ជីគីមីនៅតែបន្តហក់ឡើងថ្លៃ ធ្វើឱ្យថ្លៃដើមសម្រាប់ដាំដុះរបស់កសិករបន្តកើនឡើង ខណៈបច្ចុប្បន្នការផលិតជីក្នុងស្រុកបានត្រឹម៨០ម៉ឺនតោន និងត្រូវបន្តនាំចូលជីគីមីពីបរទេសដល់ ១លានតោនថែមទៀត ដោយត្រូវចំណាយថវិកាពី ៣០០ទៅ៤០០លានដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំៗ។
កាលពីឆ្នាំ២០២៣ កម្ពុជាបាននាំចូលជីគីមីកសិកម្មមកពីជាង៣០ប្រទេសមានប្រមាណ ៧៨ម៉ឺនតោន។ ឆ្នាំ២០២៤ឡើងដល់ ៩៦ម៉ឺនតោន ឆ្នាំ២០២៥ កើនដល់ ១លានតោន ហើយបើគិតត្រឹមរយៈពេល៩ខែ ឆ្នាំ២០២៦នេះ កម្ពុជាបាននាំចូលជីគីមី ៦៥ម៉ឺនតោន។ នេះបើយោងតាមតួលេខរបស់អគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងរដ្ឋាករ។
ទាក់ទងនឹងជីកសិកម្មនេះ លោក គង់ ច័ន្ទវាសនា រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ថ្លែងថា ការនាំចូលជីរបស់កម្ពុជាប្រមាណ ១លានតោនជារៀងរាល់ឆ្នាំនេះ គឺត្រូវចំណាយថវិកាទៅទិញចន្លោះពី ៣០០ទៅ ៤០០លានដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំៗ។
លោក ច័ន្ទវាសនា បានឱ្យដឹងថា ៖«បច្ចុប្បន្នកម្ពុជាមានក្រុមហ៊ុនដែលធ្វើការនាំចូលផ្គត់ផ្គង់ និងចែកចាយជីកសិកម្មសរុបប្រមាណ ១៦៣ក្រុមហ៊ុន។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះបានទៅទិញជីពី៣៤ប្រទេសទូទាំងពិភពលោក យកមកលក់ជូនបងប្អូនប្រជាកសិករតាមរយៈដេប៉ូដែលលក់ជី លក់ថ្នាំកសិកម្ម នៅតាមឃុំ តាមស្រុកដែលប្រហែល ៤៥០០ដេប៉ូនៅទូទាំងប្រទេស»។
ក្នុងចំណោម ៣៤ប្រទេសដែលកម្ពុជាបាននាំជីចូល មានពីប្រទេសវៀតណាម ថៃ ឡាវ ប្រ៊ុយណេ ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ចិន ជប៉ុន រហូតដល់ប្រទេសនានានៅតំបន់អឺរ៉ុប នៅអាហ្វ្រិក និងក៏ទៅដល់ប៉ែកខាងទ្វីបអាមេរិកផងដែរ។
នៅពេលសួរថា តើក្រសួងកសិកម្ម បានធ្វើអ្វីខ្លះ ទាក់ទងការគ្រប់គ្រងធាតុចូលនិងជីកសិកម្ម ? លោក ច័ន្ទវាសនា ថ្លែងថា ក្រសួងកសិកម្ម ផ្តល់អាទិភាពលើរឿងមួយចំនួន ក្នុងនោះត្រូវធានាធ្វើយ៉ាងម៉េចឱ្យមានជីគ្រប់គ្រាន់និងគ្រប់ពេលវេលាសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជូនប្រជាកសិករ ដែលត្រូវការជីសម្រាប់ដាំដុះ។ លោកបញ្ជាក់ថា ៖«ទី២ ត្រូវធានាថា ជីដែលនាំចូលមកនេះ គឺជាជីដែលមានគុណភាព ជួយដល់ការលូតលាស់ដំណាំរបស់កសិករបានល្អ។ ចំណុចទី៣ ត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យជីដែលនាំចូលយកមកលក់មានតម្លៃសមរម្យ មានការប្រកួតប្រជែង មិនផ្តាច់មុខ ដើម្បីបានជាប្រយោជន៍ដល់កសិករ»។
ហេតុដូច្នេះហើយទើបមានការអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនរហូតដល់ជាង១៦០ធ្វើការនាំចូល និងចែកចាយជីកសិកម្ម ដើម្បីឱ្យមានការប្រកួតប្រជែង ខណៈក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកភាគច្រើន ពុំមានដើមទុនច្រើនដល់ ៣០០-៤០០លានដុល្លារក្នុងការនាំចូលជីនោះទេ។ លោក គង់ ច័ន្ទវាសនាបានថ្លែងបែបនេះនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សា«វេទិកា និងពិព័រណ៍កសិកម្មកម្ពុជា (CAFE26)» នៅកោះពេជ្រកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា។
បើតាមប្រភពពីកសិករ និងអ្នកជំនាញមួយចំនួនក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ ជីគីមីកសិកម្ម បានហក់ឡើងថ្លៃដល់ពី ២៥ទៅ ៣០ភាគរយ។
លោក ច័ន្ទ សុភ័ក្រ ជាកសិករនៅក្នុងខេត្តតាកែវបានអះអាងថា ជីកសិកម្មបានឡើងថ្លៃពី១០០ដុល្លារទៅ២០០ដុល្លារក្នុង១តោន បូកទាំងថ្លៃដឹកជញ្ជូនគឺឡើងសរុបប្រមាណ ៣០ភាគរយ។ លោកចោទសួរថា៖«តើកសិករផលិត(ដាំ)អ្វី និងដោយវិធីណាដើម្បីបានចំណេញពីការធ្វើកសិកម្ម?»។
ចំណែកលោក បូ ពៅ កសិករ ដំណាំកាកាវ នៅភូមិនាងលេម ឃុំរស្មីសង្ហារ ស្រុករតនមណ្ឌល ខេត្តបាត់ដំបងបានឱ្យដឹងថា បញ្ហាប្រឈមរបស់កសិករដែលតែងតែកើតឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំគឺការខ្វះទឹកធ្វើស្រែ និងទឹកលិចស្រែដោយសារតែខ្វះប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត។ បន្ថែមពីនេះ ជីគីមី ថ្នាំគីមីកសិកម្មឡើងថ្លៃ និងការខ្វះទីផ្សារសម្រាប់លក់កសិផលក្នុងតម្លៃសមរម្យនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដែលធ្វើឱ្យកសិករជួបការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។
ដើម្បីជួយដល់កសិករ លោក បូ ពៅ បានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាល ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ និងអាជ្ញាធរ កសាងប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត និងអាងស្តុកទឹកឱ្យមានទឹកខួបប្រាំងខួបវស្សា កំណត់តម្លៃកសិផល និងត្រូវមានទុនបម្រុងសម្រាប់ទិញកសិផលពីកសិករពេលឈ្មួញបន្ទាបតម្លៃផងដែរ។
លោកបន្ថែមថា៖ «រឹតបណ្តឹងការនាំចូលបន្លែ ត្រី សាច់ ផ្លែឈើមានសារធាតុគីមី ហើយលើកស្ទួយកសិកផលក្នុងស្រុក។ ត្រូវចាត់តាំងមន្រ្តីជំនាញចុះជួយបច្ចេកទេសដល់កសិករ ឱ្យបានជាប្រចាំ និងទៀងទាត់។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវប្រើមន្រ្តីឱ្យត្រូវជំនាញនិងមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះកាតព្វកិច្ច»។
បន្ថែមពីនេះលោកថា ក្រសួងជំនាញពាក់ព័ន្ធជាច្រើនត្រូវកំណត់តម្លៃកសិផលលើទីផ្សារ មិនត្រូវបណ្តោយឱ្យឈ្មួញក្រឡុកតម្លៃតាមចិត្តនោះទេ ហើយរដ្ឋត្រូវបង្កើតធនាគារកសិករដោយយកអត្រាកាប្រាក់ទាបបំផុត។
កសិកររូបនេះនិយាយថា៖ «ដំណាំកាកាវត្រូវការទឹកតែខ្វះប្រព័ន្ធស្រោចស្រប់និងប្រភពទឹក ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព ចំណាយកើនឡើងពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ»។
បើតាមលោក គង់ ច័ន្ទវាសនា ក្រៅពីមានក្រុមហ៊ុននាំចូលលក់និងចែកចាយជីកសិកម្មចំនួន១៦៣ កម្ពុជាក៏មានក្រុមហ៊ុន និងសិប្បកម្មផលិតជីធម្មជាតិឬក៏ជីសរីរាង្គក្នុងស្រុកចំនួន ៣១ដែលអាចផលិតជីបានប្រមាណ៨ម៉ឺនតោនក្នុងមួយឆ្នាំដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារក្នុងស្រុកផងដែរ។
នៅពេលសួរថា តើកម្ពុជាដល់ពេលហើយឬនៅ ក្នុងការបើកឱ្យមានរោងចក្រផលិតជីគីមីលោក ច័ន្ទវាសនា ថ្លែងថា កម្ពុជាស្វាគមន៍ជានិច្ច ខណៈក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំដែលលោកទទួលគ្រប់គ្រងការងារគ្រប់គ្រងធាតុចូលជាពិសេសជី និងថ្នាំកសិកម្មនេះ លោកបានជួបក្រុមហ៊ុនបរទេសមកពីបណ្តាប្រទេសនានាមិនតិចជាង១០នោះទេ។ លោកបានផ្តល់ព័ត៌មានដល់ក្រុមហ៊ុន ទាំងនោះ ក៏ប៉ុន្តែក៏ស្ងាត់ទៅវិញបានន័យថា រហូតមកដល់ពេលនេះមិនទាន់មានក្រុមហ៊ុនណាមួយបានសម្រេចដាក់ទុនមកបង្កើតរោងចក្រផលិតជីខ្នាតធំនៅកម្ពុជានៅឡើយទេ។
លោកបន្តទៀតថា៖ «មូលហេតុដែលមិនទាន់មានក្រុមហ៊ុនបរទេសមកបង្កើតរោងចក្រផលិតជីនៅកម្ពុជា អាចមកពីប្រទេសកម្ពុជា មិនមានវត្ថុធាតុដើមដូចជារ៉ែ សម្រាប់ផលិតជីគីមី ហើយកម្ពុជាក៏មិនមានរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងកាត នៅស្រុកខ្មែរដែលអាចសល់កាកសំណល់ពីប្រេងកាតនេះយកទៅផលិតជីដែរ»។
បន្ថែមពីនេះលោកថា ក្រុមហ៊ុនមុននឹងគេមកបោះទុនវិនិយោគរាប់រយលានដុល្លារនៅកម្ពុជាគេត្រូវការសិក្សាឱ្យបានច្បាស់លាស់ ថាតើគេយកវត្ថុធាតុដើមមកពីណា ទីផ្សារនៅកម្ពុជាទំហំប៉ុន្មានធៀបជាមួយនឹងតម្លៃនៃក្រុមហ៊ុននាំចូលជាដើម។
លោក ចាន់ សុផល ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាគោលនយោបាយបានថ្លែងថា បញ្ហាអាកាសធាតុជាពិសេសគ្រោះរាំងស្ងួត និងការកើនឡើងនៃថ្លៃដើមកសិកម្ម ដែលមួយផ្នែកដោយសារការឡើងថ្ងៃប្រេងសាកល និងការឡើងថ្លៃជីកសិកម្មរហូតដល់ប្រមាណ ៣០ភាគរយបានធ្វើឱ្យថ្លៃដើមផលិតមានតម្លៃខ្ពស់ធ្វើឱ្យកសិករជួបការលំបាក។
ក្នុងស្ថានភាពជីឡើងថ្លៃ អ្នកជំនាញរូបនេះបានជំរុញឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គលាយជាមួយជីគីមីដើម្បីជួយរក្សាគុណភាពដី និងបង្កើនទិន្នផលស្រូវ។ លោកជំរុញឱ្យកសិករចូលរួមបង្កើតសហគមន៍កសិកម្មដើម្បីអាចរួមគ្នាទិញជីក្នុងបរិមាណច្រើនមានតម្លៃថោក។
បន្ថែមពីនេះ ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាគោលនយោបាយបានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលសិក្សាលើការលើកលែងពន្ធ ក្នុងការដំឡើងប្រព័ន្ធសូឡា សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនផលិតជីក្នុងស្រុកដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងអាចផ្គត់ផ្គង់ជីក្នុងតម្លៃសមរម្យដល់កសិករ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖«ក្រសួងកសិកម្មបានបង្ហាញការគាំទ្រខ្លាំងទៅលើការផលិតជីក្នុងស្រុករួមទាំងការនាំចូលជីពីប្រទេសណា ដែលផលិតជីច្រើន ក្នុងបរិមាណច្រើនដើម្បីឱ្យបានធូរថ្លៃជាដើម។ ប៉ុន្តែលើសពីនោះក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលមិនមែនតែក្រសួងកសិកម្មមួយទេ ខ្ញុំយល់ថា រឿងថាមពលអគ្គិសនីសំខាន់ខ្លាំងណាស់នៅក្នុងការផលិតជីកំប៉ុស្តិពីព្រោះរោងចក្រតែងតែត្រូវការថាមពលអគ្គិសនី»។
សម្រាប់លោក ចាន់ សុផល រដ្ឋាភិបាលគួរមានគោលនយោបាយឱ្យរោងចក្រផលិតជីកំប៉ុស្តិ៍ ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសូឡាដោយពុំមានការបង់ពន្ធដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាឱ្យថ្លៃដើមនៃការផលិតជីចុះថោក ដែលវាក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃជីចុះថោកផងដែរ។
ចំណែកលោក ពៅ ធួន អ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅនៃក្រុមហ៊ុនវីរៈប៊ុនថាំបានឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នក្រុមហ៊ុនរបស់លោកកំពុងប្រមូលទិញកាកសំណល់បន្លែផ្លែឈើលាមកសត្វនិងសំណល់សរីរាង្គផ្សេងៗយកទៅផលិតជីកសិកម្មនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
លោកបានអំពាវនាវឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គលាយជាមួយជីគីមីជំនួសការប្រើជីគីមីសុទ្ធដើម្បីលើកកម្ពស់កសិផល និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីលើសកម្រិតដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការនាំចេញកសិផលទៅទីផ្សារអន្តរជាតិ។ នៅពេលមានការលាយផ្សំជីនៅក្នុងដីឱ្យស្រូវឱ្យបន្លែមានសារធាតុជីសរីរាង្គនៅក្នុងហ្នឹង បានន័យថា គុណភាពនៃបន្លែនៃអង្ករស្រូវគឺមានគុណភាពល្អ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ីចឹងកសិផលយើងងាយស្រួលជ្រៀតចូលក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិ បើសិនបន្លែស្រូវយើងវាមានគុណភាពល្អ។ សូមបងប្អូនងាកមកប្រើបូកផ្សំគ្នាជីគីមីខ្លះជីធម្មជាតិខ្លះធ្វើឱ្យដំណាំស្រូវយើងមានគុណភាព។ ខ្ញុំប្រឡូកហើយ ស្រូវនៅបាត់ដំបងក្តី បន្ទាយមានជ័យក្តី នៅពេលដែលស្រូវប្រើជីគីមីបូកផ្សំជាមួយជីធម្មជាតិ ចូលរោងម៉ាស៊ីនមួយណាក៏គេទទួលស្គាល់ថាល្អដែរ»។
បើតាមលោក បូ ពៅ ដែលជាកសិករនៅខេត្តបាត់ដំបង នាពេលបច្ចុប្បន្នក្រៅពីជីគីមី និងថ្នាំកសិកម្មឡើងថ្លៃ ប្រជាកសិករដែលមិនសូវមានចំណេះដឹង ក៏ត្រូវខាតបង់នឹងការទិញជី និងថ្នាំកសិកម្មក្លែងបន្លំ ដែលគ្មានគុណភាពពីឈ្មួញខិលខូចមួយចំនួនផងដែរ ខណៈចាប់តាំងពីមានការបិទច្រកព្រំដែនជាមួយថៃមក នៅស្រុករបស់លោកមានឈ្មួញលក់ជីនិងថ្នាំកសិកម្មច្រើនណាស់ទាំងផ្ទាល់និងតាមអនឡាញ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ទិញតាមអនឡាញអនអីហ្នឹង អាថ្នាំក្លែងបន្លំ វាអត់គុណភាព ធម្មតាទិញប៉ុណ្ណឹងប្រើត្រូវប្រើគ្រប់ ដល់យកអាថ្នាំជីអត់គុណភាពយកមកប្រើវាអត់ត្រូវដល់ អ៊ីចឹងត្រូវចំណាយលុយទិញជីទិញថ្នាំផ្សេងទៀត។ ដល់ចឹងខាតពេលខាតលុយហើយអាដំណាំនៅមានបញ្ហាដដែល»៕
