គ្រួសារនិងសង្គមស៊ីវិលធ្វើយុទ្ធនាការឱ្យដោះលែងសកម្មជនមាតាធម្មជាតិកម្ពុជា

មួយ​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពី​សកម្មជន​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​កម្ពុជាប្រាំ​នាក់​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ដាក់​ពន្ធនាគារ ក្រុមសង្គម​ស៊ីវិល និង​ក្រុម​គ្រួសារ ​អំពាវនាវ​ឱ្យដោះលែង​ពួកគេ​ជា​បន្ទាន់។ ដើម្បីប្រារព្ធខួបនៃការឃុំខ្លួនរបស់ពួកគេ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការរយៈពេលប្រាំថ្ងៃដើម្បីទាមទារយុត្តិធម៌ ដោយបង្ហាញថាតើការបន្តឃុំខ្លួនរបស់ពួកគេប៉ះពាល់ដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការពារបរិស្ថាននិងក្រុមគ្រួសាររបស់សកម្មជនរបៀបណា។

រយៈពេលមួយឆ្នាំហើយដែលសកម្មជនយុវជនចំនួនប្រាំនាក់ មកពីអង្គការមាតាធម្មជាតិកម្ពុជា គឺ លោក ថុន រដ្ឋា​ កញ្ញា ភួន កែវរស្មី កញ្ញា ឡុង គន្ធា លោក លី​ ​ចាន់​ដារ៉ា​វុ​ត​ និងលោក យឹម លាងហ៊ី ត្រូវបានចាប់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ហើយត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារពី ៦ ទៅ ៨ ឆ្នាំ ពីបទ «ឃុបឃិត» និង «ប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ»។ ការ​ចោទ​ប្រកាន់​នេះ​ផ្តើមចេញ​ពី​កិច្ច​ខិត​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​របស់​សកម្មជនបរិស្ថានទាំងប្រាំនាក់​ក្នុង​ការ​ការពារ​បរិស្ថាន និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ។ គិតត្រឹមនេះសកម្មជន​មាតា​ធម្មជាតិសរុបចំនួន១០​នាក់ ត្រូវ​បាន​សាលា​ដំបូង​រាជធានី​កាត់​ទោស​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​ដូច​គ្នា។

នារសៀលថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ក្រុមសង្គមស៊ីវិល និងយុវជនបានរៀបចំកម្មវិធីជួបជុំមួយនៅមជ្ឈមណ្ឌលសម្ព័ន្ធភាពការងារ និងសិទ្ធិមនុស្ស (CENTRAL) ដើម្បីរំលឹកដល់ «វីរភាព ភាពក្លាហាន ការប្តេជ្ញាចិត្ត និងការលះបង់» របស់ក្រុមយុវជនអង្គការមាតាធម្មជាតិ ដែលត្រូវជាប់ឃុំ ដោយសារកិច្ចការតស៊ូមតិដើម្បីការពារបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។

យុវជន អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងតំណាងស្ថានទូតប្រមាណ ៦០នាក់ បានចូលរួមការជួបជុំនេះដោយមានចំណាប់អារម្មណ៍ពីសកម្មជនបរិស្ថានចំនួនប្រាំនាក់នៅលើអេក្រង់ ហើយអ្នករៀបកម្មវិធីនេះក៏បានបង្ហាញវីដេអូប្រវត្តិរូបរបស់សកម្មជនទាំងប្រាំនាក់ និងរូបភាពនៃការចាប់ខ្លួនរបស់ពួកគេដោយអាជ្ញាធរនៅមុខតុលាការកាលពីខែកក្កដាឆ្នាំមុន។

យុទ្ធនាការរយៈពេល៥ថ្ងៃនេះ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ដល់ថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយក្រុមសង្គមស៊ីវិល ដើម្បីរំលឹកខួបមួយឆ្នាំនៃការឃុំខ្លួនសកម្មជនបរិស្ថានទាំងនោះ។

លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកការងារទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ បានប្រាប់ខេមបូចា ថា អង្គការសង្គមស៊ីវិលកំពុងអំពាវនាវឱ្យមានការដោះលែងអ្នកទាំងប្រាំដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពជាមូលដ្ឋាន។ លោកបានបន្ត​ថាការ​ការពារ​បរិស្ថាន​មិន​មែន​ជា​បទ​ល្មើស​ព្រហ្មទណ្ឌ ឬ​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ដែល​ទាមទារ​ឱ្យ​មាន​ការ​កាត់​ទោស ឬ​ឃុំ​ខ្លួន​នោះ​ទេ។

ដូច្នេះ ការឃុំខ្លួនបន្ត នឹងប៉ះពាល់ដល់ការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុងការការពារធនធានធម្មជាតិ និងបង្កការភ័យខ្លាចធ្វើឱ្យពួកគេមិនហ៊ានចូលរួម ក្នុងការការពារបរិស្ថានតទៅទៀត។ វានឹងប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពរបស់ពួកគេក្នុងការចូលរួម​ក្នុងការងារការពារបរិស្ថាន នៅក្នុងបរិបទដែលមានការកើនឡើងនៃចំណាប់អារម្មណ៍​ចំពោះបញ្ហាបរិស្ថានជាសកល។

លោក សំអាត បានបន្ថែមថា៖ «ការពារបរិស្ថាន និងព្រៃឈើ គឺជាទំនួលខុសត្រូវរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ពួកគេមានសិទ្ធិចូលរួម។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅតែបន្តទាមទារឱ្យមានការដោះលែងពួកគាត់ ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ អាចបន្តការងារបរិស្ថាននិងការអប់រំ ក៏ដូចជាជួយគ្រួសាររបស់ពួកគាត់ ខណៈសកម្មជនខ្លះមានកូនតូច និងឪពុកម្តាយចាស់ជរា ដែលត្រូវមើលថែ»។​

«ខ្ញុំពិតជានឹកកូនស្រីខ្ញុំខ្លាំងណាស់»

ជនជាប់ចោទទាំងប្រាំនាក់បច្ចុប្បន្នកំពុងជាប់ឃុំនៅក្នុងពន្ធនាគារខេត្តផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងប្រទេស ដែលទង្វើនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការដាក់ទណ្ឌកម្ម ជាពិសេសចំពោះគ្រួសាររបស់ពួកគេ។

អ្នកស្រី សាន សារ៉ុន អាយុ ៥៧ ឆ្នាំ ម្តាយសកម្មជនបរិស្ថាន ឡុង គន្ធា បានប្រាប់ខេមបូចាថា អ្នកស្រីសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងដែលកូនស្រីមិនអាចបញ្ចប់ការសិក្សាបរិញ្ញាបត្របាន។

អ្នកស្រីមើលឃើញថា ការចាប់ខ្លួននេះជារឿងអយុត្តិធម៌ ព្រោះគន្ធាកំពុងការពារបរិស្ថាន និងលាតត្រដាងឧក្រិដ្ឋកម្មបរិស្ថានខុសច្បាប់។ អ្នកស្រីជឿថា កូនស្រីរបស់អ្នកស្រីសមនឹងទទួលបានការទទួលស្គាល់ និងឱកាសដូចជាអ្នកដទៃ មិនមែនត្រូវជាប់ឃុំទេ។

អ្នកស្រីសារ៉ុនបាននិយាយថា អ្នកស្រីមិនអាចទៅសួរសុខទុក្ខគន្ធាបានទេ ព្រោះពន្ធនាគារនៅឆ្ងាយពីស្រុកកំណើតរបស់អ្នកស្រី ហើយការងាររកស៊ីទទួលទានដើម្បីផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារក៏រវល់ខ្លាំង។​

អ្នកស្រី បានបន្តថា៖ «ខ្ញុំពិតជានឹកកូនស្រីខ្ញុំខ្លាំងណាស់ [ប៉ុន្តែ] វាឆ្ងាយពេក។ បើយើងទៅ យើងនឹង(ត្រូវ)ចំណាយច្រើន។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍មិនស្រួលសោះ ពេលឃើញកូនស្រីរបស់ខ្ញុំប្រឈមមុខនឹងភាពអយុត្តិធម៌ ដោយសារតែគាត់ការពារធនធានធម្មជាតិរបស់យើង។ ហេតុអ្វីបានជាពួកគេចាប់កូនស្រីខ្ញុំ?»។

គន្ធា ដែលជាសកម្មជនបរិស្ថានម្នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ០៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២០ ហើយបានបញ្ជូនទៅពន្ធនាគារព្រៃស ក្រោមបទ «ញុះញង់ឲ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍» បន្ទាប់ពីដឹកនាំយុទ្ធនាការតវ៉ាការចាក់លុបបឹងតាមោក។ គន្ធាត្រូវបានដោះលែងនៅថ្ងៃទី ១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២១។

អ្នកស្រីសារ៉ុន ជាស្ត្រីមេម៉ាយម្នាក់ បានជំរុញឱ្យតុលាការដោះលែងកូនស្រីរបស់អ្នកស្រី និងសកម្មជនផ្សេងទៀត ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចត្រឡប់មកនៅជួបជុំគ្រួសារម្តងទៀត។ អ្នកស្រីបានបន្ថែមថាវាដល់ពេលដែលត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេបន្តការពារបរិស្ថានវិញ ព្រមទាំងផ្តល់ឱកាសឱ្យគន្ធាបញ្ចប់ការសិក្សាបរិញ្ញាបត្រផងដែរ។

អ្នកស្រីសារ៉ុនបានបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំពិតជាអាណិតកូនស្រីខ្ញុំណាស់។ គាត់ជាកូនច្បង ហើយពិតជាអភ័ព្វណាស់។ គាត់មិនអាចបញ្ចប់សញ្ញាបត្រដោយសារតែត្រូវចាប់ខ្លួន»។

«ត្រូវធ្វើការ ទោះបីជាឈឺក៏ដោយ»

សកម្មជន ថុន រដ្ឋា កំពុងជាប់ពន្ធនាគារនៅមណ្ឌលអប់រំកែប្រែទី ៣ ស្ថិតក្នុងខេត្តត្បូងឃ្មុំ ដែលអង្គការលីកាដូបានបញ្ជាក់ថាជាអំពើផ្ទុយនឹងគោលនយោបាយនៃការឃុំខ្លួនដែលមានចែងក្នុងប្រកាសរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ចេញកាលពីឆ្នាំ២០២២។

​អ្នកស្រី​ ប៉ាត់ ​រស្មី ដែល​ជា​ភរិយា​របស់​លោក​ ថុន រដ្ឋា បានប្រាប់ខេមបូចាថាការចិញ្ចឹមកូនបីនាក់តែម្នាក់ឯងគឺពិតជាពិបាកខ្លាំងណាស់។ អ្នកស្រីត្រូវដើរតួនាទីជាឪពុកនិងម្ដាយក្នុងពេលតែមួយ បន្ទាប់ពីប្តីត្រូវបានចាប់ខ្លួន។

អ្នកស្រីបានឱ្យដឹងថា ប្តីរបស់អ្នកស្រីកំពុងរស់នៅក្នុងស្ថានភាពចង្អៀតនៅក្នុងពន្ធនាគារ ទោះបីសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវកាយនៅមានស្ថិរភាពក៏ដោយ។ អ្នកស្រីក៏បានអំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាល និងតុលាការឱ្យលុបចោលការចោទប្រកាន់ទាំងអស់ចំពោះសកម្មជនទាំងប្រាំនាក់ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចបន្តការងារបរិស្ថាន និងសង្គមវិញ។

អ្នកស្រី​បាន​និយាយ​ថា​៖ «​វា​ពិត​ជា​លំបាក​ណាស់​ដែល​យើង​មិន​មាន​គាត់​ក្នុង​គ្រួសារ​។​ ឥឡូវ​ខ្ញុំ​ចិញ្ចឹម​កូន​បី​នាក់​តែ​ម្នាក់​ឯង។ ខ្ញុំដើរតួ​ធ្វើ​ជា​ឪពុកផង​ម្ដាយផង​ក្នុង​ពេល​តែ​មួយ»។

អ្នកស្រី រស្មី បានបញ្ជាក់ថា សកម្មភាពរបស់ប្ដីគាត់មានគោលបំណងដើម្បីការពារបរិស្ថាន​និងលាតត្រដាងអំពើពុករលួយ។ អ្នកស្រីបានបន្ថែមថា៖ «សកម្មភាពរបស់គាត់គ្រាន់តែដើម្បីការពារបរិស្ថាន និងបង្ហាញអំពើពុករលួយដែលជាអំពើច្បាប់ដែលបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះ។ អញ្ចឹង នេះជាការតស៊ូត្រឹមត្រូវ មិនមែនជាអំពើខុសច្បាប់ឡើយ។ ពួកគាត់គ្រាន់តែជាពលរដ្ឋដែលចង់ការពារបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះ។ ការចាប់ខ្លួននេះជារឿងមួយដែលអយុត្តិធម៌»។​

សកម្មជនម្នាក់ៗទទួលបានការផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៦ ឆ្នាំ។ បន្ថែមពីនេះ សកម្មជនបរិស្ថានពីររូបគឺ ស៊ុន រដ្ឋា និង យឹម លាងហ៊ី និងស្ថាបនិកអង្គការមាតាធម្មជាតិលោក Gonzalez-Davidson ត្រូវបានកាត់ទោសពីបទប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ តាមមាត្រា ៤៣៧ ដែលបណ្តាលឱ្យពេលវេលាឃុំខ្លួនសរុបកើនដល់ ៨ ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ ១០ លានរៀល (ប្រហែល ២,៥០០ ដុល្លារ)។

ភរិយារបស់លោក យឹម លាងហ៊ី បាននិយាយអំពីទុក្ខលំបាកដែលអ្នកស្រី និងគ្រួសារសកម្មជនផ្សេងទៀតបានប្រឈម បន្ទាប់ពីស្វាមីត្រូវជាប់ឃុំដោយអយុត្តិធម៌។ អ្នកស្រីយល់ថា ការងាររបស់ស្វាមីគាត់ក្នុងការការពារបរិស្ថាន​មានអត្ថប្រយោជន៍ចំពោះសង្គម ហើយគួរតែបានលើកទឹកចិត្ត មិនមែនត្រូវរងទោសទណ្ឌឡើយ។

លាងហ៊ី បច្ចុប្បន្នកំពុងប្រឈមនឹងស្ថានភាពពន្ធនាគារដែលមានភាពចង្អៀត ការទទួលទឹកស្អាតមានកម្រិត និងបញ្ហាសុខភាព។ ក្នុងខួបមួយឆ្នាំនៃការជាប់ឃុំ ភរិយារបស់លោកបានអំពាវនាវដល់តុលាការ និងរដ្ឋាភិបាលឱ្យដកចោលការចោទប្រកាន់ និងដោះលែងស្វាមីអ្នកស្រីវិញ។​

អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំប្រឈមនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ដោយសារតែការចំណាយលើកូនតូចៗ និងស្វាមី។ ពេលគ្មានស្វាមី ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនរស់នៅដោយអស់សង្ឃឹម។ សូម្បីតែពេលឈឺ ខ្ញុំក៏ត្រូវទៅធ្វើការដែរ»។

អ្នកស្រី បានបន្ថែមថា៖ «ការចោទប្រកាន់នេះពិតជាអយុត្តិធម៌ណាស់ ចំពោះការលះបង់របស់គាត់ដើម្បីការការពារបរិស្ថាន។ គាត់បានលះបង់ភាពសុខសាន្តក្នុងគ្រួសារដើម្បីការពារបរិស្ថាន ប៉ុន្តែត្រូវរងការចោទប្រកាន់បែបនេះ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំអំពាវនាវឱ្យតុលាការដោះលែងគាត់ ដើម្បីឱ្យគាត់អាចត្រឡប់មកជាមួយគ្រួសារវិញ និងបន្តបម្រើប្រយោជន៍ជាតិ»។

«គួរទទួលរង្វាន់សម្រាប់ការងាររបស់ពួកគេ»

យោងតាមអង្គការលីកាដូ សកម្មជនអង្គការមាតាធម្មជាតិចំនួន ១០ នាក់ រួមមាន ៥ នាក់ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ និង ៥ នាក់ទៀត ​ត្រូវ​បាន​ផ្តន្ទាទោស​ពី​បទ​ ​រួមគំនិតក្បត់​ប្រឆាំង​នឹង​រាជរដ្ឋាភិបាល​ ​យោង​តាម​មាត្រា​ ​៤​៥​៣​ ​នៃ​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ​។ ការចោទប្រកាន់ទាំងនេះ​កើត​ចេញពី​សកម្មភាព​តស៊ូ​មតិ​ផ្នែក​បរិស្ថាន​របស់ពួកគេពីឆ្នាំ ២០១២ និង ២០២១។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក សេង ឌីណា និងអ្នកនាំពាក្យសាលាឧទ្ធរណ៍ លោក ឃុន លាងម៉េង មិនបានឆ្លើយតបចំពោះសំណើរសុំអធិប្បាយជុំវិញបញ្ហានេះឡើយ។

កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា សកម្មជនបរិស្ថានបានទៅបង្ហាញខ្លួននៅតុលាការកំពូល ដើម្បីស្នើសុំការដោះលែងបណ្តោះអាសន្ន ប៉ុន្តែតុលាការបានបដិសេធសំណើរបស់ពួកគេមួយសប្តាហ៍ក្រោយមក។ កាលពីដើមខែកុម្ភៈ ពួកគេក៏ត្រូវបានបដិសេធមិនឱ្យដោះលែង នៅក្នុងអំឡុងពេលការកាត់ក្តីនៅសាលាឧទ្ធរណ៍ផងដែរ។

នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមិថុនា សាលាឧទ្ធរណ៍បានពន្យាពេលសវនាការ ដោយលើកឡើងថា បុគ្គលផ្សេងទៀតក្នុងសំណុំរឿងដូចគ្នានេះមិនមានវត្តមាន។

លោក សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ការពន្យាពេលសវនាការប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិអ្នកជាប់ឃុំ។ ទោះបីតុលាការមិនបានកំណត់កាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់សម្រាប់ការសវនការឧទ្ធរណ៍ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អន្តរជាតិតម្រូវឱ្យសវនាការត្រូវប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដើម្បីការពារសិទ្ធិរបស់ជនជាប់ចោទ។

លោក សំអាត បានបន្ថែមថា៖ «ពួកយើងចង់ឲ្យសាលាឧទ្ធរណ៍កំណត់ថ្ងៃសវនាការឱ្យបានឆាប់រហ័ស» ។

លោក សាន់ ម៉ាឡា ប្រធានកម្មវិធីបណ្តាញ និងតស៊ូមតិនៃអង្គការភាពជាដៃគូដើម្បីបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍ បានថ្លែងថា សកម្មជនបរិស្ថានកាន់តែច្រើនកំពុងត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ សកម្មជនបរិស្ថានសរុបចំនួន ១១ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដោយសារសកម្មភាពការពារបរិស្ថានរបស់ពួកគេ។

លោកបានអំពាវនាវឱ្យតុលាការដកចោលបទចោទលើសកម្មជនបរិស្ថាន ៥នាក់ ដើម្បីឲ្យពួកគេអាចបន្តបេសកកម្មបម្រើសង្គមរបស់ពួកគេបានវិញ។

នៅឆ្នាំ២០២៣ សមាជិកអង្គការមាតាធម្មជាតិកម្ពុជាបានទទួលពានរង្វាន់ Right Livelihood Award សម្រាប់«សកម្មភាពដ៏ក្លាហាន និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្ម» ក្នុងការការពារបរិស្ថាន។ មូលនិធិស៊ុយអែតដែលជាអ្នកផ្តល់រង្វាន់នេះ បានថ្កោលទោសការចាប់ខ្លួន និងការផ្តន្ទាទោសសកម្មជនទាំងនេះ។

ចលនាមាតាធម្មជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០១៣ ដោយលោក Alejandro Gonzalez-Davidson ជាជនជាតិអេស្ប៉ាញ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ លោកត្រូវបាននិរទេសចេញពីប្រទេស ហើយត្រូវបានកាត់ទោសដោយកំបាំងមុខ និងត្រូវបានហាមឃាត់ជាអចិន្ត្រៃយ៍មិនឱ្យចូលកម្ពុជា បន្ទាប់ពីទទួលការផ្តន្ទាទោស៕

ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ One Year On, Mother Nature Cambodia Activists Remain Behind Bars as Families and NGOs Demand Their Release