ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានសម្តែងការពេញចិត្ត ចំពោះយន្តការដោះស្រាយវិវាទរបស់អាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ(អ.ដ.ក.) បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ អាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយវិវាទបានចំនួន ២ ៥៩៤ករណីក្នុងចំណោមពាក្យបណ្ដឹងសរុបចំនួន៦ ៣៥៩ករណី តាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៣។
ក្រសួងយុត្តិធម៌ បានចាត់ទុកការបង្កើត អ.ដ.ក. ថា ជាសសរស្ដម្ភមួយនៃការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្ដិធម៌ ខណៈអង្គការសង្គមស៊ីវិលបានគាំទ្រយន្តការនេះ និងជំរុញឱ្យពង្រីកវិសាលភាពក្រុមដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការនេះ ឱ្យមាននៅគ្រប់ឃុំ សង្កាត់ទូទាំងប្រទេស។ បច្ចុប្បន្នអ.ដ.ក. មានការិយាល័យទទួលពាក្យបណ្តឹងនៅអគ្គលេខាធិការដ្ឋានរបស់ អ.ដ.ក.ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និងមានការិយាល័យទទួលពាក្យបណ្តឹងនៅតាមបណ្តាខេត្តចំនួន៥ផ្សេងទៀត។
លោក ឯម ច័ន្ទមករា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ និងជាសមាជិក អ.ដ.ក. បានប្រាប់សារព័ត៌មានខេមបូចា នៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលាថា បច្ចុប្បន្នអ.ដ.ក. មានការិយាល័យតំណាងទទួលពាក្យបណ្តឹងចំនួន៥ ប្រចាំនៅតាមបណ្តាខេត្ត ក្នុងនោះមានខេត្ដក្រចេះ ស្ទឹងត្រែង មណ្ឌលគិរី រតនគិរី និងការិយាល័យតំណាងប្រចាំខេត្ដព្រះវិហារ។
លោក ច័ន្ទមករា ថ្លែងថា៖ «ប្រសិនបើប្រជាពលរដ្ឋគាត់ចង់ពឹងពាក់ អ.ដ.ក. ដើម្បីឱ្យជួយដោះស្រាយវិវាទរបស់ពួកគាត់ ពួកគាត់គប្បីចាប់ផ្តើមរៀបចំដាក់ពាក្យបណ្ដឹង (មិនកំណត់ទម្រង់) ដាក់ទៅអគ្គលេខាធិការដ្ឋានរបស់ អ.ដ.ក. ដោយផ្ទាល់ ឬតាមមធ្យោបាយផ្សេងៗទៀត ដែលមាននាយកដ្ឋានទទួលពាក្យបណ្ដឹង និងកិច្ចការទូទៅ រង់ចាំទទួលការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប»។
ក្នុងករណីប្រជាពលរដ្ឋដែលមានលំនៅឋានស្ថិតនៅឆ្ងាយពីរាជធានីភ្នំពេញ ក៏អាចរៀបចំដាក់ពាក្យបណ្ដឹងរបស់ខ្លួន ទៅកាន់ការិយាល័យតំណាងនៃ អ.ដ.ក. ក្នុងខេត្តទាំង៥ បានផងដែរ។ បន្ថែមពីនេះ ប្រជាពលរដ្ឋអាចអញ្ជើញទៅទទួលសេវារបស់ អ.ដ.ក. នៅទីស្នាក់ការកណ្ដាល ៖ មហាវិថីឈ្នះ-ឈ្នះ ភូមិព្រែកតារ័ត្ន សង្កាត់ព្រែកតាសេក ខណ្ឌជ្រោយចង្វារ រាជធានីភ្នំពេញ។ លេខទូរស័ព្ទទំនាក់ទំនង ៖ ០៩៣ ៩៨៣ ៣៥៨ / ០៩៩ ៩៨៣ ៣៥៨។
បើតាមលោក ឯម ច័ន្ទមករា ចាប់តាំងពីចាប់ផ្ដើមដំណើរការមក អ.ដ.ក. បានដោះស្រាយលើវិវាទដូចជា វិវាទដីធ្លី, វិវាទអចលនទ្រព្យ, វិវាទកិច្ចសន្យាផ្សេងៗ, វិវាទកិច្ចសន្យាខ្ចីប្រាក់, វិវាទគ្រួសារ, វិវាទមត៌ក, វិវាទពាណិជ្ជកម្ម, វិវាទការងារ, វិវាទសំណងរដ្ឋប្បវេណី និងវិវាទផ្សេងៗ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦, អ.ដ.ក. បានចាត់ការសំណុំរឿងបានចំនួន ២ ៥៩៤ករណី ក្នុងចំណោមពាក្យបណ្ដឹងសរុបចំនួន ៦ ៣៥៩ករណី ដោយក្នុងនោះសំណុំរឿងចំនួន ១ ៤២៦ករណី ត្រូវបានសម្រុះសម្រួលដោះស្រាយដោយជោគជ័យ និងឈានដល់ការចេញកំណត់ហេតុព្រមព្រៀងបញ្ចប់វិវាទ»។
ក្នុងចំណោមនោះ សំណុំរឿងចំនួន២៨៩ករណី ត្រូវបានលើកចោលដោយសារខុសសមត្ថកិច្ច ឬខុសលក្ខខណ្ឌនៃការធ្វើបណ្តឹង, សំណុំរឿងចំនួន៨៧៩ករណី ត្រូវបានបិទបញ្ចប់ដោយសារភាគីមិនទទួលយកការសម្រុះសម្រួល និងសំណុំរឿងចំនួន៣ ៧៦៥ករណី កំពុងស្ថិតក្នុងចំណាត់ការរបស់ អ.ដ.ក.។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌បានបញ្ជាក់ថា៖ «អ.ដ.ក. គឺជាយន្ដការថ្មី របស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងអាណត្ដិទី៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្ដេច មហាបរវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ការបង្កើត អ.ដ.ក. គឺត្រូវបានចាត់ទុកជាសសរស្ដម្ភមួយនៃការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្ដិធម៌ ដែលម្ខាងគឺជាការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ សំដៅធ្វើឱ្យការដោះស្រាយសំណុំរឿងនៅតាមសាលាជម្រះក្ដីកាន់តែទទួលបានប្រសិទ្ធភាព»។
បន្ថែមពីនេះ ម្ខាងទៀតគឺការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ដែលយន្ដការនេះ រួមចំណែកការដោះស្រាយវិវាទតាមរយៈការសម្រុះសម្រួលផ្សះផ្សាវិវាទ ដែលការសម្រុះសម្រួលផ្សះផ្សាវិវាទនេះ គឺអាចចូលរួមចំណែកដល់ការបញ្ចប់វិវាទនៅមូលដ្ឋាន និងធានាបាននូវភាពសុខដុមរមនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់។
លោកបន្ថែមថា៖ «កាលណាដែលវិវាទត្រូវបានបញ្ចប់តាមរយៈការសម្រុះសម្រួលផ្សះផ្សាវិវាទនេះនៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់ នោះវិវាទនេះមិនអាចត្រូវបាននាំបន្ដទៅសាលាជម្រះក្ដីដោយ ផ្អែកតាមបទប្បញ្ញត្តិរបស់ យន្ដការ អ.ដ.ក. គឺកំណត់ហេតុព្រមព្រៀងបញ្ចប់វិវាទរបស់ អ.ដ.ក. មានអនុភាពស្មើនឹងសាលក្រមស្ថាពររបស់តុលាការ ដែលបានបញ្ចប់វិវាទនេះជាស្ថាពរ ដោយមិននាំឱ្យមានដំណើររឿងក្ដីនៅសាលាជម្រះក្ដីទៀតឡើយ»។
លោក សន សុវណ្ណា គឺជាភាគីដាក់ពាក្យស្នើសុំក្នុងសំណុំរឿងវិវាទគ្រួសារ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបែងចែកទ្រព្យជាមួយ និងអតីតភរិយា បន្ទាប់ពីវិវាទបានអូសបន្លាយពេលជិត១០ឆ្នាំ ហើយទើបតែត្រូវបានដោះស្រាយបញ្ចប់នៅ អ.ដ.ក. កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ថ្មីៗនេះ បានកត់សម្គាល់ថា ការដោះស្រាយវិវាទនៅ អ.ដ.ក. គឺមានភាពរហ័ស។ ក្នុងរយៈពេលមិនដល់១ខែផងចាប់តាំងពីលោកបានដាក់ពាក្យប្តឹង មន្រ្ដី អ.ដ.ក. បានធ្វើការសម្រុះសម្រួលផ្សះផ្សាបញ្ចប់វិវាទរបស់លោកបានដោយជោគជ័យ។
បុរសដែលបដិសេធប្រាប់ទីកន្លែងដែលខ្លួនរស់នៅរូបនេះនិយាយថា៖ «ការដោះស្រាយវិវាទទាំងស្រុងនេះ គឺមិនមានអស់លុយកាក់អ្វីសូម្បី១រៀលទេ គឺក្រុមមន្ត្រី អ.ដ.ក.ធ្វើការដោះស្រាយដោយសុទ្ធចិត្ត មិនយកលុយកាក់ពីប្រជាពលរដ្ឋទេ»។
លោក សន សុវណ្ណា និយាយថា លោកសប្បាយចិត្តនៅពេលដែលវិវាទជិត១០ឆ្នាំកន្លងមកហើយត្រូវបានដោះស្រាយបញ្ចប់ដោយមិនចំណាយប្រាក់។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ពេលមកកន្លែង អ.ដ.ក. នឹងអ្នកសម្របសម្រួលគាត់ល្អ ការនិយាយស្តីគាត់សមរម្យទទួលយកបានផ្អែមល្ហែមនិយាយមកកាន់ភាគីទាំងសងខាង។ និយាយមកសម្រួលហើយនៅលើអារម្មរណ៍យើង ថាតើយើងទទួលយកបានមិនបានរឿងយើង គេអត់មានបង្ខិតបង្ខំយើង គេគ្រាន់តែសួរយើងថាតើព្រមអត់ គេឱ្យប៉ុណ្ណេះព្រមអត់? ហើយខាងណោះអាចផ្តល់ឱ្យគេសមរម្យអីអត់?គឺអ៊ីចឹង»។
បើតាមបុរសរូបនេះ បន្ទាប់ពីលោកបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងមិនទាន់បានមួយអាទិត្យផងក៏ខាងអ.ដ.ក. បានកោះហៅលោកទៅជួប។ «ជួបហើយក៏គេទំនាក់ទំនងទៅភាគីម្ខាងទៀត ក៏គេណាត់ឱ្យខ្ញុំមកជួបជុំគ្នា។ បើនិយាយទៅជួបគ្នាទាំងចរចា តម្លៃចរចាអីហ្នឹងគឺ៣ដង ទាំងគាត់ហៅយើងទៅសួរនាំ និងរៀបចំឯកសារហ្នឹង។ ទី១ ទី២ ទៅជួបជុំគ្នាកក់លុយទី៣សម្រេចជោគជ័យ»។
ចំណែកពលរដ្ឋម្នាក់ទៀត គឺលោក ថោង គយហេង ជាភាគីដាក់ពាក្យស្នើសុំសម្រុះសម្រួលផ្សះផ្សាវិវាទទៅ អ.ដ.ក. ក្នុងសំណុំរឿងចំនួន ៥ករណី ពាក់ព័ន្ធនឹងវិវាទកិច្ចសន្យា និងវិវាទពាណិជ្ជកម្ម។ ក្រោយពីសម្រុះសម្រួលផ្សះផ្សាដោយជោគជ័យកាលពីចុងខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២៦ថ្មីៗនេះបានចំនួន ៤សំណុំរឿង លោក ថោង គយហេង ក៏សម្រេចចិត្តលើកយកវិវាទកិច្ចសន្យាខ្ចីប្រាក់ជាមួយធនាគារមកដោះស្រាយបន្ត នៅ អ.ដ.ក. ទៀត។
លោកនិយាយថា៖ «នៅ អ.ដ.ក.គាត់ប្រកាន់នូវគោលជំហរឈ្នះៗ គាត់អត់ឱ្យភាគីណាចាញ់ទេ ឱ្យជោគជ័យទាំងអស់គ្នា តាមលទ្ធភាពសម្របសម្រួលធ្វើយ៉ាងម៉េចឱ្យយើងបានទៅទាំងអស់គ្នា។ គេក៏ស្ម័គ្រយើងក៏ព្រមទទួលដូច្នេះហើយវាទៅរលូនទាំងអស់គ្នា។ អ៊ីចឹងវាអត់មានភាគីណាមួយខុសនោះទេ»។
លោក គយហេង បានថ្លែងតាមរយៈវិដេអូឃ្លីបមួយរបស់ អ.ដ.ក.ថា ស្ថាប័ននេះគឺជាយន្តការដោះស្រាយវិវាទដែលល្អសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយលោកអះអាងថា មន្ត្រី អ.ដ.ក.គឺជួយរកដំណោះស្រាយជួយរកគោលការណ៍ណា ដែលអាចធ្វើឱ្យគូវិវាទសះជាគ្នា។
នៅពេលដែលកើតមានវិវាទលោកលើកឡើងថា៖ «ភាគីដើមក៏ពិបាក ភាគីចុងក៏ពិបាក ក៏ប៉ុន្តែមន្ត្រី អ.ដ.ក.គេធ្វើយ៉ាងម៉េចដើម្បីឱ្យម្ចាស់លុយហ្នឹងក៏មិនមានជាបញ្ហាចោទគេអាចដោះបានខ្លះ អ្នកកូនបំណុលក៏អាចរកវិធីដោះបានខ្លះដើម្បីឱ្យវាចប់រឿង។ សូម្បីតែរឿងខ្ញុំជាកូនបំណុលនៀក ខ្ញុំជំពាក់ធនាគារក៏ខ្ញុំដាក់ទៅ អ.ដ.កដែរ គឺពិតជាល្អមែនទែន»។
សូមបញ្ជាក់ថា អ.ដ.ក.គឺជាស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិថ្មីមួយ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជក្រឹត្យចុះថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ ស្ដីពីការបង្កើត ការរៀបចំ និងកិច្ចដំណើរការរបស់អាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីជាយន្តការដោះស្រាយវិវាទថ្មីមួយបន្ថែម លើយន្តការដែលមានស្រាប់ សម្រាប់ជួយសម្រុះសម្រួលដោះស្រាយវិវាទឱ្យបានឆាប់រហ័ស ជាពិសេស វិវាទរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមូលដ្ឋាន។
លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូមើលឃើញថា អ.ដ.ក.បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយទៅលើសំណុំរឿងរដ្ឋប្បវេណី ទាក់ទងនឹងការខ្ចីប្រាក់ រឿងជម្លោះក្នុងគ្រួសារ និងបញ្ហាវិវាទដីធ្លីជាដើម។
ក៏ប៉ុន្តែលោកថា ដំណោះស្រាយនៃរឿងវិវាទមួយៗ អាចកើតឡើងទៅបាន លុះត្រាតែភាគីវិវាទទាំងសងខាង ព្រមទទួលយកការដោះស្រាយសម្របសម្រួលរបស់មន្ត្រី អ.ដ.ក.នេះ។ ប្រសិនបើគូភាគីណាមួយមិនព្រមនោះក៏មិនអាចចាប់បង្ខំដោះស្រាយបានដែរ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ទី២ ប្រសិនជាដោះស្រាយហើយភាគីទាំងពីរមិនមានការស្រុះស្រួលគ្នាអាហ្នឹងក៏នៅតែអាចទៅតុលាការដដែលដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែទោះយ៉ាងណាយើងឃើញថា យន្តការនេះមានការជួយសម្រួល និងដោះស្រាយបានច្រើន ទៅលើបញ្ហាទាំងអស់នេះ ហើយយន្តការនេះក៏ជារឿងមួយដែលឱ្យគូភាគីនឹងរស់នៅជាមួយគ្នាមើលមុខគ្នាក្នុងនាមជាអ្នកជិតខាងភូមិផងរបងជាមួយមិនមានអ្នកឈ្នះមិនមានអ្នកចាញ់ហើយមិនមានការគុំគួន»។
អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះ បញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើសំណុំរឿងវិវាទត្រូវបានបញ្ជូនទៅតុលាការគឺវាមានអ្នកឈ្នះ និងអ្នកចាញ់ ហេតុដូច្នេះវាអាចបង្កឱ្យមានអរិយភាពនឹងគ្នា។ បន្ថែមពីនេះ យន្តការដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ក៏ជួយកាត់បន្ថយការកកស្ទះសំណុំរឿងនៅតុលាការផងដែរ។
លោកថ្លែងថា៖ «ពីព្រោះប្រសិនបើគ្រប់សំណុំរឿងសុទ្ធតែត្រូវបញ្ជូនទៅតុលាការវាធ្វើឱ្យមានការកកស្ទះសំណុំរឿងនៅតុលាការ។ អ៊ីចឹងយើងទទួលស្គាល់ថា យន្តការដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការនេះគឺជួយសម្រួលទៅលើបញ្ហាវិវាទទាក់ទងនឹងសំណុំរឿងរដ្ឋប្បវេណីដូចជាការខ្ចីប្រាក់ និងវិវាទក្នុងគ្រួសារជាដើម ប៉ុន្តែមិនអាចដោះស្រាយសំណុំរឿងព្រហ្មទណ្ឌបានទេ»។
សម្រាប់តទៅថ្ងៃអនាគត អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្ស លោក អំ សំអាត ចង់ឃើញយន្តការនៃអាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការនេះ មានការពង្រីកវិសាលភាពរបស់ខ្លួនទៅដល់ថ្នាក់ក្រុង ស្រុកខណ្ឌ ដ៏ដូចជាទៅដល់ឃុំសង្កាត់ ដើម្បីធ្វើឱ្យសេវានេះបានកៀកទៅនឹងប្រជាពលរដ្ឋដែលជាការពង្រីកបានទាំងបរិមាណនិងគុណភាពឱ្យបានកាន់តែល្អប្រសើរ។
លោកបន្ថែមថា៖ «រឿងក្តីក្តាំដែលត្រូវបានប្តឹងទៅតុលាការ ក្រៅពីធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមើលមុខគ្នាមិនចំមានអរិយភាពនិងគ្នា វាក៏ថែមទាំងមានការចំណាយនូវធនធានថវិកាដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ។ អ៊ីចឹងបើសិនជាមានការពង្រីកវិសាលភាពនៃយន្តការដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការនេះទៅដល់ថ្នាក់មូលដ្ឋានគឺវាកាន់តែល្អប្រសើរថែមទៀត»៕
