មេប៉ុស្តិ៍រងនៃច្រកទ្វារព្រំដែនអន្តរជាតិភ្នំដិន(កម្ពុជា-វៀតណាម) ជាមន្ត្រីដំបូងគេដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញពីក្របខណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ បន្ទាប់ពីក្រសួងបានដាក់ចេញវិធានការដកតំណែងមន្ត្រីក្រោមឱវាទដែលសេពគ្រឿងស្រវឹងហើយបើកបរបង្កគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ និងបញ្ហាផ្សេងៗលើអ្នកដទៃ។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស សុខា តាមរយៈលិខិតចុះថ្ងៃទី២៨ ខែសីហា បានសម្រេចដកក្របខណ្ឌលោក ស៊ិន រ៉ាយូ ដែលជានាយរងប៉ុស្តិ៍នគរបាលច្រកទ្វារព្រំដែនអន្តរជាតិភ្នំដិន នៃនាយកដ្ឋានច្រកទ្វារទី២ ស្ថិតក្នុងភូមិសាស្ត្រខេត្តតាកែវ ជាប់ព្រំដែនវៀតណាម មូលហេតុល្មើសវិន័យនគរបាលជាតិ។ ប្រភពបន្តថា ចំពោះប្រាក់បៀវត្ស និងរបបផ្សេងៗរបស់លោកនឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦តទៅ។ ចំណាត់ការនេះ ធ្វើឡើងក្រោយមន្ត្រីនគរបាលរូបនេះបានបើករថយន្តម៉ាក Rang Rover ក្នុងស្ថានភាពស្រវឹងបុករថយន្តមួយគ្រឿងទៀតដែលកំពុងឈប់កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ នៅក្នុងខណ្ឌសែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ ដែលល្មើសនឹងបទបញ្ជារបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃដែលទើបដាក់ចេញ ប៉ុន្តែមិនបង្កឱ្យមានអ្នករបួសធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។
បទបញ្ជារបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស សុខា កាលពីពេលថ្មីៗបានបញ្ជាក់ថា ចាប់ពីថ្ងៃទី២៦ ខែសីហាតទៅ មន្ត្រីចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃទាំងអស់រួមមាន មន្ត្រីស៊ីវិល នគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ ប្រឈមមុខនឹងការបណ្តេញចេញពីក្របខណ្ឌ ប្រសិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ បង្កជម្លោះនិងហិង្សាលើអ្នកដទៃ ឬប្រព្រឹត្តអំពើអសីលធម៌ផ្សេងៗក្នុងស្ថានភាពស្រវឹង។
អ្នកនាំពាក្យរងក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ទូច សុខៈ ប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចាថា នេះជាករណីដំបូង គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលក្រសួងដាក់ចេញវិធានការម៉ឺងម៉ាត់លក្ខណៈចំហមក។ ក៏ប៉ុន្តែលោកបញ្ជាក់ថា កន្លងមកក្រសួងក៏តែងតែអនុវត្តទណ្ឌកម្មលើនគរបាលជាតិទៅតាមទំហំកំហុស និងបញ្ជូនសំណុំរឿងទៅតុលាការជាបន្តបន្ទាប់ផង។
លោកបញ្ជាក់ទៀតថា ការបណ្តេញចេញពីក្របខណ្ឌ មិនមែនអនុវត្តតែលើករណីបើកបរស្រវឹងបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬបង្កបាតុភាពក្នុងសង្គមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រាប់បញ្ចូលទាំងករណីប្រើប្រាស់ ឬពាក់ព័ន្ធបទល្មើសគ្រឿងញៀន អំពើឆបោកតាមអនឡាញ និងការប្រព្រឹត្តខុសតួនាទីភារកិច្ចដោយគ្មានបទបញ្ជាផងដែរ។ យ៉ាងណា លោកមិនទាន់អាចបញ្ជាក់ពីតួលេខជាក់លាក់នៅឡើយ។
លោក ទូច សុខៈ បញ្ជាក់ថា៖ «នេះគឺជាការដាក់ចេញនូវកំណែទម្រង់ម៉ឺងម៉ាត់ ហើយនិងគោលការណ៍អនុវត្តវិន័យម៉ឺងម៉ាត់ពីសំណាក់ក្រសួងមហាផ្ទៃដោយមិនមានការលើកលែងនោះទេ»។
បើតាមលោក សុខៈ មន្ត្រីចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃជាច្រើនបានអនុវត្តតួនាទីរបស់ខ្លួនយ៉ាងល្អប្រសើរ ប៉ុន្តែនៅមានមន្ត្រីខ្លះ អនុវត្តផ្ទុយពីបទបញ្ជា៖ «មានមន្ត្រីមួយចំនួនតូច នៅឆកល្វែង មិនព្រមអនុវត្តតាមតួនាទីភារកិច្ចឱ្យបានល្អប្រសើរ មិនព្រមគោរពនូវបទវិន័យ ក្រមសីលធម៌ ឬច្បាប់ ដោយសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍បន្តិចបន្តួចនៅចំពោះមុខតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលល្មើសជារួមតែម្តង ការអនុវត្តវិន័យគឺតឹងរឹង ដោយគ្មានការលើកលែង»។
ក្រៅពីបណ្តេញនគរបាលច្រកទ្វារព្រំដែនភ្នំដិនក្នុងខេត្តតាកែវចេញពីក្របខណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃតាមរយៈលិខិតមួយផ្សេងទៀតដែលចុះថ្ងៃទី២៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ បានសម្រេចផ្អាកការងារនគរបាលខេត្តស្វាយរៀង ២រូបបណ្តោះអាសន្ន ដោយសារល្មើសវិន័យនគរបាលជាតិ។ ក្នុងនោះរួមមាន នាយការិយាល័យនគរបាលប្រឆាំងបទល្មើសសេដ្ឋកិច្ច លោក ឈុន ឆាង និងនាយរងការិយាល័យនគរបាលប្រឆាំងបទល្មើសសេដ្ឋកិច្ច អ្នកស្រី យ៉ន បូណាវី។
ជុំវិញវិធានការដកក្របខណ្ឌមន្ត្រីនគរបាលដែលល្មើសច្បាប់ចរាចរណ៍នេះ អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ ចាត់ទុកថាជាសញ្ញាវិជ្ជមាននៃការអនុវត្តច្បាប់ដោយស្មើភាព ហើយលោកសង្ឃឹមថាចំណាត់ការនេះនឹងអនុវត្តដោយយុត្តិធម៌ តម្លាភាព និងមិនមែនធ្វើតែលើករណីដែលល្បីលើបណ្តាញសង្គម។
លោកថ្លែងថា៖ «សង្ឃឹមថាចំណាត់ការនេះនឹងបន្តធ្វើដោយមិនមានការយោគយល់ ហើយសូមកុំឱ្យធ្វើតែលើរឿងរ៉ាវណាដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ»។
លោក សុជាតិ បន្តថា ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពវែងឆ្ងាយ ក្រសួងមហាផ្ទៃត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការធ្វើរបាយការណ៍សម្រាលបន្ទុកពីអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោម នៅពេលមន្ត្រីមានអំណាចណាម្នាក់បង្កគ្រោះថ្នាក់ក្រោមឥទ្ធិពលគ្រឿងស្រវឹង។ ហេតុនេះលោកថា ក្រសួងចាំបាច់ត្រូវបង្កើតយន្តការស៊ើបអង្កេតសម្ងាត់ផ្ទៃក្នុង និងត្រូវលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម និងវប្បធម៌គំរាមកំហែងសាក្សី។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងមហាផ្ទៃត្រូវតែមានការប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយនិងដាក់ចេញនូវយន្តការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងជាលក្ខណៈសម្ងាត់មួយទៀត ដើម្បីប្រមូលភស្តុតាង ថាតើរបាយការណ៍នោះមានការក្លែងបន្លំ ឬក៏មានការដកចេញនូវចំណុចណាដែលសម្រួលកុំឱ្យធ្លាយដល់ការអនុវត្តវិធានការផ្លូវច្បាប់ជាគោលជាដើម»។
រីឯនាយកប្រតិបត្តិអង្គការបង្ការរបួសអាស៊ី លោក គឹម បញ្ញា យល់ថា ការបណ្តេញមន្ត្រីនគរបាលម្នាក់ចេញពីក្របខណ្ឌនេះ ជាការដាស់តឿនមន្ត្រីផ្សេងៗទៀតឱ្យប្រុងប្រយ័ត្ន និងបង្កើនការគោរពច្បាប់ចរាចរណ៍។ លោកក៏ចង់ឱ្យមានការដាក់ទោសទណ្ឌធ្ងន់ធ្ងរលើមន្ត្រី ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ក្រោមឥទ្ធិពលគ្រឿងស្រវឹងដែរ។
លោកបន្តថា៖ «ក្រៅពីការបណ្តេញចេញនេះ[…]ប្រសិនបើករណីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់មានពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងការរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ ឬការស្លាប់បាត់បង់អាយុជីវិតរបស់អ្នកប្រើផ្លូវរបស់យើងផ្សេងទៀត អ៊ីចឹងសូមចាត់វិធានការឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ជូនដល់ជនរងគ្រោះ និងក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់»។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកនៅតែចង់ឃើញក្រសួងស្ថាប័ននីមួយៗរៀបចំគោលនយោបាយស្តីពីសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្ទៃក្នុងស្ថានប័ន ដើម្បីឱ្យមន្ត្រីរបស់ខ្លួនយល់ដឹងពីការគោរពច្បាប់ និងចូលរួមកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ដោយលោកហៅថាជាយុទ្ធសាស្ត្រឈ្នះៗ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការជំរុញនូវវិធានការបង្ការ តាមរយៈការពារមន្ត្រីរបស់យើងកុំឱ្យពាក់ព័ន្ធនឹងករណីទាំងហ្នឹង។ អាហ្នឹងគឺជារឿងដែលល្អ ដើម្បីយើងឈ្នះទាំងអស់គ្នា ដោយមិនមានករណីគ្រោះថ្នាក់ ហើយមន្ត្រីរបស់យើងក៏មិនចាំបាច់ត្រូវប្រឈមនឹងការបណ្តេញចេញ»។
ដោយឡែក អ្នកស្រាវជ្រាវពីការអភិវឌ្ឍសង្គម លោក មាស នី កត់សម្គាល់ថា ចំណាត់ការរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃលើមន្ត្រីក្រោមឱវាទនេះបង្ហាញពីការអនុវត្តគោលការណ៍ដែលបានដាក់ចេញ។ ទោះជាយ៉ាងណា លោកយល់ថា ចំណាត់ការចំពោះការបើកបរក្រោមឥទ្ធិពលគ្រឿងស្រវឹងមិនគួរកម្រិតត្រឹមតែមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវអនុវត្តច្បាប់ឱ្យបានស្មើភាពគ្នាគ្រប់ក្រសួងស្ថាប័ន ទាំងថ្នាក់ដឹកនាំ និងមន្ត្រីថ្នាក់ក្រោម។
លោកថ្លែងថា៖ «វាមិនមែនគិតត្រឹមតែមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬមន្ត្រីប៉ូលីសទេ ត្រូវតែធ្វើទាំងអស់ មិនថាមន្ត្រីហ្នឹងមកពីក្រសួងណា មកពីកន្លែងណា មិនថាអ្នកធំ មិនថាអ្នកតូចទេ ត្រូវទទួលទោសដូចគ្នា»។
លោកចង់ឃើញចំណាត់ការរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃនេះ ឈរជាគំរូសម្រាប់ស្ថាប័នរដ្ឋផ្សេងៗទៀត ដើម្បីជំរុញឱ្យមន្ត្រីតូចធំទូទាំងប្រទេសគោរពច្បាប់ដោយស្មើភាពគ្នា ធ្វើជាគំរូល្អដល់ពលរដ្ឋ។
បញ្ហាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ត្រូវបានរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស សុខា យល់ថាជាជំងឺសង្គមមួយដែលសាហាវ បើធៀបនឹងបញ្ហាសង្គមផ្សេងទៀត។ ជាក់ស្តែងរយៈពេល៦ខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០២៦ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍នៅកម្ពុជាបានកើតឡើងសរុបចំនួន ជាង១៣០០ករណី កើនជាង២០០ករណី និងសម្លាប់មនុស្សជិត៨០០នាក់ កើនឡើងជិត៨០នាក់ បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នានៃឆ្នាំ២០២៥។
លោក សុខា ក៏បានបញ្ជាឱ្យអនុវត្តការរឹតបន្តឹងច្បាប់ចរាចរណ៍ឡើងវិញចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦តទៅ នៅក្នុងបណ្តារាជធានីខេត្តមួយចំនួនដែលមានករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍កើតឡើងច្រើនជាងគេរួមមាន រាជធានីភ្នំពេញ ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្តកណ្តាល ខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងខេត្តស្វាយរៀងជាដើម៕
