សមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា

សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចបារម្ភពីក្រមបរិស្ថានថ្មី ដែលអាចកម្រិតសិទ្ធិរបស់ពួកគេ

ចម្ការរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចជងដែលពួកគាត់ប្រើសម្រាប់ដាំដំណាំវិលជុំនៅតំបន់អារ៉ែងក្នុងខេត្តកោះកុង។ រូបភាពថតថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣។ (ខេមបូចា/ស៊ើង និមល់)
ចម្ការរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចជងដែលពួកគាត់ប្រើសម្រាប់ដាំដំណាំវិលជុំនៅតំបន់អារ៉ែងក្នុងខេត្តកោះកុង។ រូបភាពថតថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣។ (ខេមបូចា/ស៊ើង និមល់)

ក្រម​បរិស្ថាន​ និង​ធនធានធម្មជាតិ​បាន​អនុម័ត​​កាល​ពី​ខែ​មុន ប៉ុន្តែ​ពាក្យ «​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច» ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ពី​ផ្នែក​សំខាន់ ដែល​នាំ​ឲ្យ​សហគមន៍​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគតិច​មាន​ការ​បារម្ភ​ថា​ក្រម​នេះ​នឹង​កម្រិត​សិទ្ធិ​របស់​ពួកគាត់​។​

ខណៈ​ច្បាប់​ស្ដីពី​​ដីធ្លី និង​បរិស្ថាន​កាល​ពីមុន​មាន​ប្រើ​ពាក្យ «ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច» ខេមបូចា រក​មិ​ន​ឃើញ​មាន​ពាក្យ​នេះ​នៅ​ក្នុង​ក្រម​ថ្មី​ដែល​មាន​កម្រាស់​២៣៤​ទំព័រ​នោះ​ទេ ដែល​ក្រម​នេះ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំតាក់​តែង​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០១៥​។ ជំនួស​មក​វិញ​ច្បាប់​ថ្មី​នេះ​បាន​ប្រើ​ពាក្យ «សហគមន៍​មូល​ដ្ឋាន» ដែល​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​ច្បាប់​ស្ដី​អំពី​តំបន់​ការពារ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ឆ្នាំ​២០០៨ ដែល​មាន​ចែង​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពីសិទ្ធិ​​របស់ «សហគមន៍​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច» ដែល​អាច​ចូល​រួម​ក្នុង​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​លើ​ការ​គ្រប់​គ្រង​អភិរក្ស និង​មាន​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅ​កាន់​តំបន់​ការពារ​។​​​

លោក សឿង សារឿន ​នាយក​ប្រតិបត្ដិ​វេទិកា​នៃអង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​សម្រាប់កម្ពុជា ហៅ​កាត់​ថា NGO Forum មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖ «ពាក្យ​មួយ​ចំនួន​ដែល​អាច​ប្រើ​ដើម្បី​មានការ​ចូល​រួម​ពី​បងប្អូន​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិ​ច​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ»។​

ក្រម​នេះ​រដ្ឋាភិបាល​អះអាង​ថា​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​​គ្រប់​គ្រង​ធនធាន​ធម្មជាតិ ប៉ុន្តែ​សកម្ម​ជន​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ និយាយថាក្រមនេះ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​ខ្លួន​ខាត​បង់​ទៅ​វិញ​។​​​

លោក យន់ ឡូរង ជា​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ពូនងនិង​ជា​អ្នក​សម្រប​សម្រួល​កម្មវិធី​សម្ព័ន្ធ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ប្រចាំ​ខេត្ត​មណ្ឌល​គិរី​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖ «ការ​បង្កើត​ក្រម​មួយ​នេះ​ជា​សញ្ញា​បញ្ជាក់​ថា​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ដើរ​ថយ​ក្រោយ​ក្នុង​ការ​គោរព និង​លើក​កម្ពស់​សិទ្ធិ​បងប្អូន​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច»។​​​​

លោក​ឡូរង បញ្ជាក់​ថា​មិន​មាន​ការ​កំណត់​និយម​ន័យ​ច្បាស់​លាស់​លើ​ពាក្យ​ថា «សហគន៍​មូល​ដ្ឋាន» នៅ​ក្នុង​ក្រម​នេះ។ ជា​ឧទាហណ៍​លោក​ថា​នៅ​មាត្រា​៣៦៨ បាន​ចែង​ថា «សហគមន៍​មូល​ដ្ឋាន» ត្រូវ​បាន​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឲ្យ​ផ្ដល់ និង​ទទួល​ព័ត៌មាន​ពី​ការ​គ្រប់​គ្រង ការពារ អភិរក្ស និង​អភិវឌ្ឍន៍​តំបន់​ការពារ​។​ សម្រាប់​មាត្រា​៣៦៩​ វិញ​បាន​ចែង​ថារដ្ឋ​​ទទួល​ស្គាល់ និង​ធានា​សិទ្ធិ​របស់ «សហគមន៍​មូល​ដ្ឋាន» ក្នុងការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធនធាន​ធម្មជាតិ​តាម​បែប​ប្រពៃណី​។ លោក​ថា​ដោយសារ​មិនមាន​និយម​ន័យ​ស្តង់ដារ មាត្រាទាំងនេះ​ដែល​ប្រើពាក្យ​ «សហគមន៍​មូល​ដ្ឋាន» ​មិន​មាន​ភាព​ច្បាស់​លាស់​ថា​នណា​នឹង​រង​ផល​ប៉ះពាល់​​។​

លោកឡូរង ​បន្ថែម​ថា៖ «​វាធ្វើ​ឲ្យ​សហគមន៍​យើង​មានការ​បារម្ភ​ពីសិទ្ធិ​គ្រប់​គ្រងប្រើ​ប្រាស់​ដី និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ» លោក​ថា៖ «រឿង​ដែល​សំខាន់​គឺ​សុវត្ថិភាព យើង​អាច​ប្រឈម​ការ​ចាប់​ខ្លួន​ពេល​យើង​អនុវត្ត​សិទ្ធិ​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​ដី​ធ្លី»។​

លោក​ពន្យល់​ថា​សហគមន៍​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ដើម​រក​បេះផ្លែឈើ ជីក​ឫសឈើ និង​រក​អនុផល​ព្រៃ​ឈើ​ផ្សេងៗ​ទៀត។ លោក​ថា​​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ទម្លាប់​អនុវត្ត​ការ​ធ្វើ​ចម្ការ​វិល​ជុំ​ដោយ​ទុក​ដី​នៅ​កន្លែង​ជាក់​លាក់​ណា​មួយ​ចោល​ ហើយ​បន្ទាប់​មក​ក៏​ទៅ​កាប់​ឆ្ការ​ឡើង​វិញ​សម្រាប់​ដាំ​ដុះ​នៅ​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​។​ ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​ក៏​ចូល​ទៅ​ក្នុង​តំបន់​ការពារ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​កាន់​ព្រៃ​អារក្ស​របស់​ពួក​គេ​ដែរ​។ បើ​សិន​ជា​មិន​មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​សិទ្ធិ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ធ្លី​ទេ លោក​ថា​​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ទាំង​នោះ​នឹង​ប្រឈម​នឹង​ការ​ចាប់​ខ្លួន​ដោយ​ចោទ​ថាកាប់​ឆ្ការព្រៃ​ខុស​ច្បាប់ ឬ​ចូល​ក្នុង​តំបន់​ការពារ ដែល​ករណី​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​កាល​ពី​ដើម​ឆ្នាំ​នេះ​រួច​មក​ហើយ​នៅ​តំបន់អារ៉ែង​។​

ខណៈ​មាត្រា​២៨ នៃ​ច្បាប់​ដីធ្លី​ឆ្នាំ​២០០១ បាន​ចែង​ថា​មាន​តែ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​មាន​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅ​កាន់​កាប់ និង​គ្រប់​គ្រង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ប្រពៃណី​របស់សហគមន៍​​ខ្លួន តែ​ច្បាប់​ថ្មី​មាត្រា​៣៦៩ នៃក្រមបរិស្ថាននេះ​ហាក់​បាន​បើក​​សម្រាប់​អ្នកណា ដែល​អាច​ចូល​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់ធនធាន​ទាំង​នោះដោយ ប្រើ​ពាក្យ «សហគមន៍​មូល​ដ្ឋាន» ដែល​នេះ​អាច​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​អ្នក​ចំណូល​ថ្មី ដែល​រឹប​អូស ឬ​ទន្ទ្រាន​ដី​ប្រពៃណី​​របស់​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ផងដែរ។​

លោក ឈឿម សាមុត ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​កួយ​នៅ​ឃុំ​ប្រមេរុ ខេត្ត​ព្រះ​វិហារ បាន​ប្រាប់​ខេមបូចា​ដែរថា៖ «ជា​ចំហរ​រួម​របស់​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច គឺយើង​ចង់​ឃើញ​ពាក្យ​ថា «សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច» ត្រូវ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​ច្បាប់​នេះ ដូច​ទៅ​នឹង​ច្បាប់​ព្រៃឈើ​ឆ្នាំ​២០០២ និង​ច្បាប់​ស្ដីពី​ដីធ្លី​ឆ្នាំ​២០០១ និង​ច្បាប់​ស្ដីពី​តំបន់​ការពារ​ធម្មជាតិ​ឆ្នាំ​២០០៨។​

លោក សាមុត ឲ្យ​ដឹងដែរថា​ក្ដី​កង្វល់​ទាក់​ទង​នឹង​ច្បាប់​នេះ​ត្រូវ​បាន​លើក​ទៅ​កាន់​រដ្ឋាភិបាល​ដោយ​ផ្ទាល់​តាម​រយៈ​មេ​ដឹក​នាំ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​កាលពី​ខែ​ឧសភា ថ្មីៗនេះ។ លោក​ថា​បណ្ដាញ​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​ទៅ​កាន់​រដ្ឋសភាជាតិ និង​ក្រ​សួ​ងបរិស្ថាន ដោយ​ស្នើ​ឲ្យ​ពន្យារការអនុម័ត​ច្បាប់ ដើម្បី​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការ​បន្ថែម​ធាតុ​ចូល​បន្ថែម​ទៀត​ ប៉ុន្តែ​មិន​មាន​ការ​ឆ្លើយ​តប​នោះទេ​។​

ជំនួស​មក​វិញ ការ​ពង្រីក​បន្ថែម​តំបន់​ការពារ​តាំងពីខែ​កក្កដា​បានប្ដូរ​ការ​គ្រប់​គ្រង​បន្ថែមទៀត​លើ​ផ្ទៃ​ដី​ជាង ៧៥០ ០០០​ហិកតា​ទៅ​នៅ​ក្រោម​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន​ បើ​ទោះ​បីជា​ភាគច្រើន​នៃ​ដី​ទាំង​នោះ​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ស្វែង​រក​សិទ្ធិ​គ្រប់​គ្រង​ស្រប​ច្បាប់​ពី​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ដែល​កន្លង​មក​មានផ្ទៃ​ដី​ខ្លះ​ជាន់​គ្នា​​ជា​ដើម​។​

អនុក្រឹត្យមួយ​​ចេ​ញ​កាលពីខែ​វិច្ឆិកា ​បាន​ផ្ដល់​សិទ្ធិ​​ឲ្យ​​ធ្វើ​ជា​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​បុគ្គល​លើ​ផ្ទៃ​ដី​តំបន់​ការពារ​ជិត​មួយ​លាន​ហិកតា ដែល​ក្រុម​អ្នក​អភិរក្ស និង​ក្រុម​សកម្ម​ជន​បរិស្ថាន​បារម្ភ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​នឹង​បានកាន់​កាប់​​ដី​ស្រប​ច្បាប់ និង​មិន​ទទួល​ស្គាល់​សិទ្ធិ​ជា​ម្ចាស់​ដី​របស់​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​។​

លោក ឡូរង ឲ្យ​ដឹង​ដែរថា ក្នុង​ពាក្យ​សុំ​បណ្ណកម្មសិទ្ធិ​ដី​សហគមន៍ ដែល​ទទួលស្គាល់​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិចជា​សមូហភាព បាន​ទាម​ទារ​ទាំង​ដី​ព្រៃ​អារក្ស​ផង តែ​ជាទូទៅ​ត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​ «ច្រាន​ចោល»។​

ជំនួសឱ្យការសម្រួលដំណើរការផ្តល់បណ្ណកម្មសិទ្ធិដីសហគមន៍ ច្បាប់​ថ្មីនេះ​ហាក់ដូចជាសង្កត់ធ្ងន់លើការបែងចែកតំបន់ការពារទៅជាតំបន់ផ្សេងៗគ្នា ដោយ​រក្សា​ដី​ទាំង​នោះ​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន ហើយ​​សហគមន៍​អាច​ដាក់​ពាក្យ​ស្នើ​សុំ​ជួលពី​រដ្ឋាភិបាល ដោយ​​វា​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​ការ​ចេញ​បណ្ណកម្មសិទ្ធិ​ដី​សហគមន៍​ ដែល​បាន​ផ្ដល់​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅ​កាន់​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​។​

លោកឡូរង ​បន្ថែម​ថា៖ «​យើង​មើល​ឃើញ​ថា​គោល​បំណង​របស់​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន​តែង​តែចង់​បាន​ដី​នេះក្លាយ​ជា​តំបន់​ការពារ មិន​មែន​ជា​ដី​សមូហភាព។ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​បងប្អូន​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ យើង​ចង់​បាន​វា​ជា​ដី​សមូហភាព»។​

​អ្នក​នាំពាក្យ​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន​លោក នេត ភក្រ្តា មិន​បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​សំណើ​សុំ​អត្ថាធិប្បាយទេ​បើទោះបី​ជា​ទូសព្ទ​ចូល​ច្រើន​ដង និង​ផ្ញើសារ​តាម​ប្រព័ន្ធ​ទេលេក្រាម​ទៅ​កាន់​លោក​ក៏​ដោយ​។​

ភាព​តាន​តឹង​កាន់​តែ​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​តំបន់​មួយ​ចំនួន​ដែល​មិន​មាន​ភាព​ច្បាស់​លាស់ ឬ​មិនមាន​ព័ត៌មាន​ថា​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន​បាន​ពង្រីក​ការគ្រប់​គ្រង​លើ​ដី​សហគមន៍​​។ នៅ​ដើម​ខែ​នេះ សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ក្រោល​បាន​ដុត​បំផ្លាញ​ស្នាក់ការ​ឧទ្យានុរក្ស​របស់​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន បន្ទាប់​ពី​មន្ត្រី​ទាំង​នោះ​បាន​ហាម​ឃាត់​ពួកគេ​មិន​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ចម្ការ​ដែល​ធ្លាប់​ប្រើ​ជាយូរមក​ហើយ​ ទៅ​តាម​ការ​បង្កើត​តំបន់​ការពារ​ថ្មី​ដែល​មិន​ទទួល​ស្គាល់​ដី​របស់​សហគមន៍​ពី​មុន​។​​

មន្ត្រីមន្ទីរបរិស្ថានខេត្តកោះកុងកំពុងបង្ហាញទីតាំងផែនទីនៃអនុក្រឹត្យ ៣០ ទៅកាន់ក្រុមខ្មែរថាវរៈ និងតំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចជងនៅតំបន់អារ៉ែងកាលពីដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣។ (រូបភាព៖ ខ្មែរថាវរៈ)
មន្ត្រីមន្ទីរបរិស្ថានខេត្តកោះកុងកំពុងបង្ហាញទីតាំងផែនទីនៃអនុក្រឹត្យ ៣០ ទៅកាន់ក្រុមខ្មែរថាវរៈ និងតំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចជងនៅតំបន់អារ៉ែងកាលពីដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣។ (រូបភាព៖ ខ្មែរថាវរៈ)

សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិចជង ដែល​រស់​នៅ​តំបន់អារ៉ែង កំពុង​ប្រឈម​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ចូល​ប្រមូល​អនុផល​ព្រៃឈើ ឬ​ធ្វើ​ចម្ការ​វិល​ជុំ​នៅ​ជុំ​វិញ​ភូមិ​របស់​ពួកគេ ចាប់​តាំង​ពី​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​មន្ត្រី​ប្រាប់​ថា​ដី​ទាំង​នោះ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អភិរក្ស និង​ហាម​ពួកគាត់​មិន​ឲ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​នោះទៀត​។​

តំណាង​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​កួយលោក សាមុត ឲ្យ​ដឹង​ទៀត​ថាកន្លង​មក​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន​បាន​អះអាង​ថា​ការ​ធ្វើ​ចម្ការ​វិល​ជុំ​គឺ​ជាទម្រង់​នៃ​​ការ​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ​។​

លោក​លើកឡើងថា៖​ «​យើង​ត្រូវ​មើល​ឲ្យ​ជ្រៅ​បន្តិច​។ បើ​សិន​ជា​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ជា​អ្នក​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើតាំងពីដើម​មក គឺ​ប្រហែល​ជាគ្មាន​ព្រៃ​ត្រូវ​ការពារ​ទេ…ប៉ុន្តែ​ការ​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើ​គឺ​មក​ពី​អ្នក​មកពី​ក្រៅ [ឈ្មួញឈើ]​ដែល​ចូល​មក​កាប់​ឈើ​ធ្វើ​អាជីវកម្ម»។​

​លោក ហេង គឹមហុង ប្រធាន​ផ្នែកស្រាវជ្រាវ និង​តស៊ូមតិ​របស់​​សមាគមបណ្ដាញ​យុវជន​កម្ពុជាមាន​ប្រសាសន៍​ថា បើ​ទោះ​បី​ជា​ការ​រក​អនុផល​ព្រៃ​ឈើ​របស់​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​អាចធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន ក៏​វាគ្រាន់​តែ​ជា​ការប៉ះពាល់​បន្តិច​បន្តួច បើ​ធៀប​ទៅ​នឹងការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ធំសម្បើម​ទៅឲ្យ​ក្រុម​ហ៊ុន​កសិឧស្សាហកម្ម ដែល​តែងតែធ្វើ​ឡើង​នៅ​តំបន់​មាន​ព្រៃ​ច្រើន​។​

លោក​បន្ថែម​ថា៖ «យើង​ឃើញ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ខ្លះ ពិសេស​ការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គមកិច្ច ដែល​ដី​ទាំង​នោះ​គួរ​តែ​ប្រើ​សម្រាប់​ប្រយោជន៍សាធារណៈ ហើយ​ផ្ទុយ​មក​វិញ​គឺ​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​​សេដ្ឋកិច្ច​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ទៅ​វិញ»

ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ Indigenous Communities Concerned New Environment Code Undermines Their Rights

174 views

ព័ត៌មានទាក់ទង

ព័ត៌មានថ្មីៗ

អត្ថបទពេញនិយម