បន្ទាប់ពីមន្ត្រី និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ចុះទៅដោះស្រាយវិវាទនៅក្រុងរុនតាឯកតេជោសែន ថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា មិនទទួលបានលទ្ធផលដោយសារតែភាគីម្ខាងទៀតអវត្តមាន។ ពលរដ្ឋនឹងបន្តតវ៉ាទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធជួយអន្តរាគមន៍នៅថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦។
តំណាងសហគមន៍បានឱ្យដឹងថា ពួកគេដែលជាសមាជិកសហគមន៍ នៅក្នុងភូមិចំនួន៨នៃសង្កាត់បល្ល័ង្គ ដែលបានផ្តិតមេដៃចំនួន៤០០នាក់ នឹងប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ានៅលើដីជម្លោះនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី២៨ ខែឧសភា ដើម្បីទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ជួយអន្តរាគមន៍ ដោយចោទថា មានព្រះសង្ឃមួយអង្គ បានលួចចុះបញ្ជីធ្វើប្លង់យកដីសហគមន៍ជាង៣ហិកតាធ្វើជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន និងបានបិទផ្លូវមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់។
ប៉ុន្តែព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត ដែលជាភាគីជម្លោះ បានអះអាងថា ដីនោះមិនមែនជាដីសហគមន៍ទេ គឺជាដីកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ ដែលបានចុះបញ្ជីតាមផ្លូវច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។
លោក អុល សាមីន សមាជិកសហគមន៍ព្រំកុដិ វ័យជាង៥០ឆ្នាំ ដែលជាអតីតមេភូមិព្រំកុដិបានប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចាថា ជំនួបរវាងអាជ្ញារក្រុងរុនតាឯក និងអាជ្ញាធរសង្កាត់បល្ល័ង្គប្រមាណជិត១០នាក់ ជាមួយប្រជាសហគមន៍ប្រមាណជា៥០នាក់នៅរសៀលថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា មិនទទួលបានដំណោះស្រាយអ្វីនោះទេ ដោយសារតែភាគីជម្លោះម្ខាងទៀតគឺព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត អវត្តមាន។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ខាងក្រុងមកដូចជាមិនជួយខាងយើងសូម្បីតែខាងខ្ញុំថត នៅពេលដែលខ្ញុំនិយាយក្នុងជំនួបក៏ខាងសមត្ថកិច្ចក្រុង គេឱ្យលុបចោល។ យើងមិនដឹងធ្វើម៉េច បើចៅហ្វាយក្រុងគាត់និយាយចង់តែគំរាមប្រជាពលរដ្ឋអ៊ីចឹងមិនដឹងថាម៉េច ? ក្រុងនិយាយដូចខ្លួនជាម្ចាស់ដី គ្រាន់តែប្រជាពលរដ្ឋនិយាយអី និយាយមិនបាន ដូចជាចៅហ្វាយក្រុង និងប្រជាពលរដ្ឋយើងដូចទំនាស់គ្នាដល់ភាគីម្ខាងអត់មក»។
បើតាមលោក សាមីន អាជ្ញាធរក្រុងរុនតាឯកចុះមកនេះហាក់ដូចមកដាក់សម្ពាធលើពលរដ្ឋដោយលោកអភិបាលក្រុងបានប្រាប់ថា នឹងកោះហៅប្រជាពលរដ្ឋទៅសួរនាំនៅសាលាសង្កាត់ម្នាក់ម្តងៗនៅពេលខាងមុខ ហើយប្រជាពលរដ្ឋសុំបើកផ្លូវដែលត្រូវបានបិទក៏អាជ្ញាធរក្រុងមិនឱ្យបើកដែរ ដោយគំរាមថា បើសិនជាហ៊ានបើកផ្លូវអាចនឹងត្រូវគេប្តឹងទៅតុលាការ។
លោក សាមីន បានថ្លែងថា៖ «ចឹងដូចថា ព្រះសង្ឃលោកអត់បានចេញមុខមកទេ អញ្ជើញមកគាត់អត់មកគាត់នៅនេះ គាត់អត់ចូលទេ»។
អ្នកស្រី ហ៊ឹប ស៊ាន ចៅសង្កាត់រងទី១ នៃសង្កាត់បល្ល័ង្គ ដែលបានចូលរួមកិច្ចប្រជុំរឿងវិវាទដីធ្លីនេះបានប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចាថា កិច្ចប្រជុំនេះមិនបានសម្រេចអ្វីនោះទេ គឺគ្រាន់តែបាន ពិភាក្សាគ្នាបន្តិចបន្តួចដោយសារតែភាគីម្ខាងទៀតអវត្តមាន។ ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីវិវាទនេះអ្នកស្រី ហ៊ឹប ស៊ាន បដិសេធមិនធ្វើអត្ថាធិប្បាយនោះទេ ដោយជំរុញឱ្យទៅសួរចៅសង្កាត់។
អ្នកស្រី ឡែម ណាត ចៅសង្កាត់បល្ល័ង្គ បានប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចាថា អ្នកស្រីមិនបានចូលរួមកិច្ចជំនួបនៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ទេ ដោយសារតែជាប់បេសកកម្មទៅខេត្តកំពត។ អ្នកស្រីមិនបានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើសុំធ្វើការពន្យល់ក្នុងនាមជាអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានពីស្ថានភាពដីជម្លោះនោះទេ។
សារព័ត៌មានខេមបូចា មិនអាចទាក់ទងអភិបាលក្រុងរុនតាឯកតេជោសែន លោក អ៊ឹង សុភ័ណ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើការបញ្ជាក់លើបញ្ហាវិវាទនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា។
បើតាមលោក អុល សាមីន សហគមន៍ព្រំកុដិ ឬហៅថាមជ្ឈមណ្ឌលអភិវឌ្ឍសហគមន៍នេះ មានប្រជាពលរដ្ឋ៨ភូមិ ស្ថិតក្នុងសង្កាត់បល្ល័ង្គ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ២០០៤។ សហគមន៍នេះមានទំហំដី៣ហិកតាកន្លះ គឺត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងធ្វើជាសហគមន៍តម្បាញ និងដាំបន្លែកសិកម្ម សម្រាប់រកប្រាក់ចំណូលបន្ថែមជួយផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសហគមន៍ ដោយមានការជួយគាំទ្រពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដែលទទួលបានជំនួយពីប្រទេសស្វ៊ីស ហូឡង់ និងអង់គ្លេស ជាដើម។
លោកបានអះអាងទៀតថា មានអង្គការអនុវត្តគម្រោងចំនួន២ បានចូលមកជួយគាំពារសហគន៍ជាបន្តបន្ទាប់តាមរយៈការផ្តល់ថវិកាលើគម្រោងមួយចំនួន ដូចជាសាងសង់របងសាលារៀនកុមារ សាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗក្នុងសហគមន៍ ផ្ទះបាយកុមារនៅតាមសាលា និងសាងសង់ជង្រុកស្រូវនៅតាមភូមិជាដើម ក្នុងនោះមានអង្គការ ធនធានធម្មជាតិ ដែលមានព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត ជាប្រធាន និងអង្គការកែប្រែសហគមន៍។
លោក អុល សាមីន បញ្ជាក់ថា៖ «នៅពេលអង្គការធនធានធម្មជាតិដាច់គម្រោងមានអង្គការកែប្រែសហគមន៍បានចូលមកជំនួស។ នៅពេលអង្គការកែប្រែសហគមន៍ដាច់គម្រោងក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ដីនេះគេជូនទៅឱ្យឃុំជាអ្នកគ្រប់គ្រងចាត់ចែង តាំងពីជង្រុកស្រូវសហគមន៍ នៅតាមភូមិទាំង៨ ផ្ទះបាយនៅតាមសាលារៀនក៏ប្រគល់ទៅឱ្យឃុំ ហើយឃុំគេប្រគល់ឱ្យសាលារៀន ហើយជង្រុកស្រូវ និងដីនៅឃុំគ្រប់គ្រង។ ប៉ុន្តែហេតុអ្វីនៅពេលមេឃុំជិតដាច់អាណត្តិឆ្នាំ២០២២ពេលមុនបោះឆ្នោតមេឃុំបែរជាស៊ីញ៉េទៅឱ្យលោក មៀន សាម៉េត នេះឯង?»។
បើតាមលោក អុល សាមីន នៅពេលអង្គការកែប្រែសហគមន៍ចប់គម្រោងក្នុងឆ្នាំ២០១៣ប្រធានអង្គការចាស់ គឺព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត បានឱ្យបងប្អូនរបស់ខ្លួនមករស់នៅក្នុងសហគមន៍ក្រោមហេតុផលដើម្បីការពារទ្រព្យសម្បត្តិសហគមន៍។ តាំងពីពេលនោះមក បងប្អូនរបស់ប្រធានអង្គការចាស់នោះ ក៏បានលួចស្នើសុំចុះបញ្ជីធ្វើប្លង់កាន់កាប់ដីសហគមន៍ពីអាជ្ញាធរឃុំ ដោយមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដឹងឡើយ។
នៅពេលក្រោយមកបងប្អូនរបស់ព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត បានបិទផ្លូវមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចេញចូលសហគមន៍ ឬធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ឡើយ។ បន្ទាប់ពីតំណាងសហគមន៍បានប្រមូលស្នាមមេដៃពីប្រជាពលរដ្ឋបានចំនួន៤០០នាក់ដាក់ទៅសាលាឃុំ ដើម្បីស្នើសុំទាមទារដីសហគមន៍ និងបើកផ្លូវធ្វើដំណើរឡើងវិញ ក៏មានការបើកផ្លូវបានមួយរយៈ។
ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០២៥ ផ្លូវនេះត្រូវបានបិទជាថ្មីទៀត ហើយប្រជាពលរដ្ឋក៏បានធ្វើការតវ៉ាជាបន្តបន្ទាប់ទៅឃុំ និងទៅក្រុងរុនតាឯក។
លោក អុល សាមីន បានបញ្ជាក់ថា៖ «ជាបឋមប្រជាពលរដ្ឋចង់ឱ្យអាជ្ញាធរជួយអន្តរាគមន៍បើកផ្លូវចេញចូលសហគមន៍ដើម្បីបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ទៅមណ្ឌលសុខភាពសិន បញ្ហាផ្សេងៗចាំដោះស្រាយតាមក្រោយទៀត»។
ជាមួយគ្នានេះលោក មាំ ម៉ាញ អាយុ៣៧ឆ្នាំ ជាប្រជាសហគមន៍ម្នាក់ទៀត ដែលបានចូលរួមផ្តិតមេដៃតវ៉ានោះបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋដទៃទៀតដែរ គឺចង់ឱ្យអាជ្ញាធរជួយដោះស្រាយឱ្យបានលឿនពីព្រោះថា នេះជាដីរួមរបស់សហគមន៍ ប៉ុន្តែលោកសង្ឃ មៀន សាម៉េត បែរជាដណ្តើមកាន់កាប់តែម្នាក់ឯងហើយបិទផ្លូវមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចេញ ចូលទៀត»។
ប៉ុន្តែព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត ដែលបានបួសជាព្រះសង្ឃជាង៣០វស្សាមកហើយបានឆ្លើយតបមកសារព័ត៌មានខេមបូចានៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ដោយច្រានចោលការអះអាងខាងលើ និងបានស្នើសូមឱ្យឈប់ប្រើពាក្យ«ដីសហគមន៍»និងកុំឱ្យជឿលើអ្វីដែលប្រជាពលរដ្ឋបាននិយាយ ដោយព្រះតេជគុណអះអាងថា ដីនេះព្រះអង្គបានទិញពីប្រជាពលរដ្ឋចំនួន៤នាក់ តាំងពីមិនទាន់បង្កើតអង្គការ(សហគមន៍)មកម្ល៉េះ។
ព្រះតេជគុណមានសង្ឃដីកាថា៖ «បង្កើតគម្រោងហើយយើងទៅសុំដីអ្នកស្រុកអ្នកភូមិគេអត់ឱ្យទេ។ អ៊ីចឹងអាត្មាយកដីដែលអាត្មាបានទិញជាកម្មសិទ្ធិរបស់អាត្មានឹង ដាក់ធ្វើតំបន់អភិវឌ្ឍទិញដីធ្វើផ្លូវពីមុខចូលទៅមណ្ឌលអាត្មាទិញ ដីមន្ទីរពេទ្យ អាត្មាទិញឱ្យធ្វើមន្ទីរពេទ្យសុទ្ធតែលុយឯកជនទេ មិនមែនលុយអង្គការ អត់មានលុយសហគមន៍ ឬក៏លុយប្រជាជនណាចូល១កាក់មួយសេនទេ។ បើប្រជាជនណាចូល១កាក់១សេន ដើម្បីទិញដីនោះ បងទៅរកបញ្ជីពីគាត់មក»។
ព្រះតេជគុណ មៀន សាម៉េត បញ្ជាក់ទៀតថា៖ «អាត្មាជាម្ចាស់ដី ពីព្រោះដីឯកជន អាត្មាបានលះបង់យកដីនឹងធ្វើកន្លែងអភិវឌ្ឍន៍ ប៉ុន្តែវាអត់ទៅមុខ! ដាក់ឆ្នាំងបាត់ឆ្នាំង ដាក់ចានបាត់ចាន ដាក់តុបាត់តុ ដាក់គ្រាប់ពូជស៊ីគ្រាប់ពូជ វាអត់ទៅមុខ អស់មិនមែនតិចឆ្នាំទេ។ អាត្មាបានធ្វើទំនប់ត្រាកុដិ ដើរតួជួយឃុំបល្ល័ង្គអស់៥០ម៉ឺនដុល្លារ ដើរតួវីដេអូសុំលុយគេ បានទិញដីឱ្យធ្វើមន្ទីរពេទ្យ បានធ្វើជង្រុកស្រូវនៅតាមភូមិ អាហ្នឹងលុយដែលអាត្មារកបានដោយកម្លាំងស្មារតីរបស់អាត្មា»។
ព្រះតេជគុណបានឱ្យដឹងទៀតថា ដីនេះត្រូវបានចៅសង្កាត់ចាស់ដែលផុតអាណត្តិបានចុះបញ្ជីប្រគល់សិទ្ធិកាន់កាប់ឱ្យតេជគុណហើយព្រះអង្គបានបង់ពន្ធប្រថាប់ត្រាត្រឹមត្រូវទៅតាមផ្លូវច្បាប់ជូនអតីតអភិបាលស្រុកបល្ល័ង្គ ពីព្រោះដីនោះជាដីដែលព្រះអង្គបានទិញពីឯកជនដោយមានឯកសារទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។
យ៉ាងណាក្តីបើតាមអង្គការ លីកាដូ ដែលបានចុះអង្កេតលើករណីវិវាទដីជម្លោះនេះ បានឱ្យដឹងថា កាលពីអំឡុងឆ្នាំ ២០០៤ ព្រះសង្ឃព្រះនាម មៀន សាម៉េត បានរៀបចំគម្រោងបង្កើតសហគមន៍ព្រំកុដិ ដោយអំពាវនាវឱ្យអ្នកភូមិក្នុងឃុំបល្ល័ង្គ ស្រុកប្រាសាទបាគង (ប្តូរមកជាសង្កាត់បល្ល័ង្គ ក្រុងរុនតាឯកតេជោសែន) ចូលរួមជាមួយ ដោយលោកបានអំពាវនាវបានប្រាក់ពីសប្បុរសជននៅក្រៅប្រទេសមកទិញដីនៅក្នុងភូមិព្រំកុដិបានចំនួន ៣,៥ ហិកតា។
គម្រោងនេះ មានរៀបចំដីធ្វើសួនបន្លែសហគមន៍ កន្លែងសិប្បកម្មតម្បាញ សាលាមត្តេយ្យសហគមន៍ និងសាលាបណ្តុះបណ្តាលជំនាញកសិកម្ម និងសិប្បកម្ម។ គណៈកម្មការសហគមន៍មានសមាជិក៨ ភូមិក្នុងឃុំបល្ល័ង្គ ដោយក្នុងមួយភូមិមានតំណាង ៥ នាក់ និងមានព្រះអង្គ មៀន សាម៉េត ជាប្រធានសហគមន៍។
អង្គការ លីកាដូ បន្តថា ក្នុងឆ្នាំ២០១០ ព្រះអង្គ មៀន សាម៉េត បានឈប់ធ្វើជាប្រធាន ហើយសហគមន៍នេះបានប្រគល់ឱ្យអង្គការមួយទៀតឈ្មោះ អង្គការកែប្រែសហគមន៍ ដើម្បីអនុវត្តគម្រោងបន្ត។ មកដល់ឆ្នាំ២០១៣ អង្គការនេះបានដាច់គម្រោងហើយក៏បានប្រគល់ដីឱ្យមកសាលាឃុំបល្ល័ង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងវិញ។
ក្នុងអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ មានការចុះបញ្ជីដីធ្លីជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធក្នុងសង្កាត់បល្ល័ង្គ ក៏ឃើញវត្តមានព្រះអង្គ មៀន សាម៉េត បានចេញមកសុំឱ្យចុះបញ្ជីដីទំហំ ៣,៥ហិកតានេះ ជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ទើបកាលនោះមានអ្នកភូមិប្រមាណជាង៣០នាក់បានទៅជំទាស់មិនឱ្យគណៈកម្មការវាស់វែងដីនេះជូនលោកនោះទេ។
លុះមកដល់ដើមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ព្រះអង្គ មៀន សាម៉េត បានចាក់សោរទ្វាររបងដីសហគមន៍មិនឱ្យអ្នកភូមិចេញចូលបាន ទើបមានអ្នកភូមិម្នាក់បានកាត់លួសបន្លារបងដើម្បីធ្វើច្រកចេញចូល ក៏មានបណ្តឹងទៅប៉ុស្តិ៍នគរបាលរដ្ឋបាលបល្ល័ង្គ ហៅគាត់ឱ្យចូលបំភ្លឺ។ ក្នុងពេលនោះ មានអ្នកភូមិជាង៣០នាក់បានទៅជាមួយ ទើបនគរបាលបានដោះស្រាយឱ្យគាត់ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ។ នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍អង្គការ លីកាដូ។
លោក អ៊ិន គង់ជិត អ្នកគ្រប់គ្រងការិយាល័យខេត្តបាត់ដំបង នៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ ដែលធ្វើការផ្តោតលើខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ និងសៀមរាប បានប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចា នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ថា វិវាទដីសហគមន៍ព្រំកុដិនេះកន្លងមកខាងអង្គការការពារសហគមន៍បានប្រគល់ឱ្យសាលាឃុំជាអ្នកគ្រប់គ្រង។ ប៉ុន្តែលោកមិនដឹងថា ហេតុអ្វីបានជាដីសហគន៍នេះ ត្រូវប្រគល់ទៅឱ្យព្រះសង្ឃ មៀន សាម៉េត ជាអ្នកគ្រប់គ្រងទៅវិញ?
លោក អ៊ិន គង់ជិត អំពាវនាវឱ្យអាជ្ញាធរក្រុងរុនតាឯកតេជោសែន ធ្វើការដោះស្រាយវិវាទនេះដោយឈរលើផលប្រយោជន៍សហគមន៍។ បើក្នុងករណីបានចេញប្លង់ហើយគឺត្រូវមោឃភាពលុបប្លង់ហ្នឹងចេញវិញ ហើយដាក់ឱ្យគណៈកម្មការសហគន៍ជាអ្នកគ្រប់គ្រងដើម្បីជាប្រយោជន៍សហគមន៍។ បើធ្វើបានដូចនេះប្រជាពេលរដ្ឋនឹងសប្បាយចិត្តហើយរីករាយទទួលយក។
មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះថ្លែងថា៖ «អ៊ីចឹងករណីនេះប្រជាពលរដ្ឋទាមទារយកមកគ្រប់គ្រងជាសហគមន៍វិញ អាហ្នឹងត្រូវតែដោះស្រាយយកដីហ្នឹងដាក់ជាសហគមន៍វិញ ព្រោះអីការទិញនឹងវាជាធនធានរបស់សប្បុរសជននៅក្រៅប្រទេស។ កាលនោះលោក មៀន សាម៉េត គ្រាន់តែជាជំហរ ហើយក្នុងគម្រោងគឺបម្រើផលប្រយោជន៍សហគមន៍។ អ៊ីចឹងក្នុងន័យនេះគឺទាំងអាជ្ញាធរសង្កាត់បល្ល័ង្គ ត្រូវតែថែរក្សា ត្រូវតែគ្រប់គ្រងដីហ្នឹងជារបស់សហគមន៍វិញ ប្រគល់ឱ្យសហគមន៍វិញ ដោយមិនត្រូវប្រគល់ឱ្យព្រះសង្ឃអង្គនោះទេ»៕
