នៅតាមតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារតែងតែលាក់បាំងពីក្រោយទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីអំពីភាពឯកជនរបស់គ្រួសារ។ ស្ត្រីដូចជាអ្នកស្រី កាន សាមីន កំពុងបង្កើតបណ្តាញក្រៅផ្លូវការ ដែលផ្តល់ ឱ្យស្ត្រីជិតខាងដែលរងការរំលោភបំពាននូវមធ្យោបាយមួយនៅចន្លោះភាពស្ងៀមស្ងាត់ និងយុត្តិធម៌ផ្លូវការ។
អ្នកស្រី កាន សាមីន មានវិធីសាស្ត្រមួយ។ នៅពេលអ្នកស្រីបានដឹងថា បុរសម្នាក់នៅក្នុងភូមិវាយប្រពន្ធរបស់ខ្លួន អ្នកស្រីធ្វើការព្រមានបុរសរូបនោះ។ ប្រសិនបើរឿងនេះកើតឡើងម្តងទៀត អ្នកស្រីព្រមានបុរសរូបនោះជាលើកទីពីរ។ បើនៅតែបន្តកើតឡើងទៀត អ្នកស្រីនឹងទូរសព្ទហៅមន្ត្រីនគរបាល។
ជាមួយនឹងតួនាទីជាជំនួយការភូមិបឹងព្រីង ខេត្តបាត់ដំបង ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា អ្នកស្រី កាន សាមីន បានចំណាយពេល២០ឆ្នាំ ឃ្លាំមើលស្ត្រីនៅក្នុងសហគមន៍របស់គាត់ ដែលស៊ូទ្រាំនឹងការរំលោភបំពាន។ អ្នកស្រីដឹងថា ពេលខ្លះអន្តរាគមន៍តាមរបៀបទន់ភ្លន់មិនគ្រប់គ្រាន់ទេ។
ស្ត្រីវ័យ៤១ឆ្នាំរូបនេះបាននិយាយថា៖ «នៅពេលពួកគេមិនស្តាប់ ហើយនៅតែបន្តប្រើអំពើហិង្សា ខ្ញុំនឹងទូរស័ព្ទទៅអាជ្ញាធរ»។
អ្នកស្រី សាមីន បានឃើញទម្រង់ នៃអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារតាំងពីអ្នកស្រីនៅក្មេង។ ដោយធំដឹងក្តីនៅក្នុងភូមិបឹងព្រីង អ្នកស្រីបានមើលឃើញម្តាយមីង និងស្ត្រីផ្សេងទៀត ត្រូវប្តីរបស់ពួកគាត់វាយដំ និងត្រួតត្រា។ នៅពេលពេញវ័យ មានពីរនាក់ក្នុងចំណោមបងប្អូនស្រីរបស់អ្នកស្រីបានជួបនូវជោគវាសនាបែបនេះដែរ។
អ្នកស្រីមិនជឿថា អ្នកស្រីមានសមត្ថភាពអាចជួយពួកគាត់បានទេ ពោលគឺអ្នកស្រីខ្វះការអប់រំផ្លូវការ និងមិនដឹងពីរបៀបកត់ត្រាឯកសារផ្លូវការឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណា អ្នកស្រីបានសម្រេចចិត្តធ្វើជាជំនួយការភូមិ ជាតំណែងកម្រិតទាបក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ដែលជួយអ្នកភូមិនាំយកបញ្ហារបស់ពួកគាត់ទៅជម្រាបជូនអាជ្ញាធរភូមិ។
ជាងពីរទសវត្សរ៍កន្លងមកនេះ អ្នកស្រីបានបង្កើតវិធីសាស្រ្តផ្ទាល់ខ្លួន គឺអប់រំប្តីប្រពន្ធអំពីទំនាក់ទំនងល្អ ផ្តល់ជំនួយដល់ស្ត្រីដែលចង់គេចពីអ្នករំលោភបំពាន និងហៅទូរសព្ទទៅអាជ្ញាធរនៅពេលអំពើហិង្សានៅតែបន្តកើតមាន។
ទោះបីជាទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិបង្ហាញថា អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារធ្លាក់ចុះក៏ដោយ ក៏ស្ត្រីកម្ពុជានៅក្នុងសហគមន៍ជនបទនៅតែបន្តរងគ្រោះពីការរំលោភបំពានពីដៃគូ និងសមាជិកគ្រួសាររបស់ពួកគេ។ សម្រាប់ពួកគេ ការស្វែងរកយុត្តិធម៌តាមផ្លូវច្បាប់ជាញឹកញាប់ គឺត្រូវចំណាយប្រាក់ច្រើន ឬអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសគ្រួសារខ្លាំងតែម្តង។
ខណៈពេលដែលស្ត្រីជាច្រើននៅតែបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងទាំងនោះ ដោយមិនអាចរកច្រកចេញបាន មានស្ត្រីមួយចំនួនតូចកំពុងស្វែងរកវិធីចាកចេញពីការរំលោភបំពានតាមរយៈសហគមន៍របស់ពួកគេ និងបង្កើនការអប់រំអំពីទំនាក់ទំនងល្អ។
កន្លែងដែលបញ្ហានៅតែធ្ងន់ធ្ងរ
អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសាររាប់ចាប់តាំងពី អំពើហិង្សាលើរូបរាងកាយ ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការបំពានលើផ្លូវចិត្ត និងការបង្ខិតបង្ខំផ្លូវភេទ ប៉ុន្តែពាក្យខ្មែរនិយាយតែអំពីហិង្សាលើរាងកាយក្នុងគ្រួសារប៉ុណ្ណោះ។ យោងតាមអង្គការសិទ្ធិស្ត្រី ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមសហគមន៍ជនបទ និងសហគមន៍ដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប ជារឿយៗ មិនចាត់ទុកទម្រង់នៃការរំលោភបំពានដែលមិនពាក់ព័ន្ធរាងកាយថា ជាអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារនោះទេ។
ការស្ទង់មតិប្រជាសាស្ត្រនិងសុខភាពថ្មីៗបំផុតរបស់កម្ពុជាចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ២០២៣ បង្ហាញថា ២១ភាគរយ នៃស្ត្រីដែលមានដៃគូស្និទ្ធស្នាលធ្លាប់ជួបអំពើហិង្សា គឺធ្លាក់ចុះពី ២៩ភាគរយនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ ការស្ទង់មតិនេះ វាស់ស្ទង់ជាក់លាក់លើអំពើហិង្សាដៃគូស្និទ្ធស្នាល ដែលជាផ្នែកមួយនៃអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារទូទៅ ក៏រួមបញ្ចូលការរំលោភបំពានលើកុមារ និងសមាជិកគ្រួសារផ្សេងទៀតផងដែរ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះ បង្ហាញពីនិន្នាការមួយចំនួន ដែលបង្ហាញថា អំពើហិង្សាដៃគូស្និទ្ធស្នាលកើតឡើងនៅក្នុងគ្រួសារ ដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប ហើយជាទូទៅកើតមាននៅក្នុងសហគមន៍ជនបទ។ អំពើហិង្សាពីដៃគូស្និទ្ធស្នាលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងចំណោមគ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិច។ នេះបើយោងតាមការស្ទង់មតិដាច់ដោយឡែកមួយនៅឆ្នាំ២០២៣ ដោយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល។
ទោះបីជាមានការថយចុះនៃអត្រាអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារក៏ដោយ ក៏អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូបានកត់ត្រាករណីស្លាប់ចំនួន១៤៦នាក់ទាក់ទងនឹងអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ រួមទាំងកុមារចំនួន៤៦នាក់ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០។ យោងតាមរបាយការណ៍ថ្មីរបស់អង្គការលីកាដូ ករណីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារដែលបណ្តាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់បានកើនឡើងក្នុងរយៈពេល ៥ឆ្នាំកន្លងមក ហើយគេរំពឹងថា មានករណីស្លាប់ផ្សេងទៀតមិនត្រូវបានរាយការណ៍។
លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅអង្គការ លីកាដូ បានថ្លែងថា៖ «ការចាត់ទុកអំពើហិង្សា និងការរំលោភបំពានផ្លូវភេទជារឿងឯកជន គឺជាការយល់ខុស និងការភ័ន្តច្រឡំដ៏ធំមួយ។ បញ្ហាអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទ គឺជាបញ្ហាសង្គម ដូច្នេះគ្រប់គ្នា រួមទាំងរដ្ឋាភិបាល និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ និងចាត់វិធានការ ដើម្បីបង្រ្កាប ប្រយុទ្ធប្រឆាំង និងធានាថា ជនល្មើសត្រូវបានកាត់ទោសតាមច្បាប់»។
«កុំនាំភ្លើងទៅក្រៅ»
អ្នករស់រានមានជីវិតពីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានប្រាប់ HaRDstories ថា ពួកគេពិបាកក្នុងការរាយការណ៍ពីការរំលោភបំពានដែលពួកគេស៊ូទ្រាំ ទោះបីជាអំពើហិង្សានេះ បង្កហានិភ័យដល់កូនៗ ឬជីវិតរបស់ពួកគេនៅខាងក្រៅគ្រួសារក៏ដោយ។
ការលើកឡើងទាំងនេះ គឺស្របទៅនឹងនិន្នាការក្នុងរបាយការណ៍ស្ទង់មតិប្រជាសាស្ត្រនិងសុខភាពថ្នាក់ជាតិ ដែលបង្ហាញថា ជាងពាក់កណ្តាលនៃស្ត្រី ដែលទទួលរងអំពើហិង្សាពីដៃគូស្និទ្ធស្នាល មិនបានស្វែងរកជំនួយទេ។
អ្នកស្រី ណាណា ជាកសិករ និងជាស្ត្រីកូន៤នាក់ នៅខេត្តសៀមរាប ដែលឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានអ្នកសរសេរដាក់ឱ្យ បាននិយាយថា អ្នកស្រីបានចំណាយពេល ២៣ឆ្នាំ រស់នៅក្នុងជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍បែបហិង្សា ដោយគិតថា ប្តីរបស់អ្នកស្រីនឹងកែប្រែចិត្តគំនិតនៅពេលគាត់ចាស់ទៅ។
តាមពិតទៅ ស្ត្រីទំនងជាជួបប្រទះអំពើហិង្សាពីដៃគូស្និទ្ធស្នាលរបស់ខ្លួន នៅពេលពួកគេមានវ័យកាន់តែចាស់ នេះបើយោងតាមលទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិប្រជាសាស្ត្រនិងសុខភាពជាតិឆ្នាំ២០២១-២០២២។
អ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រី ណាណា ដកខ្លួនមិនរួច គឺប្តីរបស់អ្នកស្រីទុកអ្នកស្រីនិងកូនៗ ឱ្យនៅឯកោ ក្រៅពីការប្រើអំពើហិង្សាលើរាងកាយ និងហិង្សាផ្លូវភេទលើអ្នកស្រី។ អ្នកស្រីបាននិយាយថា អ្នកស្រីបានបាត់បង់ទំនាក់ទំនងទាំងអស់ជាមួយមិត្តភ័ក្ដិ និងគ្រួសារ ហើយអ្នកស្រីអាចចេញពីផ្ទះបានតែនៅពេលយកកូនទៅសាលាប៉ុណ្ណោះ។
អ្នកស្រីបានប្រាប់ HarDstories ថា៖ «នៅពេលគាត់វាយខ្ញុំខ្លាំងពេក គាត់គំរាមខ្ញុំច្រើនពេក ធ្វើឱ្យខ្ញុំភ្លេចក៏ច្រើនដែរ»។ អ្នកស្រីបាននិយាយថា ការភ្លេចភ្លាំងនេះ គឺធ្ងន់ធ្ងរមែនទែន រហូតដល់ពេលខ្លះអ្នកស្រីវង្វេងផ្លូវនៅពេលត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ដោយភ្លេចផ្លូវដែលអ្នកស្រីដើរជារៀងរាល់ថ្ងៃច្រើនឆ្នាំមកហើយនោះ។
កូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ណាណា ដែលរងការវាយដំរហូតដល់ស្តាប់លែងឮនោះ បានប្រាប់អ្នកស្រីថា ប្រសិនបើអ្នកស្រីបន្តរស់នៅជាមួយប្តី អ្នកស្រីនឹងស្លាប់។ កូនប្រុសបានប្រាប់អ្នកស្រីថា «ប្រសិនបើម៉ែមិនស្លាប់ទេ ប្រហែលជាខ្ញុំស្លាប់មុនម៉ែហើយមើលទៅ»។
អ្នកស្រី ណាណា បាននិយាយថា អំពើហិង្សាបានឈានដល់ចំណុចដែលប្តីរបស់អ្នកស្រីព្យាយាមសម្លាប់អ្នកស្រីចោល ហើយបានបណ្តេញអ្នកស្រី និងកូនៗចេញពីផ្ទះ។ នៅទីបំផុត នៅឆ្នាំ២០២៣ អ្នកស្រី ណាណា បានគេចខ្លួនទៅអង្គការកម្ពុជា ដើម្បីស្ត្រីមានវិបត្តិ ជាកន្លែងជ្រកកោនសម្រាប់ជនរងគ្រោះដោយអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ហើយអ្នកស្រីអាចទទួលបានសេវាព្យាបាលបញ្ហាសុខភាព និងសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់កូនប្រុសតាមរយៈអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយឈ្មោះ Lotus World។
កត្តាមួយក្នុងចំណោមកត្តាចម្បងដែលជំរុញឱ្យមានអំពើហិង្សាទាក់ទងយេនឌ័រនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺបទដ្ឋានសង្គម និងផ្នត់គំនិតយេនឌ័រ ដែលបានបង្រៀននៅតាមសាលារៀន គ្រួសារ និងបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយសង្គម នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។
ទោះបីជាការបង្រៀនបែបនេះ ត្រូវបានដកចេញពីកម្មវិធីសិក្សាផ្លូវការរបស់សាលារដ្ឋក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ក៏ដោយ ក៏ពលរដ្ឋកម្ពុជាជាច្រើនបានធំធាត់ឡើងដោយយល់ដឹងពីច្បាប់ស្រីនិងច្បាប់ប្រុស គឺជា«ក្រមសីលធម៌សម្រាប់ស្ត្រី និងក្រមសីលធម៌សម្រាប់បុរស» ដែលអប់រំឥរិយាបទរបស់បុរសដែលជាអ្នកមានអំណាចជាង និងតួនាទីរបស់ស្ត្រីជាអ្នកស្តាប់បង្គាប់ និងអ្នកបន្ទាប់បន្សំ។
ក្រមសីលធម៌ដែលសរសេរជាកំណាព្យនេះ ត្រូវបានគេដកចេញពីកម្មវិធីអប់រំដោយសារតែបង្រៀនវិសមភាពយេនឌ័រ ប៉ុន្តែស្ត្រី ៧៧,៥ ភាគរយ ដែលត្រូវបានស្ទង់មតិ ដោយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុកកាលពីឆ្នាំ២០២៣ បាននិយាយថា ច្បាប់ស្រីនៅតែត្រូវបានបង្រៀននៅតាមសាលារបស់ពួកគេ ទាំងការសិក្សាអក្សរសាស្ត្រ ឬក្រមសីលធម៌។
គ្រប់ឃ្លានៃកំណាព្យច្បាប់ស្រី ដែលគេសូត្រឱ្យកុមារតូចៗស្តាប់ ដូចជាបទចម្រៀង ឬរឿងនិទាននោះ ប្រៀនប្រដៅស្ត្រីឱ្យរក្សាអាកប្បកិរិយាស្ងប់ស្ងាត់និងមានការថ្លឹងថ្លែង ហើយជៀសវាងការបង្ហាញអារម្មណ៍អវិជ្ជមាន ជាពិសេសចំពោះបុរស។
ឃ្លាមួយនៅក្នុងច្បាប់ស្ត្រីណែនាំស្ត្រីថា៖ «[នៅពេលអ្នក] សើចព្រៀងបញ្ឆៀងមិនគិត ប្រុសព្រើលបានចិត្ត វាហ៊ានដោយសារ។ ហៅស្រីអប្រិយឥតការ ឥតមានឥរិយា មាយាទក្នុងខ្លួន»។
ឃ្លាមួយទៀតទូន្មានស្ត្រីឲ្យទទួលយកអាកប្បកិរិយារបស់បុរសដោយមិនមានការតវ៉ា៖ «ទោះបីបើប្ដីនាងជេរ នាងចូលទៅឯ ដំណេកគិតសិន»។
ច្បាប់ស្រីថែមទាំងបំបាក់ទឹកចិត្តស្ត្រីមិនឱ្យរាយការណ៍ពីបញ្ហាណាមួយដែលពួកគេជួបប្រទះនៅក្នុងផ្ទះ ដោយព្រមានពួកគេកុំឱ្យ «នាំភ្លើងក្នុងទៅខាងក្រៅ»។
កំណាព្យនេះ ក៏បានជំរុញឱ្យមានសុភាសិតខ្មែរមួយ ដែលគេនិយាយជាទូទៅអំពីស្ត្រី និងបុរស គឺថា «បុរសប្រៀបដូចជាមាសទឹក១០ រីឯស្ត្រីប្រៀបដូចជាកំណាត់ស» ដែលផ្តល់តម្លៃដល់បុរស ខណៈដែលស្ត្រីត្រូវបានគេចាត់ទុកថា សភាពងាយប្រឡាក់។
ក្រមសីលធម៌ទាំងនេះជារឿយៗត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅតាមសាលារៀនជាផ្នែកនៃមរកតវប្បធម៌ខ្មែរ ដោយសារមានប្រភពដើមពីបុរាណ ប៉ុន្តែអង្គការធ្វើការលើសិទ្ធិស្ត្រី ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសកម្ពុជាហៅកាត់ថា CEDAW លើកឡើងថា ផលប៉ះពាល់នៃច្បាប់ទូន្មាននេះ មកលើទស្សនៈ និងជំនឿសង្គមអំពីយេនឌ័រគឺមានច្រើនជាងសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាពិសេសនៅពេលគេយកច្បាប់ទូន្មាននេះ ទៅបង្រៀនដល់យុវជន។
អ្នកស្រី កាន សាមី អាយុ ៤០ឆ្នាំ ជាស្ត្រីកូន៤នាក់ នៅភូមិបឹងព្រីង ខេត្តបាត់ដំបង បាននិយាយថា អ្នកស្រីមានអារម្មណ៍ថា អ្នកស្រីសមនឹងទទួលយករឿងបែបនេះ នៅពេលប្តីរបស់អ្នកស្រីវាយ និងស្តីបន្ទោសអ្នកស្រីកាលពីដើមឆ្នាំនេះ។
អ្នកស្រីបានប្រើឈ្មោះខ្លួនឯងទៅខ្ចីប្រាក់ពីធនាគារឱ្យអ្នកជិតខាងរបស់អ្នកស្រី បន្ទាប់ពីអ្នកជិតខាងរូបនោះបានមកសុំជំនួយផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ។ អ្នកស្រីបាននិយាយថា ពេលអ្នកស្រីប្រាប់ប្តីអំពីប្រាក់កម្ចីនេះ ប្តីរបស់អ្នកស្រីបានយកដំបងវាយអ្នកស្រី ធ្វើឱ្យអ្នកស្រីខៀវភ្នែក។
អ្នកស្រី សាមី បាននិយាយថា អ្នកស្រីបានចាកចេញពីប្តីរបស់អ្នកស្រីអស់រយៈពេលមួយខែហើយ បន្ទាប់ពីអ្នកស្រីរងការវាយធ្វើបាប ប៉ុន្តែក្រោយមកបានត្រឡប់មករកប្តីវិញ ហើយបានអធ្យាស្រ័យឱ្យប្តីរបស់អ្នកស្រី។
ដោយពន្យល់ពីមូលហេតុដែលអ្នកស្រីគិតថា អំពើហិង្សាដែលកើតឡើងនេះ គឺជារឿងសមហេតុផលនោះ អ្នកស្រីបានបន្តថា៖ «ពីព្រោះខ្ញុំខុស ហើយដូច្នេះ គាត់វាយខ្ញុំ ព្រោះខ្ញុំខ្ចីលុយ [ឱ្យអ្នកផ្សេង]។ ប្រសិនបើខ្ញុំមិនខ្ចីប្រាក់ទេ គាត់ក៏មិនវាយខ្ញុំដែរ»។
ផ្លូវទៅរកយុត្តិធម៌
ច្បាប់កម្ពុជាផ្តល់យន្តការក្នុងការរាយការណ៍អំពីបញ្ហានៃអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងហិង្សាផ្លូវភេទ ប៉ុន្តែអង្គការស្ត្រីនិយាយថា ពួកគេមិនឆ្លើយតបគ្រប់គ្រាន់ចំពោះបញ្ហានេះទេ ឬជួនកាលធ្វើឱ្យការរំលោភបំពាននោះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
អ្នកស្រី ម៉ាលីស ជាម្តាយម្នាក់នៅខេត្តសៀមរាប ដែលសុំឱ្យប្រើនាមខ្លួន បានប្ដេជ្ញាស្វែងរកយុត្តិធម៌ បន្ទាប់ពីដឹងថា សាច់ញាតិដែលត្រូវជាពូបានរំលោភកូនស្រីជំទង់របស់អ្នកស្រីឈ្មោះ បុប្ផា ខណៈពេលអ្នកស្រី ម៉ាលីស កំពុងសម្រាលកូននៅមន្ទីរពេទ្យ។
អ្នកស្រី ម៉ាលីស បានប្រាប់ HarDstories ថា អ្នកស្រីបានរាយការណ៍ករណីនេះទៅនគរបាលមូលដ្ឋាន ប៉ុន្តែសាច់ញាតិម្នាក់នេះ បានរត់គេចចេញពីគ្រួសារពីខេត្តសៀមរាបទៅខេត្តផ្សេង។
នៅពេលអ្នកស្រី ម៉ាលីស ដឹងថា សាច់ញាតិត្រូវជាពូបានត្រឡប់មកវិញ អ្នកស្រីបានជូនដំណឹងទៅនគរបាលម្តងទៀត ហើយនគរបាលបានចាប់ខ្លួនគាត់ ហើយឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្ននៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។
បុប្ផា បាននិយាយថា ហេតុការណ៍ចាប់រំលោភនេះ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់នាង។ បុប្ផាបានឱ្យដឹងថា៖ «ខ្ញុំមានអារម្មណ៍រន្ធត់ខ្លាំងណាស់។ ខ្ញុំគិតចង់ធ្វើអត្តឃាត ព្រោះខ្ញុំរស់នៅបន្តទៀតក៏គ្មានន័យដែរ»។ យុវតីវ័យ១៩ឆ្នាំរូបនេះ បាននិយាយថា នាងបោះបង់ចោលគំនិតចង់ធ្វើអត្តឃាតវិញ ព្រោះនាងដឹងថា ម្តាយនិងបងប្អូនរបស់នាងពឹងផ្អែកលើការគាំទ្ររបស់នាង។
អ្នកស្រី ម៉ាលីស បានសង្កេតឃើញការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយារបស់កូនស្រីរបស់អ្នកស្រីចាប់តាំងពីមានហេតុការណ៍ចាប់រំលោភនេះ។ បុប្ផា គេងមិនលក់ ហើយតែងតែមើលរឿងដល់យប់ជ្រៅ។ ពេលអ្នកស្រី ម៉ាលីស ប្រាប់ឱ្យឈប់មើលរឿង បុប្ផា ឆ្លើយថា ចង់មើល ព្រោះមិនអាចឃាត់ខ្លួនឯងមិនឱ្យគិតច្រើនពេលយប់បានទេ។ អ្នកស្រីបន្តថា អ្នកស្រីនិងកូនស្រីក៏បានដកខ្លួនចេញពីសហគមន៍ ដែលបានបន្ទោស បុប្ផា ថា បណ្តាលឱ្យពូរបស់នាងធ្វើបែបនេះ។
អ្នកស្រី ម៉ាលីស បាននិយាយថា៖ «កូនមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាចនិងមិនចង់និយាយច្រើន គ្មានអារម្មណ៍រីករាយទេ។ ខ្ញុំតែងតែណែនាំកូនកុំឱ្យគិត និងឈប់មានអារម្មណ៍បាក់ទឹកចិត្ត»។
ប្រទេសកម្ពុជាក៏មានយន្តការច្បាប់ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងគ្រួសារនិងបញ្ហាផ្សេងទៀតនៅក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការដែរ ដែលហៅថាដំណោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ (ADR) ដែលបានក្លាយជាច្បាប់កម្ពុជានៅឆ្នាំ២០២៣ តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យ។
ដំណើរការនេះ ផ្តោតលើការដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ តាមរយៈការចរចា និងការផ្សះផ្សាជាមួយមេភូមិ ឬមេឃុំ។ ប៉ុន្តែអ្នករិះគន់អះអាងថា នៅក្នុងបរិបទនៃអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ជារឿយៗ គេលើកទឹកចិត្តឱ្យអ្នករស់រានមានជីវិតពីអំពើហិង្សាបន្តរស់នៅជាមួយជនរំលោភបំពានដដែល។
អ្នកស្រី ឆិក ស្រី ជាស្ត្រីកូនបីរស់នៅខេត្តសៀមរាប ដែលសុំឱ្យប្រើតែនាមខ្លួន បាននិយាយថា អ្នកស្រីបានព្យាយាមប្រើវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ នៅក្នុងភូមិរបស់អ្នកស្រី ដើម្បីសុំលែងលះពីប្តីរបស់អ្នកស្រី ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យបញ្ហាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរទៅៗ។
ជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់អ្នកស្រីចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ បន្ទាប់ពីអ្នកស្រីមានកូនដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។ ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីសម្រាលកូនរួច អ្នកស្រីបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺ និងមិនទទួលបានការថែទាំគ្រប់គ្រាន់ទេ។ ជំងឺនេះបានធ្វើឱ្យអ្នកស្រីបាត់បង់លំនឹង និងដើរលែងកើត ហើយអ្នកស្រីត្រូវអង្គុយលើរទេះរុញ។ នោះហើយជាពេលដែលប្តីរបស់អ្នកស្រីចាប់ផ្តើមចាកចេញពីផ្ទះស្វែងរកស្ត្រីផ្សេងទៀត។
អ្នកស្រី ឆិក ស្រី បាននិយាយថា៖ «គ្មានពេលណាមួយសប្បាយទេ មានតែពេលទឹកភ្នែក។ ខ្ញុំហូបអ្វីក៏មិនបាន ទោះម្ហូបនោះ ឆ្ងាញ់ប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំហូបមិនបាន។ ប៉ុន្តែដើម្បីកូន ខ្ញុំហូបទាំងទឹកភ្នែក ដើម្បីឲ្យក្រពះខ្ញុំមានបាយខ្លះ»។
អ្នកស្រីបន្តថា ប្តីរបស់អ្នកស្រីបានគប់របស់របរ និងស្រែកគំហកដាក់អ្នកស្រីម្តងម្កាល ប៉ុន្តែរឿងនេះបានកើនឡើង បន្ទាប់ពីអ្នកស្រីនិងប្តីបាននាំគ្នាទៅជួបមេឃុំនៅឆ្នាំ២០២៣ ដោយសុំឱ្យប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រដោះស្រាយវិវាទក្រៅតុលាការ និងដាក់ពាក្យសុំលែងលះ។
អ្នកស្រីបានរំឭកថា៖ «គាត់បានច្របាច់កខ្ញុំ កូនខ្ញុំជួយ ហើយរុញគាត់ចេញ។ ពេលគាត់ខឹង គាត់គំរាមខ្ញុំ គាត់ចង់សម្លាប់ខ្ញុំ»។
អ្នកស្រី ឆិក ស្រី បាននិយាយថា នៅទីបំផុត ប្ដីរបស់អ្នកស្រីបានចាកចេញពីផ្ទះម្ដងទៀត ដើម្បីរកសង្សារថ្មី ហើយចុងក្រោយអ្នកស្រីបានរួចផុតពីការរំលោភបំពានរយៈពេល៣០ឆ្នាំ ដោយស្វែងរកជំនួយពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយឈ្មោះអង្គការបន្ទាយស្រី។
ការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០២០ លើស្ត្រីដែលបានសាកល្បងប្រើប្រាស់ដំណោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការចំពោះអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានរកឃើញថា ៨០ភាគរយនៃពួកគេមានបទពិសោធន៍អវិជ្ជមានក្នុងការស្វែងរកយុត្តិធម៌នៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកគេ។
យោងតាមការស្ទង់មតិរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក Women Peace Makers ស្ត្រីយល់ថា ពួកគេមិនអាចបង្វែរករណីរបស់ពួកគេទៅអាជ្ញាធរសមស្របជាងនេះ មិនអាចលែងលះ ឬពិបាកទទួលបានតុល្យភាពអំណាចនៅក្នុងភូមិរបស់ពួកគេ។
រូបទី៨៖ អ្នកស្រី ឆិក ស្រី អាយុ៥៤ឆ្នាំ អង្គុយនៅមុខផ្ទះរបស់អ្នកស្រីក្នុងខេត្តសៀមរាប ដែលអ្នកស្រីរស់នៅជាមួយកូនពីរនាក់។ (រូបភាព៖ កែវ ប៉ូនីតា/HaRDstories)
ត្រូវការពេលវេលាច្រើនទៀត
ស្ត្រីដែលរកច្រកចេញពីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានប្រាប់ HaRDStories ថា ពួកគេមិនអាចធ្វើការងារនេះបានដោយខ្លួនឯងទេ។
អ្នកស្រី ឈឿន សារ៉ាន់ ជាអ្នកប្រឹក្សាយោបល់នៅអង្គការបន្ទាយស្រី ក្នុងខេត្តសៀមរាបបានពន្យល់ថា ហេតុផល ដែលស្ត្រីជាប់ក្នុងអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារមានភាពស្មុគស្មាញ។
ជនរងគ្រោះនៃអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ការរំលោភបំពានផ្លូវភេទ និងការគ្រប់គ្រងថវិកា តែងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាផ្សេងទៀត ដូចជាភាពឯកោ និងភាពក្រីក្រ ដូច្នេះហើយពួកគេយល់ថា ពួកគេនឹងមានជីវិតកាន់តែលំបាក ប្រសិនបើពួកគេចាកចេញពីទំនាក់ទំនងបែបហិង្សានេះ។
អ្នកស្រី សារ៉ាន់ ដឹងរឿងនេះតាមរយៈបទពិសោធន៍។ នៅពេលដែលអ្នកស្រីចាប់ផ្តើមធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ដនៅអង្គការបន្ទាយស្រីក្នុងឆ្នាំ២០១២ អ្នកស្រីធ្លាប់ឆ្លងកាត់ជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍បែបហិង្សាដែរ ប៉ុន្តែមិនបានទទួលស្គាល់ថា វាជារឿងហិង្សាទេ។ ការរៀនសូត្រអំពីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារតាមរយៈការងាររបស់អ្នកស្រីបានផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនោះ។ ដោយមានប្រាក់ខែផ្ទាល់ខ្លួន និងចំណេះដឹងថ្មី អ្នកស្រីហ៊ានប្រឈមមុខនឹងប្តីរបស់អ្នកស្រី។
អ្នកស្រីបានផ្តល់ជម្រើសឱ្យប្តីរបស់អ្នកស្រី គឺបញ្ឈប់ការរំលោភបំពាន ឬក៏ចង់បាត់បង់គ្រួសារ។ អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «គាត់បានប្រាប់ខ្ញុំថា គាត់បានសម្រេចចិត្តបញ្ឈប់សកម្មភាពទាំងអស់ [ដើម្បីត្រួតត្រាខ្ញុំ] ។ ហើយចាប់ពីថ្ងៃនោះមក គាត់បានឈប់មែន»។
ឥឡូវនេះ ជាអ្នកប្រឹក្សាយោបល់ពេញម៉ោងម្នាក់ អ្នកស្រី សារ៉ាន់ បាននិយាយថា ការអនុវត្តច្បាប់តែមួយមុខ មិនអាចទប់ទល់នឹងអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានទេ ហើយផ្ទុយទៅវិញ ការផ្លាស់ប្តូរពិតប្រាកដកើតចេញពីការអប់រំសង្គមឱ្យយល់ដឹងអំពីផលប៉ះពាល់នៃការរំលោភបំពាន។
អ្នកស្រី សារ៉ាន់ ចោទជាសំណួរថា៖ «ប្រសិនបើនគរបាលចាប់ [ជនដៃដល់] តើពួកគេនឹងដោះលែងជនដៃដល់ម្តងទៀតទេ? ប្រសិនបើជនដៃដល់ត្រឡប់មកវិញ [ជនរងគ្រោះ] ទាំងអស់នឹងស្លាប់ដូចគ្នា»។
រូបទី១០៖ អ្នកស្រី ឈឿន សារ៉ាន់ មន្ត្រីកម្មវិធីផ្ទះសវុត្ថិភាពនៅអង្គការបន្ទាយស្រីបានបម្រើការងារជាង១០ឆ្នាំមកហើយ ដើម្បីគាំទ្រដល់ស្ត្រីដែលគេចចេញពីអំពើហិង្សា។ (រូបភាព៖ កែវ ប៉ូនីតា/ HaRDstories)
ត្រឡប់មកមើលករណីនៅភូមិបឹងព្រីងវិញ អ្នកស្រី កាន សាមីន បានជ្រើសរើសយកវិធីដូចគ្នានេះ គឺនិយាយអំពីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារដោយបើកចំហ ជាជាងចាត់ទុកវាជារឿងឯកជនរបស់គ្រួសារ។
បន្ទាប់ពីបានសិក្សាពីបញ្ហាស្ត្រី អ្នកស្រី សាមីន បានយល់ថា អ្នកស្រីអាចជួយអ្នកដទៃបាន តាមរយៈការចែករំលែកចំណេះដឹងនោះ។ អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «ក្នុងនាមជាស្ត្រី ខ្ញុំអាចជួយស្ត្រីផ្សេងទៀតបាន។ វានឹងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់ពួកគេឲ្យមានភាពក្លាហានបន្ថែមទៀត»។
អ្នកស្រីបាននិយាយថា អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារនៅតែកើតមាននៅក្នុងភូមិរបស់អ្នកស្រី ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីអ្នកស្រីចាប់ផ្តើមផ្សព្វផ្សាយការយល់ដឹង និងណែនាំដល់គ្រួសារពលរដ្ឋ ពួកគេភាគច្រើនបានស្តាប់ និងគោរពអ្នកស្រី។ ស្ថានភាពឥឡូវនេះ អាចគ្រប់គ្រងបានច្រើនជាងមុន។
សម្រាប់ស្ត្រីនៅក្នុងសហគមន៍ អ្នកស្រី សាមីន ចង់ឱ្យមានកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ និងកម្មវិធីផ្សេងៗ ដែលនឹងផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវឯករាជ្យភាពផ្នែកថវិកា និងមធ្យោបាយបោះជំហានទៅមុខពិតប្រាកដ។
ប៉ុន្តែសហគមន៍ត្រូវការមនុស្សម្នាក់ដូចជាអ្នកស្រី មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីចុះបញ្ជី ធ្វើអន្តរាគមន៍ និងផ្តល់មធ្យោបាយ មុនតម្រូវការទាំងនោះទៅទៀត។
អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «វាសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍ក្នុងការមានរបៀបធ្វើការបែបនេះ។ វាអាចជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាជាច្រើន ហើយខ្ញុំដឹងរបៀបធ្វើការងារនេះ តាមរយៈបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន»៕
អត្ថបទបកប្រែនេះត្រូវបានស្នើសុំចុះផ្សាយពីអ្នកសរសេរ ដែលបកប្រែសម្រួលពីសារព័ត៌មាន HARDSTORIES៖ In Cambodian Villages, Women Create Their Own Path To Safety
