មន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួន បានថ្លែងចេញពីវេទិការអ៊ីនធឺណិតភ្នំពេញថា ច្បាប់និងសេចក្តីព្រាងច្បាប់មួយចំនួន ដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ និងកំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការធ្វើសេចក្តីព្រាង គឺបានរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ធ្វើឱ្យសកម្មជនដែលធ្វើកិច្ចការងារសង្គមមានការភ័យខ្លាចលែងសូវហ៊ានបញ្ចេញមតិដើម្បីចូលរួមស្ថាបនាសង្គម។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី មន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ មិនយល់ស្របចំពោះការលើកឡើងបែបនេះនោះទេ ដោយថ្លែងថា ច្បាប់មានវត្តមាន មិនមែនដើម្បីបំបិទមាត់ពលរដ្ឋនោះទេ គឺដើម្បីកំណត់បទល្មើស ចង្អុលបង្ហាញបុគ្គលដែលបានប្រព្រឹត្តបទល្មើស ហើយត្រូវតែទទួលខុសត្រូវចំពោះបទល្មើសដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្ត។
លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅ នៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាស្តីពី«សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងបរិយាកាសឌីជីថល ដែលកំពុងវិវត្តនៅកម្ពុជា»នៅក្នុងវេទិកាអ៊ីនធើណិតភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញាថា បច្ចុប្បន្នបច្ចេកវិទ្យាមានទំនើបកម្មដែលនៅលើពិភពលោកគឺកំពុងឆ្ពោះទៅមុខ នៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាឬក៏ឌីជីថល។
ក៏ប៉ុន្តែ ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងតែអក្ខរកម្មឌីជីថល ខណៈប្រទេសជឿនលឿន គេបានទៅមុនប្រទេសកម្ពុជាយូរណាស់មកហើយ។ កម្ពុជាមិនទាន់មានគ្រឹះ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលគ្រប់គ្រាន់នៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេសដូចបណ្តាប្រទេសជឿនលឿននៅឡើយទេ។
លោក សំអាត បញ្ជាក់ថា៖«អ៊ីចឹងបើយើងធៀបពេញថា ប្រព័ន្ធឌីជីថលទំនើប ប៉ុន្តែច្បាប់យើងវាអត់ទាន់ទំនើបតាមទេ អ៊ីចឹងវាជឿនលឿនផ្នែកឌីជីថល ប៉ុន្តែច្បាប់ការពារទៅលើឯកជនភាពការពារទៅលើសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ នៅតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល់ហាក់បីដូចជាមិនទាន់ឆ្លើយតបគ្នា ទេ»។
អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះបានចង្អុលបង្ហាញពីច្បាប់ទូរគមនាគមន៍ ដែលផ្តល់អំណាចច្រើនដល់រដ្ឋអំណាច ដើម្បីគ្រប់គ្រងអ្នកបញ្ចេញមតិ ដែលនេះគឺជាបញ្ហា។ បន្ថែមពីនេះបើពិនិត្យពីអនុក្រឹតច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណិតជាតិ ដែលវាហាក់បីដូចជាការគ្រប់គ្រងនៃលំហូរចូលនៃអ៊ីនធឺណិត។ លោកនិយាយថា៖ «ហើយមួយទៀតបើយើងមើលទៅលើបរិបទឌីជីថលហើយនិងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស វាមានគម្លាតពីគ្នា។ ប្រព័ន្ធឌីជីថលមានភាពទំនើបកម្ម ប៉ុន្តែសិទ្ធិឯកជនភាពរបស់បុគ្គល វាហាក់បីដូចអត់ទាន់មានច្បាប់ណា ដើម្បីការពារឯកជនភាព និងសេរីភាពនៅឡើយ»។
សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនសង្គម សកម្មជនដីធ្លី និងតំណាងសហគមន៍នានា នៅពេលនេះបានងាកមកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម ដើម្បីធ្វើការតស៊ូមតិ ខណៈកាលពីមុនការតស៊ូមតិគឺធ្វើឡើងទល់មុខគ្នាជាមួយអាជ្ញាធរ។
លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា៖ «ការតស៊ូមតិលើបណ្តាញសង្គម ក៏មានការប្រឈមដែរដូចជាមានការចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់។ បទញុះញង់មានពីរទៀត ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍ ឬក៏ញុះញង់ឱ្យមានភាពអសន្តិសុខសង្គម ហើយមួយទៀត ញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើងអីចឹងទៅ»។
ជាមួយគ្នានេះលោកថា បើមើលទៅលើក្រមព្រហ្មទណ្ឌ គឺហាក់រារាំងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ការសម្តែងមតិតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល ពីព្រោះនិយមន័យបទញុះញង់ក្តី បទបរិហារកេរ្តិ៍ក្តីបទប្រមាថអង្គព្រះមហាក្សត្រក្តី សុទ្ធតែជាបទល្មើសពេញនិយម ហើយបើមើលទៅលើនិយមន័យ នៃបទល្មើសទាំងអស់នោះ គឺនៅមានភពស្រពិចស្រពិលដែលមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ងាយក្នុងការបកស្រាយទាញឱ្យចូលបទល្មើស។
លោក សំអាត បញ្ជាក់ថា ៖ «អ៊ីចឹងវាធ្វើឱ្យរារាំងអ្នកដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឌីជីថល ក្នុងការបញ្ចេញមតិលើបញ្ហាសង្គមផ្សេងៗ មានភាពភ័យខ្លាចថាតើគាត់ត្រូវបញ្ចេញមតិបែបម៉េច ដើម្បីឱ្យពួកគាត់មានសុវត្ថិភាព។ ជួនកាលពួកគាត់កម្រិតសេរីភាពខ្លួនឯង បានន័យថា អត់ហ៊ានបញ្ចេញមតិទេដល់អ៊ីចឹងវាបាត់ធាតុចូលរួម»។
ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ អ្នកសារព័ត៌មានក៏មានការភ័យខ្លាច មិនហ៊ានសរសេរពីបញ្ហារសើបៗមួយចំនួនក្នុងសង្គមផងដែរ ដូចជាបញ្ហាអំពើពុករលួយ បញ្ហាវិវាទដីធ្លី និងការបំផ្លិចបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិជាដើម ហេតុដូច្នេះវាធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមត្រូវបាត់ព័ត៌មានដែលជាឱកាសសម្រាប់មន្ត្រីខិលខូចនិងជនខិលខូចមួយចំនួន។
ចំណែកលោក សេង សុវឌ្ឍនា នាយកប្រតិបត្តិមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាក៏បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សានេះផងដែរថា គិតមកដល់ពេលនេះ កម្ពុជាមានច្បាប់មិនតិចជាង១០នោះទេ ដែលដាក់សម្ពាធលើសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ខណៈបច្ចុប្បន្នអ្នកធ្វើកិច្ចការងារសង្គម និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស តែងតែទទួលរងការចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ តាមមាត្រា ៤៩៤និង ៤៩៥នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។
លោកលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំមិនបន្លាចទេ ប៉ុន្តែនេះជាអ្វីដែលយើងត្រូវស្វែងយល់ថា តើការបញ្ចេញមតិរបស់យើង វាស្របទៅនឹងច្បាប់ដែរឬទេ ពីព្រោះអ្វីដែលច្បាប់បានចែងហើយ យើងសម្តែងមតិដោយផ្ទុយនឹងច្បាប់ គឺយើងមានទោស»។
ដូច្នេះលោកបញ្ជាក់ថា គ្រប់គ្នាត្រូវស្វែងយល់ពីច្បាប់ ពីព្រោះបើមិនបានស្វែងយល់ពីសិទ្ធិពីច្បាប់ គឺវាប្រឈមនឹងការចោទប្រកាន់ផ្សេងៗ។ នៅពេលមានការបញ្ចេញមតិតាមហ្វេសប៊ុកហើយបញ្ចេញមតិយោបល់ដោយប្រមាថ ឬក៏មាក់ងាយអ្នកណាម្នាក់ នោះអាចនឹងត្រូវទទួលរងការចោទប្រកាន់តាមផ្លូវច្បាប់ផ្សេងៗ។ លោកបញ្ជាក់ថា «ហេតុដូច្នេះ ការបញ្ចេញមតិនៅលើបណ្តាញសង្គមក្តី នៅតាមសហគមន៍ក្តី ត្រូវតែស្វែងយល់ពីច្បាប់» ខណៈដែលលម្ហនៃសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា មានការរឹតត្បិត។
យ៉ាងណាក្តី លោក ឯម ច័ន្ទមករា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌បានប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចានៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញានេះថា លោកសូមស្វាគមន៍ និងសូមកោតសរសើរដល់អង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលតែងតែយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាសិទ្ធិសេរីភាពនៅកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី លោកបន្តទៀតថា ការលើកឡើងថា ច្បាប់មានភាពស្រពេចស្រពិល និងធ្វើឡើងដើម្បីរឹតត្បិតសេរីភាព គឺជាការយល់ច្រឡំមួយ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមឱ្យបានស៊ីជម្រៅ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «បទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ដូចជា បទបរិហារកេរ្តិ៍ បទញុះញង់ និងបទប្រមាថអង្គព្រះមហាក្សត្រ ត្រូវបានតាក់តែងឡើងដោយផ្អែកគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ នៃទិដ្ឋភាពច្បាប់យ៉ាងច្បាស់លាស់។ ការចោទប្រកាន់អាចធ្វើទៅបាន លុះត្រាតែមានធាតុផ្សំគ្រប់គ្រាន់ គឺធាតុផ្សំនីត្យានុកូល ធាតុផ្សំសត្យានុម័ត និងធាតុផ្សំអត្តនោម័ត។ តុលាការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើអង្គហេតុ អង្គច្បាប់ និងភស្តុតាង មិនមែនផ្អែកលើការបកស្រាយតាមអំពើចិត្តនោះទេ»។
បើតាមលោក ច័ន្ទមករា មាត្រា ៤១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ធានាសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ ប៉ុន្តែក៏បានគូសបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ផងដែរថា៖ «ជនណាក៏ដោយ មិនអាចឆ្លៀតប្រើសិទ្ធិនេះ ដោយរំលោភ នាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសរបស់អ្នកដទៃ ដល់ទំនៀមទម្លាប់ល្អរបស់សង្គម ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងដល់សន្តិសុខជាតិបានឡើយ»។
លោកលើកឡើងថា ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ការប្រឌិតព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងការជេរប្រមាថ បានបង្កហានិភ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដល់កិត្តិយសបុគ្គល និងភាពសុខដុមរមនាក្នុងសង្គម។ បន្ថែមពីនេះច្បាប់មានវត្តមានមិនមែនដើម្បីបំបិទមាត់ពលរដ្ឋនោះទេ គឺដើម្បីកំណត់បទល្មើស ចង្អុលបង្ហាញបុគ្គលដែលបានប្រព្រឹត្តបទល្មើស ហើយត្រូវតែទទួលខុសត្រូវចំពោះបទល្មើសដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្ត។
លោកមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖«កម្ពុជាជាប្រទេសនីតិរដ្ឋ។ ការធានាបាននូវសន្តិសុខ និងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សកាន់តែត្រូវបានគោរពអនុវត្តពិតប្រាកដ។ ជារួម ការអនុវត្តច្បាប់ប្រកបដោយភាពម៉ឺងម៉ាត់ គឺជាការការពារសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ មិនមែនជាការរឹតត្បិតសេរីភាពនោះទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោកស្រី ឆន សុគន្ធា នាយិកាប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជា ដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) និងជាតំណាងក្រុមការងារសិទ្ធិឌីជីថល បានលើកឡើងនៅក្នុងវេទិកាអ៊ីនធឺណិតភ្នំពេញនេះផងដែរថា៖ «វេទិកានេះ(PPIF) ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងបរិបទដ៏សំខាន់ នៃការវិវឌ្ឍឌីជីថលនៅកម្ពុជា ដែលទាមទារឱ្យមានការពិភាក្សា និងការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ដើម្បីធានាថា ការអភិវឌ្ឍឌីជីថលនេះ ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ ដោយគោរពនូវសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន»។
បន្ថែមពីនេះលោកស្រីបានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាស្តីពី«សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងបរិយាកាសឌីជីថល ដែលកំពុងវិវត្តនៅកម្ពុជា»ផងដែរថា ទាក់ទងនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតច្បាប់និងកំពុងធ្វើសេចក្តីព្រាងច្បាប់មួយចំនួន ក្នុងនោះមាន សេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត(Cybercrime Law) ហើយថ្មីៗនេះ ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ បានធ្វើសេចក្តីព្រាងផែនការយុទ្ធសាស្ត្រស្តីអំពី AI ដែលអ្នកស្រីគិតថា អ្នកពាក់ព័ន្ធនានាជាពិសេសអ្នកធ្វើការទាក់ទងនឹងសិទ្ធិឌីជីថល គឺមិនបានដឹងនោះទេ។
បើតាមលោកស្រី សុគន្ធា ជាទូទៅនៅពេលដែលក្រសួងជំនាញរបស់រដ្ឋាភិបាលធ្វើសេចក្តីព្រាងច្បាប់នានា ខាងសង្គមស៊ីវិល ដែលជាអ្នកធ្វើការងារផ្ទាល់លើបញ្ហាសិទ្ធិឌីជីថល មិនត្រូវបានផ្តល់ឱកាសហៅទៅចូលរួម ដើម្បីឱ្យផ្តល់ធាតុចូលនោះទេ ដូចជាសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធើណិតជាដើម រហូតមកដល់ពេលនេះ ខាងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលធ្វើការពាក់ព័ន្ធ មិនទាន់បានដឹងថា តើក្រសួងមហាផ្ទៃ បានធ្វើសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ មានខ្លឹមសារឬក៏អត្ថន័យបែបណានោះទេ។
លោកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «ងាកមកមើលអ្នកសារព័ត៌មាននៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេល៨ខែឆ្នាំ២០២៦នេះឃើញថា អ្នកសារព័ត៌មានមានការចាប់ខ្លួនច្រើន សូម្បីតែសកម្មជន ឬក៏អ្នកដែលបញ្ចេញមតិតាមអនឡាញ ក៏មានការប្រឈមការចាប់ខ្លួនច្រើនដែរ។ អ៊ីចឹងហើយយើងយល់ឃើញថា ជាការប្រឈមជាហានិភ័យសម្រាប់ពួកយើងអ្នកធ្វើកិច្ចការសង្គម ឬក៏អ្នកបញ្ចេញមតិដើម្បីស្ថាបនាសង្គមទាំងអស់គ្នាតាមរយៈអនឡាញ»។
បើតាមអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦នេះ អាជ្ញាធរ និងស្ថាប័នអនុវត្តច្បាប់មួយចំនួន បានបន្តចាប់ឃាត់ និងឃុំខ្លួន អ្នកនយោបាយប្រឆាំង អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនដីធ្លី សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមចំនួន ១១៥នាក់ ដោយចោទប្រកាន់ពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌមួយចំនួនជាពិសេសបទញុះញង់ ដោយសារតែភាពសកម្មនិយម ឬការបញ្ចេញមតិ របស់អ្នកទាំងនោះ ។
អង្គការ លីកាដូ រួមជាមួយក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួន អំពាវនាវឱ្យមានការដោះលែងអ្នកទាំងនោះជាបន្ទាន់ និងលើកលែងបទចោទប្រកាន់លើអ្នកទាំងនោះក៏ដូចជាអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេបន្តភាពសកម្មនិយមដើម្បីឱ្យកម្ពុជាកាន់តែប្រសើរឡើង។
សូមបញ្ជាក់ថា វេទិកាអ៊ីនធឺណិតភ្នំពេញប្រចាំឆ្នាំ២០២៦ ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញានៅសណ្ឋាគារកាំបូឌីយ៉ាណា ក្រោមប្រធានបទ«ឌីជីថលូបនីយកម្មដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា»ក្នុងខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងឆ្ពោះទៅកាន់ការផ្លាស់ប្តូរឌីជីថលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
វេទិកានេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងដោយក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដោយមានការចូលរួមពីអ្នកជំនាញ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស អ្នកកាសែត សកម្មជនសង្គម និងយុវជនប្រមាណជាង១០០នាក់។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍មិនបានអញ្ជើញចូលរួម ឬក៏ចាត់តាំងតំណាងមកចូលរួមវិទិកានេះ តាមការអញ្ជើញនោះទេ។ នេះបើយោងតាមអ្នករៀបចំកម្មវិធី៕
