រដ្ឋសភា នៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា បានអនុម័តលើសេចក្តីស្នើច្បាប់ស្តីពីធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបើកផ្លូវឲ្យមានការដកសញ្ជាតិលើពលរដ្ឋខ្មែរណាដែលរកឃើញថាក្បត់ជាតិគប់គិតជាមួយបរទេស ឬការធ្វើសកម្មភាពប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រយោជន៍ជាតិ ខណៈមានការរិះគន់ថា ការធ្វើវិសោធនកម្មនេះនឹងអាចប្រើសម្រាប់បំបិទមាត់អ្នកប្រឆាំង។
ការរៀបចំឱ្យមានការធ្វើវិសោធនកម្មនេះ គឺក្រោយការអំពាវនាវរបស់ប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន ដោយលោកស្នើឱ្យមានការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញដើម្បីដកសញ្ជាតិពលរដ្ឋកម្ពុជាណា «ដែលគប់គិតជាមួយបរទេសបំផ្លាញប្រយោជន៍ប្រទេសយើង»។
សំណើរបស់លោក ត្រូវបានបញ្ជូនភ្លាមៗទៅកាន់ព្រឹទ្ធសភា បន្ទាប់ពីសកម្មជនប្រឆាំងនិរទេសនៅក្រៅប្រទេសបន្តរិះគន់រដ្ឋាភិបាលជុំវិញជម្លោះព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ។
តំណាងរាស្រ្តទាំង១២៥រូប រួមទាំងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលឡើងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីតពីឪពុកកាលពីឆ្នាំ២០២៣ បានលើកដៃយល់ព្រមឲ្យធ្វើវិសោធនកម្មមាត្រា៣៣នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ កិច្ចពិភាក្សានៅក្នុងរដ្ឋសភាធ្វើឡើងមិនដល់ពីរម៉ោងផងមុនពេលមានការបោះឆ្នោតសម្រេច។
ខ្លឹមសារដើមនៃមាត្រា៣៣ចែងថា៖ «ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមិនអាចត្រូវបានដកសញ្ជាតិ និរទេស ឬ ចាប់បញ្ជូនខ្លួនទៅឱ្យប្រទេសក្រៅណាមួយឡើយ» និងធានាការពារពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស។ ចំណែកខ្លឹមសារថ្មីចែងថា៖ «ការទទួល បាត់បង់ ឬដកសញ្ញជាតិខ្មែរ ត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់»។
អង្គការលើកលែងទោសអន្តជាតិបានថ្កោលទោសភ្លាមៗលើការបើកឲ្យធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងបានហៅការដកសញ្ជាតិខ្មែរនេះថា «រំលោភច្បាប់អន្តរជាតិធ្ងន់ធ្ងរ»។
Montse Ferrer នាយកផ្នែកស្រាវជ្រាវប្រចាំតំបន់របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិបានលើកឡើងថា៖ «សំណើនេះកាន់តែខិតទៅរកការពិតហើយ អ្នកណាដែលនិយាយប្រឆាំងនឹងគណបក្សកាន់អំណាចនឹងប្រឈមការដកសញ្ជាតិ…យើងពិតជាមានកង្វល់ជាខ្លាំងថារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងមានអំណាចក្នុងការដកសញ្ជាតិប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន និងប្រើដោយមិនត្រឹមត្រូវក្នុងការបង្ក្រាបអ្នករិះគន់ខ្លួន និងធ្វើឲ្យអ្នកទាំងនោះក្លាយជាមនុស្សគ្មានរដ្ឋ»។
តំណាងរាស្រ្តមកពីគណបក្សកាន់អំណាចការពារការធ្វើវិសោធនកម្មនេះ ដោយលើកឡើងថាវាជាវិធានការការពារបូរណភាពជាតិ។
តំណាងរាស្រ្តបក្សកាន់អំណាច អ្នកស្រី ឡោក ខេង ប្រាប់អង្គសភាថា ការកែប្រែនេះគឺ «ដើម្បីប្រយោជន៍ជាតិ» ដោយអះអាងថាក្រុមខ្មែរជ្រុលនិយមបានគប់គិតជាមួយបរទេសផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិតក្នុងគោលបំណងបំផ្លាញប្រទេសជាតិ។
លោក ញឿន រ៉ាដែន តំណាងរាស្រ្តរបស់គណបក្សហ្វុនស៊ិនប៉ិច បានលើកឡើងថា ការធ្វើវិសោធនកម្ម គឺជាការរំឭកដល់ «សារសំខាន់នៃជាតិនិយម» ជាពិសេសកម្ពុជាបានរងគ្រោះបាត់បង់ទឹកដីនាពេលកន្លងមក។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញគឺមិនមានចេតនាធ្វើបាបប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ឬដាក់សម្ពាធដល់បុគ្គល ឬក្រុមណាមួយនោះទេ។ គោលបំណងសំខាន់របស់វាគឺដើម្បីការពារជាតិ»។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ បានគាំទ្រចំពោះការលើកឡើងរបស់តំណាងរាស្រ្ត និងបានជម្រះកង្វល់អំពីការធ្វើវិសោធនកម្មនេះ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំសូមបញ្ជា្កក់ថាការធ្វើវិសោធនកម្មនេះបើកផ្លូវសម្រាប់ការដកសញ្ញាតិខ្មែរតែពីជនណាដែលក្បត់ជាតិរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ»។
លោកបន្តថា៖ «ប្រជាពលរដ្ឋដែលស្រលាញ់ជាតិមានភក្ដីភាពស្មោះត្រង់ឥតងាករេ ចំពោះប្រទេសជាតិមិនមែនជាកម្មវត្ថុនៃការដកសញ្ជាតិនោះទេ»។ លោកបន្ថែមថា ច្បាប់មានគោលដៅ «លើពលរដ្ឋណាដែលចូលដៃជាមួយបរទេស ប្រព្រឹត្តអំពើក្បត់ជាតិ ឬធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ប្រយោជន៍ប្រជាជន និងជាតិ»។
ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការលើកឡើងរបស់អ្នកនាំពាក្យក្រសួងពីមុនដែរ លោក កើត រិទ្ធ បានបង្វែរការរិះគន់ដោយបានចង្អុលបង្ហាញទៅនឹងច្បាប់ស្រដៀងគ្នានេះនៅប្រទេសផ្សេងទៀត រួមមានប្រទេសនៅលោកខាងលិច ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការដកសញ្ជាតិសម្រាប់ហេតុផលសន្តិសុខជាតិដែរ។
សារព័ត៌មាន AFP បានផ្សាយថា បើតាមសេចក្ដីសង្ខេបរបស់សភាអឺរ៉ុបកាលពីខែកុម្ភៈ ប្រទេសចំនួន១៥នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបអាចដកសញ្ជាតិពីបុគ្គលណាម្នាក់ដោយអំពើក្បត់ជាតិ ឬមិនស្មោះត្រង់នឹងជាតិ ប៉ុន្តែប្រាំបីក្នុងចំណោមនោះ ច្បាប់នេះអនុវត្តតែចំពោះអ្នកចូលសញ្ជាតិតែប៉ុណ្ណោះ។
ដោយសារតែការដកសញ្ជាតិជារឿងកម្រ ពេលចង់ដក វាជារឿងពិសេសមួយ ដោយសារមានភាពស្មុគស្មាញផ្នែកផ្លូវច្បាប់ និងតែងមានភាពចម្រូងចម្រាស។ ជាការកត់សម្គាល់ លោកប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ ចង់បញ្ចប់ការផ្ដល់សញ្ជាតិពីកំណើត ក៏ត្រូវរាំងខ្ទប់ដោយតុលាការសហព័ន្ធកាលពីថ្ងៃសុក្រ។
អ្នកវិភាគនយោបាយ លោក មាស នី មានប្រសាសន៍ថា ហានិភ័យចំពោះការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញលើរឿងដកសញ្ជាតិ កើតជាក្ដីបារម្ភដោយសារប្រព័ន្ធតុលាការកម្ពុជាខ្វះភាពឯករាជ្យ។
លោកថា៖ «ក្ដីបារម្ភ គឺថាប្រសិនអ្នកណាម្នាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាតើតុលាការ ឬប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នឹងបំពេញតួនាទីដោយឯករាជ្យឬអត់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើការស៊ើបអង្កេតប្រាកដថាបុគ្គលហ្នឹងពិតជាបានប្រព្រឹត្តខុសទៅតាមអ្វីដែលចែងនៅក្នុងច្បាប់»។
តុលាការកម្ពុជា ត្រូវបានសកម្មជន អ្នកសង្កេតការជាតិ និងអន្តរជាតិបានមើលឃើញថាស្ថិតក្នុងរូបភាពនយោបាយជាយូរមកហើយ។
អគ្គលេខាធិការគណបក្សភ្លើងទៀន ដែលគណបក្សនេះត្រូវហាមឃាត់មិនឲ្យចូលប្រកួតប្រជែងការបោះឆ្នោតកាលឆ្នាំ២០២៣ លោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ បានហៅការធ្វើវិសោធនកម្មនេះថា៖ «ជារឿងគួរឲ្យសោកស្ដាយ» និងថាគណបក្សមិនគាំទ្រចំពោះការកែប្រែច្បាប់ក្នុងគោលបំណងដកហូតសញ្ជាតិពីកំណើតរបស់ពលរដ្ឋណាម្នាក់។
លោកបានលើកជាសំណូរថា៖ «តើវាមានផលចំណេញអ្វីសម្រាប់ជាតិ ដែលត្រូវតែកែច្បាប់ ឬវិសោធនកម្មនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនាពេលដែលអ្នកនយោបាយខ្មែរមិនទាន់បានរួបរួម សាមគ្គីភាព និងឯកភាពជាតិតែមួយ?»៕
ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ Lawmakers Clear Path to Strip Citizenship
