សម្ព័ន្ធអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សមួយដែលមានសមាជិកចំនួនប្រាំពីរស្ថាប័នបានចេញរបាយការណ៍បឋមរបស់ខ្លួនក្រោយពីបានធ្វើការសិក្សារហ័សមួយ។ ការសិក្សានេះបានបង្ហាញពីកង្វល់ដែលថាអាចមានការប្រើប្រាស់ផ្សែងគីមីអំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នាពេលកន្លងមក។ អង្គការទាំងនោះបានលើកឡើងពីផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរលើសុខភាពមនុស្ស បរិស្ថាន និងស្ថិរភាពតំបន់។
ការសិក្សាមួយនេះធ្វើឡើងរយៈពេលបួនថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី៥ដល់ទី៨ ខែកញ្ញា ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ និងបន្ទាយមានជ័យ ដែលការសិក្សានេះដឹកនាំដោយអង្គការសម្ព័ន្ធការពារសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ហៅកាត់ថា CHRAC អង្គការ NGO Forum និងអង្គការប្រាំផ្សេងទៀត។ អង្គការទាំងនេះបានលើកឡើងថា មានការបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ក្នុងជម្លោះព្រំដែនកន្លងមកនេះ។
តាមរយៈសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ខ្លួន ក្រុមអង្គការទាំងនេះនិយាយថា ទាហាន និងអ្នកភូមិ ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានរងផលប៉ះពាល់សុខភាពពីការបញ្ចេញផ្សែងពុលពីយន្តហោះ និងដ្រូន ក្នុងអំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នា និងក្រោយបទឈប់បាញ់។ អ្នកដែលប៉ះពាល់ផ្សែងពុលនេះមានអាការៈពិបាកដកដង្ហើម ឈឺក ខ្សោយ ឈឺក្បាល និងអាចធ្វើឲ្យខូចសួតផងដែរ។ បើតាមកំណត់ត្រាវេជ្ជសាស្រ្ត គឺបានបញ្ជាក់ថាមានករណីខ្លះក្នុងចំណោមនេះ។
ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅខេត្តព្រះវិហារ និងឧត្តរមានជ័យក៏បានរាយការណ៍ថាមានការងាប់មាន់ទា ឆ្កែ ឆ្មា ជ្រូក ដោយសារបញ្ហាស្បែកធ្ងន់ធ្ងរ និងដើមឈើមួយចំនួនប្រែជាប្រផេះ និងក្រៀមស្វិត។
សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានបានលើកឡើងទៀតថា៖ «ប្រជាពលរដ្ឋដែលបានជម្លៀសនាពេលកន្លងមកបង្ហាញនូវភាពស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការវិលត្រឡប់ទៅលំនៅឋានវិញ ដោយសារតែបញ្ហាគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ និងបញ្ហាផ្សែងពុល។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនទៀតលើកឡើងថាអ្នកប្រើប្រាស់ ឬផឹកទឹកភ្លៀងដែលត្រងទុក ក៏បង្កឲ្យមានអាការៈក្អួតចង្អោរ រមាស់ស្បែក និងរាករូស ដែលនេះបង្កឲ្យមានការភ័យខ្លាចថាទឹកនៅក្នុងបឹង ត្រពាំង និងប្រឡាយក្នុងមូលដ្ឋានមានជាតិពុល»។
បណ្ដុំអង្គការដដែលបន្ថែមថាបញ្ហាទាំងនេះបានបង្កជា «បញ្ហាផ្នែកផ្លូវច្បាប់ និងមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ» ក្រោមសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ រួមទាំងពិធីសារទីក្រុងហ្សឺណែវ អនុសញ្ញាអាវុធគីមី និងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីស ដែលធានាពីសុខសុវត្ថិភាពរបស់បូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។
សម្ព័ន្ធអង្គការដដែលបានជំរុញឲ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ អាស៊ាន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលអន្តរជាតិចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ដើម្បីទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី ក្នុងន័យការពារអាយុជីវិតជនស៊ីវិល និងជំរុញឲ្យមានការសិក្សាឯករាជ្យមួយអំពីសារធាតុគីមីពុល និងផលប៉ះពាល់របស់វា។
បន្ថែមពីនេះសម្ព័ន្ធអង្គការមួយនេះបានអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលស៊ើបអង្កេតលើហេតុការណ៍ដែលបានកើតឡើង និងផ្ដល់ជំនួយសង្គ្រោះបន្ទាន់ និងធានាពីការទទួលខុសត្រូវតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។
ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ក៏បានលើកឡើងដែរថា៖ «យើងមានការព្រួយបារម្ភថា ភាពអសកម្ម ឬសកម្មភាពមានកម្រិតនឹងស្មើទៅនឹងការបរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា និងបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានរយៈពេលវែងជាមួយនឹងផលប៉ះពាល់ឆ្លងព្រំដែន ដែលជាគំរូដ៏គ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ពិភពលោក»។
លោក រស់ សុដ្ឋា ប្រធានអង្គការសម្ព័ន្ធភាពការពារសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ហៅកាត់ថា CHRAC បានប្រាប់ អ្នកសារព័ត៌ខេមបូចា ថា អំឡុងពេលសិក្សា អង្គការសម្ព័ន្ធបានសម្ភាសអ្នកភូមិ និងបានប្រមូលសំណាកទឹក និងស្លឹកឈើ សម្រាប់ធ្វើតេស្តនៅមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយបានកិច្ចសហការជាមួយស្ថាប័នអន្តរជាតិនានា។ ចំពោះលទ្ធផលលោកថានៅមិនទាន់ចេញនៅឡើយ។
លោកថា ផលប៉ះពាល់ទំនងជាមានទំហំធំ។
លោកឱ្យដឹងថា៖ «ពេលពួកគាត់ផឹកទឹកភ្លៀង ពួកគាត់ក្អួត រាក និងមានបញ្ហាស្បែក ហើយសត្វចិញ្ចឹមរបស់ពួកគាត់ក៏ងាប់ ដូចជាមាន់ ទា ជ្រូក ជាដើម»។ លោកបន្តថា លោកក៏បារម្ភអំពីទឹកក្នុងប្រឡាយដែលសហគមន៍ប្រើប្រាស់សម្រាប់ស្រោចដំណាំក៏មានជាតិពុលដែរ។
លោកកត់សម្គាល់ថា ក្រសួងបរិស្ថាន និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានក៏បានប្រមូលសំណាកសម្រាប់ធ្វើតេស្តដូចគ្នា។
លោកបន្ថែមថា៖ «បើសិនជាទឹកបឹងមានជាតិពុល រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែដាក់សញ្ញាសម្គាល់ និងធ្វើរបងការពារកុំឲ្យប្រជាពលរដ្ឋយកទឹកនៅទីនោះប្រើប្រាស់»។
ប្រជាពលរដ្ឋភៀសសឹកពីតំបន់ថ្មដូន ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងស្នាក់នៅវត្តគោកមន អ្នកស្រី គង់ ចន្ថា បានឲ្យដឹងថា ផ្ទះអ្នកស្រីត្រូវបានបំផ្លាញដោយគ្រាប់ផ្លោងរបស់ថៃ។ អ្នកស្រីថា អ្នកស្រីមានអារម្មណ៍មិនស្រួលខ្លួនទេពេលវិលទៅភូមិជាមួយនឹងអាជ្ញាធរវិញ។
អ្នកស្រីឲ្យដឹងថា៖ «ពេលខ្ញុំទៅផ្ទះវិញម្ដងៗ ខ្ញុំតែងមានអារម្មណ៍ថាឈឺក្បាល ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនច្បាស់ថាមកពីផ្សែងពុល ឬយ៉ាងណា។ ខ្ញុំតែងតែមានអាការៈបែបនេះពេលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ»។
អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានមិនទាន់អនុញ្ញាតឲ្យអ្នកស្រីត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញទេ ដោយហេតុថានៅមានគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះនៅក្បែរផ្ទះអ្នកស្រី។
អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំត្រូវភ្លៀងពេលទៅផ្ទះវិញ។ ខ្ញុំបានក្អកអស់ពេលជិតមួយខែ និងបានយកថ្នាំដើម្បីលេបពីមណ្ឌលសុខភាពពីរផ្សេងគ្នា ក៏នៅតែមិនបានធូរស្រាល។ ខ្ញុំគិតថា ពេលនោះខ្ញុំរងផលប៉ះពាល់ពីផ្សែងពុល»។
ចំណែកអ្នកស្រី សាំង សុខា មកពីស្រុកជាំក្សាន្តក្នុងខេត្តព្រះវិហារ បានឲ្យដឹងថា ពេលត្រឡប់ពីជំរំភៀសខ្លួនទៅផ្ទះវិញកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែសីហា អ្នកស្រីក៏បានធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។
អ្នកស្រីឲ្យដឹងថា៖ «ខ្ញុំបានទទួលសារតាមទូរសព្ទឲ្យប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះទឹកភ្លៀង ដូចនេះខ្ញុំបានប្រើទឹកអណ្ដូង។ ប៉ុន្តែពេលខ្ញុំទៅដល់ផ្ទះដំបូង ខ្ញុំមានអាការៈក្ដៅខ្លួនកន្លះខែ»។
អ្នកស្រីបានបញ្ជាក់ថា មាន់របស់អ្នកស្រី៧០ក្បាលក៏បានងាប់អស់ភ្លាមៗក្រោយត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។
អ្នកស្រីបន្តថា៖ «នៅថ្ងៃដែលខ្ញុំត្រឡប់ទៅវិញ ប្ដីរបស់ខ្ញុំបានទៅស្រែ និងបានឃើញត្រីងាប់អណ្តែតពេញទឹក។ ខ្ញុំឲ្យគាត់យកត្រីទាំងនោះមកផ្ទះដើម្បីធ្វើប្រហុក ប៉ុន្តែគាត់មិនព្រម ដោយថាត្រីទាំងនោះប្រហែលជាងាប់ដោយសារជាតិគីមីពុល»។
អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋបាលខេត្តព្រះវិហារ លោក គឹម ចាន់បញ្ញា ប្រាប់ អ្នកសារព័តមានខេមបូចា ថា ក្រសួងបរិស្ថាន ក្រសួងសុខាភិបាល និងក្រសួងការពារជាតិ បានប្រមូលសំណាកទឹក សម្រាប់ធ្វើតេស្ត ប៉ុន្តែលទ្ធផលនៅមិនទាន់ចេញនៅឡើយ។ លោកបង្វែរសំនួរផ្សេងទៀតទៅកាន់ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ។
លោកបានឱ្យដឹងដែរថា អាជ្ញាធរបានណែនាំប្រជាពលរដ្ឋឲ្យប្រើប្រាស់ទឹកដែលមានប្រភពសុវត្ថិភាពដូចជាពីអណ្ដូង ឬប្រភពទឹកស្អាតដែលផ្គត់ផ្គង់ដោយអាជ្ញាធរ។ លោកបន្ថែមថានៅមានប្រជាពលរដ្ឋប្រហែល ៣ ១០០នាក់ផ្សេងទៀតកំពុងបន្តរស់នៅតំបន់មានសុវត្ថិភាព ឬនៅជាមួយសាច់ញាតិ។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថាន លោក ខ្វៃ អាទិត្យា មានប្រសាសន៍ថា ក្រសួងកំពុងធ្វើការជាមួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកជំនាញក្នុងការស៊ើបអង្កេតលើរឿងនេះ ដោយពិនិត្យទាំងក្នុងទឹក និងលើដី៕
ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ Preliminary Probe Links Border Clashes to ‘Toxic Smoke,’ Urges Response
