ថ្ងៃសុក្រ ទី២៤ ខែកក្កដា ជាខួបគម្រប់មួយឆ្នាំនៃការប៉ះទង្គិចជុំទីមួយនៅតាមព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ បានផ្ទុះឡើង។ ទោះបីជាបទឈប់បាញ់ដែលបានព្រមព្រៀងកាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ នៅតែត្រូវបានអនុវត្តក៏ដោយ ក្រុមអ្នកវិភាគបានលើកឡើងថា ផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះនេះនៅតែបន្តកើតមានចំពោះជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ និងសេដ្ឋកិច្ច។
លោក គី សេរីវឌ្ឍន៍ សេដ្ឋវិទូនៅរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា បានមានប្រសាសន៍ថា ជម្លោះ និងការបិទច្រកព្រំដែន បានបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី បង្កការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបង្ខំឱ្យអាជីវកម្មជាច្រើននៅតាមព្រំដែនផ្អាកប្រតិបត្តិការ។
កម្ពុជាបានហាមឃាត់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវគោកស្ទើរតែទាំងស្រុងជាមួយថៃ មុនពេលការប្រយុទ្ធផ្ទុះឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ទោះជាយ៉ាងណា យោងតាមអគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងរដ្ឋាករកម្ពុជា (GDCE) ការនាំចេញរបស់កម្ពុជាទៅកាន់ប្រទេសថៃក្នុងឆមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៦ មានតម្លៃ ៣៥៧លានដុល្លារអាមេរិក ខណៈការនាំចូលពីថៃមានប្រមាណ ១ពាន់លានដុល្លារ។ ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំមុន ការនាំចេញមានប្រមាណ៤៤៨លានដុល្លារ ហើយការនាំចូលលើសពី១,៧ពាន់លានដុល្លារ។
លោក សេរីវឌ្ឍន៍ បានលើកឡើងថា៖ «ទីផ្សារត្រូវនាំទៅថៃត្រូវបានបង្វែរទៅកាន់ទីផ្សារវៀតណាម និងចិន» ដោយបន្ថែមថាផលិតផលកសិកម្មកម្ពុជាមួយចំនួនបានបាត់បង់ទីផ្សារនៅថៃដែលធ្លាប់ជាទីផ្សារសំខាន់បំផុតរបស់ខ្លួន។
លោកបានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលលើកទឹកចិត្តការវិនិយោគក្នុងស្រុក ជាពិសេសលើសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម។ ផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចក៏បានរាលដាលដល់ពលករចំណាកស្រុកកម្ពុជាជិតមួយលាននាក់ ដែលបានវិលត្រឡប់ពីប្រទេសថៃ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធបានផ្ទុះឡើង។
ធនាគារពិភពលោកបានឱ្យដឹងថា ជម្លោះនេះបានធ្វើឱ្យបញ្ហាប្រឈមផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ដោយប៉ះពាល់ដល់ទីផ្សារការងារ លំហូរប្រាក់បញ្ញើពីក្រៅប្រទេស និងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់។ គួបផ្សំជាមួយនឹងការធ្លាក់ចុះនៃវិស័យអចលនទ្រព្យ និងកត្តាសម្ពាធផ្សេងៗទៀត ធនាគារពិភពលោកបានបន្ថយការព្យាករណ៍កំណើនសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់កម្ពុជាមកនៅត្រឹម ៣,៩ភាគរយ សម្រាប់ឆ្នាំនេះ ដែលកាលពីមុនរំពឹងថានឹងងើបឡើងដល់ ៤,៩ភាគរយ នៅឆ្នាំ២០២៧។
មន្ត្រីក្រសួងការងារបានអះអាងថា ពលករវិលត្រឡប់មកវិញភាគច្រើនមានការងារធ្វើហើយ។ ប៉ុន្តែអតីតពលករចំណាកស្រុក និងអង្គការសិទ្ធិការងារ បានលើកឡើងថា ការងារដែលមានស្ថិរភាព និងមានសុវត្ថិភាពនៅតែមិនមានគ្រប់សម្រាប់ពួកគេ។
ការលំបាកក្នុងការស្វែងរកការងារមានស្ថិរភាព ក៏បានប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋជិត ២០ ០០០នាក់នៅតាមព្រំដែន ដែលនៅតែរស់នៅក្នុងស្ថានភាពជាជនភៀសសឹក។ ពួកគេអះអាងថា បានប៉ពាល់ទាំងជីវភាព និងបាត់បង់លំនៅឋាន ខណៈផ្ទះរបស់ពួកគេជាច្រើនស្ថិតនៅពីក្រោយរបងដែលកងកម្លាំងថៃបានដាក់។
អាជ្ញាធរបានឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នមានពលរដ្ឋជិត ៤ ០០០គ្រួសារ កំពុងរស់នៅក្នុងផ្ទះបណ្តោះអាសន្ន ដែលរដ្ឋាភិបាលបានសាងសង់នៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងព្រះវិហារ។
លោក កូម អឿប ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់មកពីភូមិជោគជ័យ ដែលជាតំបន់មានវិវាទតាមព្រំដែនខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់កងកម្លាំងថៃ បាននិយាយថា លោកសង្ឃឹមថារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងអាចទាមទារយកដីដែលថៃបានអះអាងថាជាទឹកដីរបស់ពួកគេត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ។
លោកបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំនៅតែសោកស្តាយចំពោះការបាត់បង់ដី និងផ្ទះរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានបាត់បង់អ្វីៗទាំងអស់ដោយសារតែថៃ»។
លោក Surasant Kongsiri អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិថៃ បាននិយាយថា កងទ័ពថៃកំពុងឈរជើងនៅតាមខ្សែត្រៀមជួរមុខដែលត្រូវកំណត់ស្របតាមលក្ខខណ្ឌនៃបទឈប់បាញ់។
លោកបាននិយាយថា៖ «ទីតាំងឈរជើងទាំងនោះរបស់កងទ័ព ជាញឹកញាប់ស្ថិតនៅទីតាំងដែលព្រំដែនមិនទាន់ត្រូវបានភាគីទាំងពីរឯកភាព និងកំណត់ខ្សែព្រំដែនជាផ្លូវការនៅឡើយ»។
លោកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា មិនបានឆ្លើយតបភ្លាមៗចំពោះសំណើសុំអត្ថាធិប្បាយនោះទេ។
ស្របពេលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជានៅថ្ងៃសុក្របានគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធទាហាន និងនគរបាលការពារព្រំដែនដែលបានពលីក្នុងការប្រយុទ្ធអស់រយៈពេលបីសប្តាហ៍ ដែលបណ្តាលមកពីវិវាទព្រំដែនរ៉ាំរ៉ៃ និងការតបតគ្នាទៅវិញទៅមករវាងភាគីទាំងពីរ ហើយចំនួនអ្នកពលីមិនទាន់ត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការនោះ កិច្ចចរចារវាងកម្ពុជានិងថៃ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន នៅមិនទាន់មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅឡើយ។
យោងតាមតួលេខពីមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ការប្រយុទ្ធគ្នានេះបានសម្លាប់មនុស្សជាង ១០០នាក់នៃភាគីទាំងសងខាង និងធ្វើឱ្យមនុស្សជិតមួយលាននាក់ត្រូវផ្លាស់ទីលំនៅ នៅពេលការប៉ះទង្គិចឈានដល់ចំណុចកំពូល។
លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បាននិយាយថា៖ «យើងក្នុងនាមជារាជរដ្ឋាភិបាល កំពុងទាមទារយកដីរបស់យើងមកវិញ តាមរយៈការចរចាការទូត យន្តការសន្តិភាពដែលមានស្រាប់ និងច្បាប់អន្តរជាតិ»។
លោកបានអះអាងថា ការកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែនមួយចំនួនដោយកងកម្លាំងថៃ និងការដាក់កុងតឺន័រ រួមទាំងលួសបន្លា ដើម្បីធ្វើជារបងបណ្តោះអាសន្ន ជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ទ្វេភាគី ដែលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នាកាលពីខែធ្នូ បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់លើកដំបូងដែលសម្របសម្រួលដោយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ និងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានដួលរលំ។
រដ្ឋាភិបាលក្រុងបាងកកបានបដិសេធថា ខ្លួនមិនបានរំលោភលើបទឈប់បាញ់នោះទេ ហើយមន្ត្រីយោធាថៃបាននិយាយថា ពួកគេមានបំណងពង្រីកការសាងសង់របងព្រំដែនអចិន្ត្រៃយ៍។
លោក ប៉ែន បូណា បាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលកំពុងផ្តល់ជំនួយដល់គ្រួសារដែលរងផលប៉ះពាល់ ហើយទទួលស្គាល់ថាការបិទព្រំដែនបានប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងការធ្វើជំនួញ ប៉ុន្តែលោកបានអះអាងថា សេដ្ឋកិច្ចថៃទទួលរងបន្ទុកធ្ងន់ជាង ដោយសារអតុល្យភាពពាណិជ្ជកម្ម។
ក្តីបារម្ភមួយទៀតដែលនៅតែបន្តមាន គឺគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះនៅតាមព្រំដែន។
លោក លី ធុជ អនុប្រធានទី១ នៃ អាជ្ញាធរកម្ពុជា គ្រប់គ្រងសកម្មភាពកំចាត់មីន និងសង្គ្រោះជនពិការដោយសារមីន បានមានប្រសាសន៍ថា ក្រុមការងាររុករកបានរកឃើញគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះរាប់សិបគ្រាប់ ដែលនៅសេសសល់ពីការប៉ះទង្គិចនេះ។ សំណល់យុទ្ធភណ្ឌទាំងនេះបានប៉ះពាល់ដល់ពលរដ្ឋជិត ៣៥០ភូមិ ក្នុងខេត្តជាប់ព្រំដែនចំនួន៧។
លោកបានថ្លែងថា៖ «យើងបានកត់ត្រាឧបទ្ទវហេតុយ៉ាងហោចណាស់ ៥ករណី ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសំណល់ គ្រាប់បែកចង្កោម ប៉ះពាល់ដល់ជនស៊ីវិល។ ឧបទ្ទវហេតុទាំងនេះបានបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិល១០នាក់រងគ្រោះ ក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់៣នាក់។ ជនរងគ្រោះទាំងអស់សុទ្ធតែជាជនស៊ីវិល»។
ប្រទេសថៃ ដែលមិនមែនជារដ្ឋភាគីនៃអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែក ចង្កោម បានទទួលស្គាល់ថា ខ្លួនបានប្រើប្រាស់អាវុធប្រភេទនេះក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះផ្ទុះឡើង។ កម្ពុជាក៏ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាបានដាក់មីនថ្មីដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពិការកាលពីឆ្នាំមុន ប៉ុន្តែកម្ពុជាបានបដិសេធ ការចោទប្រកាន់នេះ។
លោក លី ធុជ បានបញ្ជាក់ថា៖ «ដូចដែលបានឃើញតាមរយៈឧបទ្ទវហេតុថ្មីៗនេះ កុមារ និងប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានបានក្លាយជាជនរងគ្រោះ ខណៈពេលដែលពួកគែកំពុងបំពេញសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ។ វាមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ការធ្វើកសិកម្ម និងការអភិវឌ្ឍប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កការភ័យខ្លាចផងដែរ»។
លោក លី ធុជ បានមានប្រសាសន៍ថា លោកជឿថាផ្ទៃដីដែលរងការប៉ះពាល់ដោយសារគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ មានទំហំធំជាងតួលេខដែលបានកត់ត្រាបច្ចុប្បន្ន ព្រោះតំបន់មួយចំនួនដែលមានហានិភ័យខ្ពស់និងពិបាកចូល មិនទាន់អាចឱ្យក្រុមការងារចូលពិនិត្យ និងវាយតម្លៃបានពេញលេញនៅឡើយ។ បញ្ហានេះកាន់តែគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ដោយសារកម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែនមានគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលជាកេរដំណែលពីសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលបានអូសបន្លាយអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០។
លោក អៀ សុផល អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយខ្មែរអាមេរិក និងជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋអារីហ្សូណា បានលើកឡើងថា ក្តីបារម្ភពីគ្រាប់មីននៅតែជាប្រភពនៃភាពតានតឹង ខណៈបញ្ហាដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភបំផុត និងមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយ គឺភាគីទាំងពីរនៅតែមិនទាន់មានការឯកភាពគ្នាថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនគួរតែឈរជើងនៅទីតាំងណាខ្លះក្នុងតំបន់មានវិវាទ។
លោកបានថ្លែងថា៖ «ប្រសិនបើបញ្ហាទាំងនេះមិនត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈកិច្ចសន្ទនាជាប់លាប់ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកបច្ចេកទេសទេ ហានិភ័យនៃការបកស្រាយស្ថានការណ៍ខុស ឬការសម្រេចចិត្តខុសដោយភាគីណាមួយនឹងនៅតែមាន ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលទាំងពីរមិនមានបំណងចង់ឱ្យកើតមានជម្លោះធំម្តងទៀតក៏ដោយ»៕
ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ A Year Later, Cambodia-Thailand Border Conflict’s Toll Lingers
