាយ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាចប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឌីជីថលសាធារណៈ ព្រមទាំងអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ក្រុមហ៊ុនឯកជនត្រូវបង្កើតដំណោះស្រាយផ្សេងៗដែលមានគុណភាពល្អ និងមានតម្លៃសមរម្យ ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាអាចប្រើប្រាស់បាន»។
លោកស្រីបានលើកឡើងថា កម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរទៅរកឌីជីថលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលត្រូវបានជំរុញដោយការពង្រីកការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត សេវាសាធារណៈឌីជីថល ពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក ការទូទាត់តាមឌីជីថល ការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងថ្មីៗនេះ គឺការចាប់យកបច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)។
ក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមឌីជីថលកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២១-២០៣៥ មានគោលបំណងបង្កើតឱកាសថ្មីៗសម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច នវានុវត្តភាព ការផ្តល់សេវាសាធារណៈ និងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ គំនិតផ្តួចផ្តើមជាច្រើនទៀតក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងផងដែរ រួមមាន គោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលឌីជីថលកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២២-២០៣៥ សេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីការការពារទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន និងសេចក្តីព្រាងយុទ្ធសាស្ត្រជាតិស្តីពីបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ឆ្នាំ២០២៥-២០៣៥។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សង្គមស៊ីវិល និងភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងវិស័យឌីជីថលបានអះអាងថា មានគម្លាតនៅក្នុងការទទួលបានសេវាអ៊ីនធឺណិត និងច្បាប់សម្រាប់ការពារអ្នកប្រើប្រាស់ នៅចំពេលមានការគំរាមកំហែងដល់សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិមនុស្ស។
យោងតាមរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៥ របស់អង្គការ Freedom House កម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុ ៤២ក្នុងចំណោមពិន្ទុ១០០ ហើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថា ជាប្រទេសដែលមាន «សេរីភាពផ្នែកខ្លះ» ទាក់ទងនឹងសេរីភាពអ៊ីនធឺណិត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចំណាត់ថ្នាក់សេរីភាពសារព័ត៌មានៅកម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះមកនៅលេខរៀងទី១៦១ ក្នុងចំណោម១៨០ ប្រទេស យោងតាមការវាយតម្លៃរបស់អង្គការអ្នកសារព័ត៌មានគ្មានព្រំដែនក្នុងឆ្នាំ២០២៥។
អំឡុងកិច្ចពិភាក្សានេះដែរ លោក សំ សុមុនី នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការ Digital Future Cambodia បានលើកឡើងថា ការតភ្ជាប់ឌីជីថលតម្រូវឱ្យមានការពិនិត្យមើលលើផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងថា តើការតភ្ជាប់នោះមានតម្លៃសមរម្យឬយ៉ាងណា។ លោកបានគូសបញ្ជាក់ថា អគ្គិសនី គឺជាកត្តាសំខាន់មួយសម្រាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការតភ្ជាប់ឌីជីថល ហើយលោកក៏បានចោទសួរថា តើការទទួលបានសេវាអគ្គិសនីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានភាពគ្រប់គ្រាន់ និងគ្របដណ្តប់ទូទាំងប្រទេសដែរឬទេ។
លោកក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត គឺផ្តោតសំខាន់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង។ បរិយាបន្នកម្មឌីជីថល គឺជាដំណើរការមួយដែលមនុស្សគ្រប់រូបមានឱកាសស្មើគ្នាក្នុងការចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម តាមរយៈការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល។
លោក សុមុនី បានលើកឡើងថា គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមឌីជីថល ដែលជាគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលថ្នាក់ជាតិ ដើរតួនាទីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ គោលនយោបាយនេះ ត្រូវបានបែងចែកជាបីដំណាក់កាល ដោយបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលកសាងមូលដ្ឋានគ្រឹះឌីជីថល ហើយកំពុងវិវឌ្ឍទៅមុខ «យឺតជាងប្រទេសដទៃទៀតនៅក្នុងតំបន់»។ លោកបានបន្ថែមថា ប្រជាជនយ៉ាងហោចណាស់ ៣០% មិនមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតនោះទេ។
ក្របខ័ណ្ឌនេះក៏គ្របដណ្តប់លើផ្នែកច្បាប់ និងសន្តិសុខ រួមទាំងឯកជនភាព និងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស ព្រមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្នែកច្បាប់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសន្តិសុខ និងសេវាសាធារណៈ ការធ្វើឌីជីថលូបនីយកម្មលើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងអាជីវកម្មឌីជីថលផងដែរ។
លោក សុមុនី មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចំណុចខ្វះខាត គឺការជឿទុកចិត្តរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ ដូច្នេះ យើងត្រូវពិនិត្យមើលឡើងវិញ ហើយសួរថា តើគោលនយោបាយទាំងអស់នេះការពារអ្នកប្រើប្រាស់ ការពារក្រុមហ៊ុន ឬការពាររដ្ឋាភិបាល? ។ មិនទាន់មានភាពស្មោះត្រង់គ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងដំណើរការពិគ្រោះយោបល់ អំឡុងពេលតាក់តែងច្បាប់នៅឡើយ។ យើងត្រូវធានាឱ្យមានការចូលរួមពិតប្រាកដ»។
ទន្ទឹមនឹងនេះ លោក ណៃ ប៉ាធិយ៉ា ជាប្រធានស្តីទីផ្នែកសន្តិសុខបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន និងបទប្បញ្ញត្តិ នៃក្រុមហ៊ុន CamGSM Co Ltd បានមានប្រសាសន៍ថា វិស័យឯកជនត្រូវតែសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាល។
ក្រុមហ៊ុនរបស់លោកមានទីតាំងបណ្តាញចំនួន ៣ ១៤០ កន្លែង ដែលគ្របដណ្តប់លើ ៩០% នៃបណ្តាញទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកបានទទួលស្គាល់ថា តំបន់មួយចំនួននៅក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី និងខេត្តរតនគិរីមានសេវាប្រើប្រាស់ ខណៈដែលតំបន់ផ្សេងទៀតមិនមាននោះទេ ដោយសារតែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅមិនទាន់ទៅដល់តំបន់ទាំងនោះ។
លោក ប៉ាធិយ៉ា បានលើកឡើងថា កត្តាមួយទៀត គឺការវិនិយោគ ដោយសារការសាងសង់បង្គោលអង់តែនទាមទារឱ្យមានថវិកាច្រើន។
លោក អំ សំអាត នាយកប្រតិបត្តិអង្គការ លីកាដូ បានលើកឡើងថា សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិមនុស្ស គឺជាបញ្ហាសំខាន់ៗ។
ដោយកត់សម្គាល់ថា កម្ពុជាកំពុងផ្លាស់ប្តូរពីកម្រិតនៃអក្ខរកម្មឌីជីថលឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍឌីជីថលកាន់តែទូលំទូលាយ លោក សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ច្បាប់ដែលមានស្រាប់ «នៅតែមិនទាន់ការពារសិទ្ធិរបស់អ្នកប្រើប្រាស់បានគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ»។
លោកបានបន្ថែមថា ខណៈប្រព័ន្ធឌីជីថលកាន់តែមានភាពជឿនលឿនទៅៗនោះ ច្បាប់នានា ដែលការពារឯកជនភាព និងសេរីភាពរបស់ពលរដ្ឋនៅក្នុងពិភពឌីជីថល មិនបានវិវត្តទាន់សភាពការណ៍នេះទេ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឧទាហរណ៍ ច្បាប់ស្តីពីទូរគមនាគមន៍ យើងត្រូវសួរថា តើច្បាប់នេះផ្តល់អំណាចដល់នរណា? វាហាក់ដូចជាផ្តល់អំណាចកាន់តែច្រើនដល់រដ្ឋ ដើម្បីអនុវត្តការគ្រប់គ្រងកាន់តែខ្លាំងឡើង ខណៈដែលក្រុមហ៊ុនដែលផ្តល់សេវាកម្មដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក៏ស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់នេះដែរ។ នេះគឺជាបញ្ហាមួយរួចទៅហើយ»៕
