បញ្ញវន្តបីរូបបានផ្លាស់ប្តូរគំនិតផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីបណ្តុះមនសិការស្នេហាជាតិ និងធ្វើឱ្យជាតិខ្លាំង តាមរយៈការបង្រៀនភាពជាខ្មែរទៅដល់កុមារ ជំរុញការសិក្សាប្រវត្តិសាស្រ្ត និងពង្រឹងសតិជាតិដល់ពលរដ្ឋ ខណៈពេលប្រទេសជាតិទទួលរងការឈ្លានពាន។
តាមរយៈបាឋកថាសាធារណៈស្តីពីឧត្តមគតិ ក្រោមប្រធានបទ «ការអប់រំ ដើម្បីពង្រឹងសតិជាតិរបស់មនុស្សខ្មែរ» កាលពីរសៀលថ្ងៃទី២០ ខែសីហានេះ លោក ជេត ជាលី ជាសាកលវិទ្យាធិការនៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានចាត់ទុកប្រព័ន្ធអប់រំថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដើរតួដ៏ចម្បងក្នុងការបណ្តុះមនសិការស្នេហាជាតិឬសតិជាតិ ព្រោះនៅពេលកុមារទទួលបានការអប់រំ ឬបណ្តុះបណ្តាលនូវអ្វីភាពជាខ្មែរ វប្បធម៌ខ្មែរ និងអត្តសញ្ញាណខ្មែរ ពួកគេនឹងមានស្មារតីដឹងខុសត្រូវ និងយល់អំពីកាតព្វកិច្ច ដែលពួកគេត្រូវធ្វើដើម្បីជាតិសាសន៍ខ្មែរ។ លោកបន្ថែមថា កុមារប្រៀបដូចក្រដាសស អប់រំពួកគេបែបណា ពួកគេនឹងធ្វើបែបនោះ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «យើងបង្រៀនភាពជាខ្មែរឱ្យស្រឡាញ់វប្បធម៌ប្រពៃណីខ្មែរដល់គាត់ មុនយើងបង្រៀនវិទ្យាសាស្ត្រ។ ការអប់រំយ៉ាងណា សង្គមយើងយ៉ាងនោះ»។
លោក អះអាងបន្តថា ដើម្បីអាចការពារជាតិ ឬក៏ស្រឡាញ់ជាតិមួយបាន លុះត្រាតែយុវជន ឬពលរដ្ឋត្រូវស្គាល់ឲ្យច្បាស់លាស់ អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ អត្តសញ្ញាណជាតិ ឬក៏អ្វីដែលភាពជាខ្មែរ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកពន្យល់អំពីជាតិនិយម (Nationalism) ដែលទាក់ទងមនោគមវិជ្ជា ដែលមានលក្ខណៈរើសអើងពូជសាសន៍ ចំណែស្នេហាជាតិ(Patriotism) គឺជាសតិជាតិ ឬទស្សនជាតិ ក្នុងការថែរក្សា ការពារ និងស្រឡាញ់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ។
លោកលើកឡើងជាសំណួរថា៖«យើងនិយាយអំពីការស្រឡាញ់ជាតិសាសន៍យើង យើងត្រូវធ្វើយ៉ាងមិច ហើយជារដ្ឋាភិបាលក្តី ជាអង្គភាពមួយ សកលមួយត្រូវធ្វើយ៉ាងមិច ដើម្បីឱ្យមានការស្នេហាជាតិហ្នឹង? សតិជាតិហ្នឹង មាននៅក្នុងយុវជនយើង»។
គួររំឭកថា នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៣ ពលរដ្ឋខ្មែរបានធ្វើបាតុកម្មដុតស្ថានទូតថៃប្រចាំកម្ពុជា នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនៃទំនាក់ទំនង កម្ពុជា-ថៃ ឈានទៅរកការប្រេះឆាគ្នានៃជាតិសាសន៍ទាំង២ ផ្តើមពីបុព្វហេតុជាតិនិយម ដោយសារមានតារាសម្ដែងថៃដ៏ល្បីមួយរូប បានមាក់ងាយមកលើជាតិសាសន៍ខ្មែរ ហើយអះអាងថា ប្រាសាទអង្គរវត្តជារបស់ថៃ។ ក្រុមបាតុករធ្វើបាតុកម្មដុតសំបកកង់ឡាន ទាមទារឱ្យតារាថៃ នាងផ្កាយព្រឹក ចេញមុខសុំទោសប្រជាជនកម្ពុជាជាសាធារណៈ។ យ៉ាងណាមិញ ក្រោយការវាយប្រហារលើស្ថានទូតថៃ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចេញមុខទទួលខុសត្រូវ ដោយបង់ប្រាក់សំណងរាប់លានដុល្លារទៅប្រទេសថៃ។
ជុំវិញប្រធានបទបណ្តុះមនសិការស្នេហាជាតិ និងពង្រឹងសតិជាតិរបស់មនុស្សខ្មែរ លោក ហោ ប៉េង សាកលវិទ្យាធិការនៃសាកលវិទ្យាល័យជាតិគ្រប់គ្រង អះអាងថា ការបណ្តុះសតិ ឬឧត្តមគតិស្នេហាជាតិត្រូវដុះចេញពីបុគ្គលម្នាក់ៗក្នុងសង្គម បរិស្ថានគ្រួសារដែលត្រូវអប់រំកូនចៅចំពោះមនសិការស្នេហាជាតិ ប្រព័ន្ធអប់រំបណ្តុះសិស្សានុសិស្សស្គាល់ច្បាស់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណ ហើយចុងក្រោយសាសនាពង្រឹងស្មារតី និងសតិភាពជាខ្មែរ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ដើម្បីការអប់រំពង្រឹងជាតិ សតិជាតិរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរទៅបាន ត្រូវគួរគិតទស្សនៈពីរសំខាន់ ទីមួយ ទស្សនជាតិនិយម ទីពីរ ទស្សនសកលនិយម ប្រសិនជាយើងពង្រឹងចំណុចពីរនេះបាន នោះប្រទេសជាតិយើងមានការរីកចម្រើន ការអភិវឌ្ឍន៍បានល្អ»។
លោកលើកឡើងបន្ថែមថា អ្នកខ្លះអួតថា ខ្លួនស្នេហាជាតិ ប៉ុន្តែបំពានច្បាប់គ្រប់រឿង។ ការស្នេហាជាតិអាចបង្ហាញតាមរយៈ ៥ចំណុចសំខាន់ៗ រួមមាន ការស្រឡាញ់ និងគោរពខ្លួនឯង ការស្រឡាញ់ទឹកដី ការគោរពច្បាប់ ការគោរពឪពុកម្តាយ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស។
យោងតាមវចនានុក្រមខ្មែរ របស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពាក្យ «ស្នេហាជាតិ» ជាការផ្សំគ្នារវាងពាក្យពីរ គឺ «ស្នេហា» និង «ជាតិ»៖ ស្នេហា (នាម) សេចក្តីស្រឡាញ់ស្និទ្ធ សេចក្តីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្តស្អិតដូចជ័រ។ ជាតិ (នាម) ដើមកំណើត ឬពូជអំបូរ ស្រុកទេស ឬប្រទេសជាទីកន្លែងកំណើត។ ដូចនេះ «ស្នេហាជាតិ» គឺជាទឹកចិត្តស្រឡាញ់ប្រទេសជាតិ ស្រុកកំណើត ពូជអំបូរ និងទឹកដីរបស់ខ្លួនដោយស្មោះស្ម័គ្រ និងជាប់ចិត្តដិតដាមបំផុត។
ផ្ទុយពីវាគ្មិនខាងលើ លោក ស៊ុំ ឈុំឡុង ជាសាស្រ្តាចារ្យអក្សរសិល្ប៍ និងអនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ បានលើកពីទិដ្ឋភាពប្រវត្តិសាស្ត្រជាទឡ្ហីករណ៍ ដើម្បីបង្ហាញឱ្យកូនខ្មែរត្រូវសិក្សាស្រាវជ្រាវ ព្រោះចាប់តាំងពីក្រោយសម័យអង្គរ ទឹកដីខ្មែរបានជួបប្រទះនូវវិបត្តិ សង្គ្រាមស៊ីវិល ការឈ្លានពាន និងការជ្រៀតជ្រែកពីសំណាក់ប្រទេសជិតខាងជាបន្តបន្ទាប់ ដែលធ្វើឱ្យសង្គមខ្មែរឆ្លងកាត់ភាពឈឺចាប់ ដោយសារបាត់បង់មូលដ្ឋាននៃសតិជាតិ ឬមនសិការស្នេហាជាតិ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «អ្វីដែលគួរចងចាំ សង្គ្រាម៥០០ឆ្នាំ ធ្វើឱ្យជាតិខ្មែរសឹងតែវិនាស នូវចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ដើមសតវត្សរ៍ទី២០»។
អ្នកជំនាញអក្សរសិល្ប៍រូបនេះបន្តថា «សតិ» គឺជាស្មារតី ឬជាការចងចាំ ដែលនាំទៅដល់គំនិត អត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរហើយកាលណាពលរដ្ឋខ្មែរមាន «សតិ» នឹងនាំឱ្យពួកគេដឹងអំពីអត្តសញ្ញាណជាតិ ដែលនាំឱ្យមានការបណ្ដុះស្មារតីស្រឡាញ់ជាតិ និងការពារទឹកដី។
លោក ជាវ អានសាន នាយកប្រតិបត្តិមជ្ឈមណ្ឌលអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា បានថ្លែងថា បាឋកថាសាធារណៈជាស៊េរី «ឧត្តមគតិ» លើកទី២ ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំណងបង្កើតវេទិកាសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈ និងចែករំលែកចំណេះដឹងអំពីតួនាទីនៃការអប់រំក្នុងការកសាងសតិជាតិ និងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស ប្រកបតាមបរិបទនៃការពង្រឹងសង្គមសម័យទំនើប។ លោកបន្ថែមថា «ឧត្តមគតិ ទៅនឹងឃ្លាថា ខ្ញុំស្រឡាញ់ ខ្ញុំគាំទ្រ ខ្ញុំការពារកម្ពុជា!» ដែលមានន័យថា ក្នុងនាមជាជនជាតិខ្មែរ ត្រូវតែមានក្ដីស្រឡាញ់ គាំទ្រ មានស្មារតី ភាពជាម្ចាស់ ទំនួលខុសត្រូវ និងឆន្ទៈក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីរួមចំណែកការពារ និងអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។
អ្នកចូលរួមម្នាក់ កញ្ញា ជី គា ជានិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានលើកឡើងថា ការបង្កើតវេទិកាពាក់ព័ន្ធពង្រឹងសតិជាតិ ឬស្នេហាជាតិជាឪកាសដ៏ល្អសម្រាប់យុវជនក្នុងការយល់ដឹងពីបញ្ហាសង្គម និងប្រវត្តិសាស្ត្រឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ វេទិកានេះក៏បានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋយល់ដឹងពីតួនាទី និងសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ដែលជាផ្នែកមួយក្នុងការចូលរួមចំណែកការពារប្រទេសជាតិ។
និស្សិតរូបនេះបញ្ជាក់ថា៖ «បង្រៀនយុវជនឱ្យចេះស្រឡាញ់ជាតិដោយស្មារតីទូលំទូលាយ ស្មើភាពគ្នា។ ជំរុញឱ្យយុវជនខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រ និងមានជំនាញពិតប្រាកដដើម្បីបម្រើជាតិ។ បង្កើតសកម្មភាពស្ម័គ្រចិត្ត ពង្រឹងយុវជនកុំឱ្យមានភាពភ័យខ្លាច»។
ចំណែកព្រះតេជគុណ បាត សុជាតិ ជាសមណនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា មានថេរៈដីកាថា ក្នុងនាមព្រះសង្ឃ ការជួយជាតិមិនសំដៅលើការចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយទេ ប៉ុន្តែជាការបំពេញភារកិច្ចផ្សេងៗ ដូចជាការអប់រំសីលធម៌ និងស្មារតីសាមគ្គី អំពីមេត្តា និងសច្ចភាពធម៌ដែលជាគោលធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា ទៅដល់បរិស័ទ។ បន្ថែមពីនេះ ព្រះសង្ឃដើរតួនាទី ជាអ្នកថែរក្សាភាសា វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ដែលជាឫសគល់ការពារអត្តសញ្ញាណជាតិ កុំឱ្យរលាយទៅក្នុងវប្បធម៌បរទេស។
តេជគុណបន្ថែមថា៖ «ការចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសង្គម តាមរយៈការផ្សព្វផ្សាយធម្មទេសនាអំពីការស្រឡាញ់ជាតិ យល់ដឹងពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបណ្តុះគុណធម៌ សីលធម៌ តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា ម្យ៉ាងទៀតជួយបរិស័ទក្នុងគ្រាលំបាក»។
ជាមួយគ្នានេះ តេជគុណ យល់ឃើញថា មានឧបសគ្គមួយចំនួន ដែលជាបញ្ហាធ្វើឱ្យយុវជន និងពលរដ្ឋគ្មានមនសិការស្នេហាជាតិ ដូចជា ប្រព័ន្ធអប់រំមានកម្រិតក្នុងការបង្ហាត់បង្ហាញអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាហេតុឱ្យយុវជនមិនយល់គុណតម្លៃនៃការលះបង់របស់បុព្វបុរស និងដឹងគុណចំពោះប្រទេសជាតិ។ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌បរទេស ធ្វើឱ្យយុវជនមើលងាយវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន។ បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងភាពអយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម នាំឱ្យពួកគេពិបាកគិតដល់ជាតិ។
តេជគុណបន្ថែមថា៖ «នៅពេលយុវជនឃើញថា អ្នកដឹកនាំមួយចំនួនកេងប្រវ័ញ្ចធនធានជាតិ ឬចាត់ចែងអំណាចដោយបក្សពួកនិយម នោះពួកគេនឹងមានអារម្មណ៍ថា ជាតិ គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកមានអំណាចតែប៉ុណ្ណោះ»។
ការជជែកអំពីគំនិតស្នេហាជាតិយ៉ាងផុសផុលឡើងវិញ បន្ទាប់ពីក្រោយជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ បានកើតឡើងម្តងទៀត នៅឆ្នាំ២០២៥ បណ្តាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ ជនភៀសសឹកជាច្រើនម៉ឺននាក់ និងខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលជាដើម។ មុននឹងសម្រេចបានបទឈប់បាញ់ចំនួន ២លើក គឺថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា និងថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍ព្រំដែននៅតែមិនទាន់វិលទៅរកភាពប្រក្រតីវិញឡើយ៕
