សមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា

ការដាំដុះដំឡូងមីកាន់តែច្រើន ធ្វើឲ្យខូចកម្មវិធីអភិរក្សនៃស្រូវត្រយងនាំមុខគេ

កម្មករចំណាកស្រុកម្នាក់ស៊ីឈ្នួលបាញ់ថ្នាំលើចម្ការដំឡូងមីរបស់អ្នកដទៃក្នុងព្រៃនៅភូមិព្រៃវែងក្នុងខែមីនាឆ្នាំ២០២៣។ (CamboJA/Jack Brook)
កម្មករចំណាកស្រុកម្នាក់ស៊ីឈ្នួលបាញ់ថ្នាំលើចម្ការដំឡូងមីរបស់អ្នកដទៃក្នុងព្រៃនៅភូមិព្រៃវែងក្នុងខែមីនាឆ្នាំ២០២៣។ (CamboJA/Jack Brook)

ខេត្តព្រះវិហារ៖ លោក សាម សាក់ ឈរនៅចំកណ្តាល​ដី​វាល​ដែល​ឈូស​ឆាយ​យ៉ាង​រាប​ស្មើ​ ហ៊ុំព័ទ្ធដោយដើមដំឡូងមីដែលដាំរួច​ឈរ​ច្រូង​ច្រាង​ហាក់​បី​ដូច​ដង​ទង់ជាតិ ដើម្បី​ក្លាយ​ជា​ចម្ការ​នៅ​ក្នុងដែនជម្រក​សត្វព្រៃគូលែន​ព្រហ្មទេព​។

លោក សាក់ បាននិយាយដោយ​ចង្អុល​ទៅ​​ចម្ការ​​ដំឡូង​មី​នៅ​ជាប់​គ្នា​រដឹក ដែល​បាន​ឈូសឆាយ និងដាំ​​ដំឡូង​មី​ភាគច្រើន​ក្នុងរយៈ​ពេល ៥ ឆ្នាំចុង​ក្រោយនេះ ហើយ​​​​​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ដោយ​ដើម​ឈើដុះ​របោះៗ​​​​ថា៖ «នេះគឺ​សុទ្ធ​តែ​ជា​តំបន់អភិរក្សការពារ​។ កាល​ពីមុន មាន​សុទ្ធ​តែ​​ព្រៃ» ។

ការពង្រីក​ដី​ដាំ​ដំឡូងមី​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​​​ពី​ការ​​ផ្លាស់ប្តូ​រ​ដ៏​ធំ​​ធេង និង​កំពុង​កើត​មាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​​ព្រៃឈើអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដី​គោក​។ ដោយ​ជំរុញ​ដោយ​កំណើន​​នៃឥណ​​​ទាន និងតម្រូវ​ការ​ខាង​​​ទីផ្សារនោះ​ ការ​ដាំ​ដុះ​ដំណាំ​​​លក់​យក​ប្រាក់​កាន់​តែ​ច្រើន​​ឡើង ដូច​ជា​ដំឡូង​​មី គឺ​បង្ក​​ឲ្យ​មាន​​ការ​ប្រឈម​មុខ​ដ៏​ស្មុគ​ស្មាញ និង​មិន​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន​នៅ​ឡើយ​​​​ចំពោះកិច្ច​ខិត​ខំប្រឹងប្រែង​អភិរក្សនៅក្នុងតំបន់ការពាររបស់​កម្ពុជា។​ ទន្ទឹម​នឹង​នោះ​ វា​ក៏​ជំរុញ​ឱ្យមាន​ការ​កាប់បំផ្លាញព្រៃឈើដោយ​កសិករ​មាន​ដី​​តិច​​តួច គឺ​ប្រហែល ១០ ហិកតា ឬតិច​ជាង​នេះ​ដែរ​។​

ជា​មេភូមិ​ព្រៃវែង លោក សាក់ ធ្លាប់​ជាសមាជិកនៃកម្ម​វិធីស្រូវ​​ត្រយង (IBIS Rice) ដែលទទួល​បានមូលនិធិពីអង្គការ​សមាគមអភិរក្សសត្វព្រៃ (WCS) និងទីភ្នាក់ងារជំ​នួយអា​មេរិក USAID​។ កម្មវិធីអភិរក្ស និងជីវភាពជនបទ​បាន​មក​ដល់​សហគមន៍ព្រៃវែងក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ដោយ​សន្យា​ផ្តល់​​ឲ្យ​​​កសិករ​​នូវ​តម្លៃ​ស្រូវ​​ខ្ពស់ជាង​តម្លៃ​ទីផ្សារ និង​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ផ្សេង​ទៀត​ដល់​​សហគមន៍ ដរាប​ណា​កសិករ​ប្រកាន់ខ្ជាប់​នូវបច្ចេក​ទេសដាំ​ដុះ​ស្រូវ​សរីរាង្គ និង​មិន​កាប់រាន​ដី​ព្រៃឈើបន្ថែម​ទៀត​ទេ។

យោង​តាម​តំណាង​ស្រូវ​ត្រយង​របស់សហគមន៍ មានកសិករ​​ ៨៩​គ្រួសារ​ក្នុង​ចំណោម​ កសិករ​​ភូមិ​ព្រៃវែង​១៥០​​គ្រួសារ​​ ធ្លាប់ជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ស្រូវ​ត្រយង​ ប៉ុន្តែ​​កាល​​ពីឆ្នាំមុន​មានតែ៦​គ្រួសារ​ប៉ុណ្ណោះដែល​បាន​រួមចំណែក​ផ្តល់​​ស្រូវ​សរី​រាង្គ​។ កសិករ​​ភូមិ​​ព្រៃវែង​​ជាង ៧៥​% បាន​ឈប់​​ចូល​រួម​ក្នុង​កម្ម​វិធី​ ឬ​ត្រូវ​​បាន​បណ្ដេញ​​ចេញ​ពី​កម្មវិធី​នេះ​​ចាប់​តាំង​ពី​មាន​​​ការ​ចូល​​រួម​​ច្រើន​​កុះករ​​ក្នុង​​ឆ្នាំ ២០​១៥​​នោះ​មក​។

កសិករ​ទាំងនេះ រួម​​ទាំង​លោក​​សាក់ផង​ បាន​លែង​ធានា​​​លក់​​អង្ករ​សរីរាង្គ​​ទៅ​ឱ្យកម្មវិធី​ ស្រូវ​ត្រយង​ ដោយ​សារ​តែពួក​​គេ​យល់​ឃើញ​ថា​​អាច​រក​ប្រាក់​កម្រៃ​​​​បាន​បន្ថែម​​ទៀត ដោ​យ​ដាំ​​ដំឡូង​​​មី។ ពួកគេបាន​​បោះ​បង់​ចោល​​ការ​ប្រើ​បច្ចេកទេសខ្លាំង​ក្នុង​ការ​ដាំ​​ស្រូវសរីរាង្គ ដែលត្រូវបាន​ផ្សព្វផ្សាយដោយ​កម្មវិធី​​ស្រូវ​ត្រយង ដោយ​ពួក​គេ​ផ្តោត​លើការ​ដាំដុះ​បាន​លឿន​ដោយប្រើ​ប្រាស់​ថ្នាំ​សម្លាប់​ស្មៅ ពោល​គឺ​វា​ខុស​​នឹងគោលនយោបាយរបស់​កម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ ប៉ុន្តែការណ៍​​នេះ​​ធ្វើ​ឱ្យកសិករ​​មាន​​​ពេល​ច្រើន​ក្នុងការ​​​ដាំដុះដំណាំលក់​​យក​ប្រាក់ ជា​ពិសេស​​ដំឡូង​មី។

លោក​​សាក់ បាន​និយាយថា៖ «ខ្ញុំ​បាន​ឈូសឆាយ​ដី​ចម្ការ​ដាំ​ដំឡូង​មី​នៅឆ្នាំ ២០១៧ ហើយ​​គេ​ថា​ខ្ញុំឈូស​​ឆាយ​ដី​​ព្រៃ​។ នៅ​ពេល​ខ្ញុំចាប់ផ្តើម​ដាំ ខ្ញុំ​បំពាន​លក្ខ​ខណ្ឌរបស់អង្គការ។ ខ្ញុំបានរុករាន​ដី​ និង​ពង្រីក​ដី​ចម្ការ​បស់ខ្ញុំ​បន្ថែមទៀត។ ៩០%​នៃ​កសិករ [នៅក្នុងភូមិព្រៃវែង] បានពង្រីកដី​ចម្ការ​របស់ពួក​គេ»​។

មេ​ភូមិព្រៃវែង លោក សំ សាក់ ឈរលើ​ដី​ចម្ការ​ដែលគាត់​បាន​ឈូស​ឆាយកាលពីប៉ុន្មាន​ឆ្នាំមុន ដើម្បី​ដាំដំឡូង​មី ដែល​បណ្តាលឱ្យ​គេ​បណ្តេញ​គាត់​ចេញ​ពីកម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ ។ (CamboJA/Jack Brook)

ការពង្រីកដីចម្ការ​របស់កសិករខ្នាតតូចតាមរយៈការ​រុករាន​ដី​ព្រៃឈើ​បាន​ធ្វើឱ្យកាន់​តែងាយស្រួល ដោយ​​សារ​​តែ​​កំណើន​​នៃ​​កម្ចីមីក្រូហិ​រញ្ញវត្ថុ​ដែល​ងាយ​រក​បាន​ដោយ​​កសិករ​រស់​​នៅក្នុងតំបន់​ការ​ពារ​​នានា។ ការ​ផ្តល់​មី​ក្រូហិរញ្ញវត្ថុត្រូវបាន​គាំទ្រដោយមូលនិធិរាប់​សិប​លានដុល្លារពីស​ហរដ្ឋអាមេរិក និងរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិច​ផ្សេង​ទៀត ដ្បឹត​​រដ្ឋាភិបាល​ទាំង​នោះ​ព្យាយាម​​ផ្សព្វផ្សាយ​កម្មវិធី​អ​ភិរក្ស​នៅក្នុង​តំបន់​អភិរក្ស​ទាំង​នោះ​។ ការសិក្សាដែលផ្តល់​មូល​និធិដោយ​ទីភ្នាក់ងារ USAID ហើយ​បាន​ចេញ​ផ្សាយជាសាធារណៈកាល​ពីដើមឆ្នាំនេះ បាន​បង្ហាញឲ្យ​ឃើញ​ពីភាព​ជំពាក់​ជំពិនគ្នា​​នៃ​មី​ក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ការ​ធ្វើចំណាកស្រុក ការ​កាប់បំផ្លាញ​​ព្រៃឈើ ការ​ដាំ​ដំណាំ​លក់យក​​ប្រាក់ និង​​កត្តាជាច្រើន ​ដែល​ផ្លាស់ប្តូរការ​ប្រើប្រាស់ដីធ្លីនៅ​ក្នុងភូមិ​ព្រៃវែង និងភូមិ​ជាប់​គ្នា​ គឺ​ភូមិសំបូរ​​ក្នុងដែន​ជម្រក​សត្វ​ព្រៃ​គូលែនព្រហ្មទេព។

ក្រុមហ៊ុន IBIS Rice ដំណើរ​ការនៅ​ក្នុង​ភូមិ​ចំនួន ៤៩ ផ្សេងៗគ្នា ហើយ​​ភូមិ​ភាគ​ច្រើនមិនមាន​កសិករ​ច្រើន​ឈប់​ពី​សមាជិក​សហគមន៍​ទេ​​ ទំនងជាដោយសារតែ​កសិករ​មាន​កំណត់​ដោយកត្តា​ភូមិសាស្ត្រនៃ​ស្រែតំបន់​វាល​ទំនាប​របស់​ពួក​គេ​។ នៅក្នុង​ភូមិព្រៃវែង និងភូមិសំបួរមាន​ដីតំបន់​ខ្ពង់រាបសម្បូរ​ដោយ​​ជី​ជាតិ​ ដែល​​រួច​​ផុត​​ពី​​ទឹក​​​ជំនន់​​ជន់​លិច​​ក្នុងរដូវ​​វស្សា បាន​បង្កើត​​ឱកាសកាន់​តែច្រើន​​សម្រាប់​កសិករ​​​មិន​​ដាំដំឡូងមី។ ស្ថានភាព​ទូទៅ​នៃ​អសន្តិសុខ​ដីធ្លី​ដោយសារ​តែ​ការរំលោភយកដីធ្លីយ៉ាងផុលផុស​​ពីអ្នក​ខាងក្រៅ គឺ​​បាន​​រួមចំណែក​ដល់​ការ​បណ្តេញ​​កសិករចេញពី​គម្រោង​កាន់​តែ​ច្រើន​ ព្រោះ​​ស​មាជិក​ស្រូវ​ត្រយង និងអ្នកភូមិ​ជិតខាងរបស់ពួក​គេព្យាយាម​ពង្រីក​​ដីធ្លី​​ឲ្យ​កាន់​តែ​បាន​ច្រើន​បន្ថែម​ទៀត​។ ប៉ុន្តែមូលហេ​តុ​ដែលនៅពីក្រោយការ​ធ្លាក់ចុះនៃ សមាជិក​ស្រូវ​ត្រយង នៅក្នុងភូមិទាំង​ពីរ នៅតែ​បង្ហាញ​ពីបញ្ហាកាន់តែរីករាលដាល​ដែល​កើត​ឡើង​នៅក្នុងតំបន់​ការ​ពារ​នានា​។

Emiel de Lange អ្នកដឹកនាំការ​សិក្សា និង​ជាទីប្រឹក្សាបច្ចេកទេស​​ផ្នែក​ផលប៉ះពាល់​អភិរក្សរបស់​អង្គការ​ WCS បាន​និយាយ​ថា៖ «បញ្ហាសំខាន់​ដែលបានរក​ឃើញ​នៅ​ទីនេះកំពុង​កើត​ឡើង​​នៅ​ទូទាំង​តំបន់ការពារធម្ម​ជាតិ​របស់ប្រទេសកម្ពុជា​។ នៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន ការព​ង្រីក​​កសិកម្មដោយកសិករ​ខ្នាត​តូច​ គឺជា​មូល​ហេតុចម្បង​នៃការកាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើ ហើយ​លទ្ធភាព​ទទួល​បាន​ប្រាក់​កម្ចី​ ក៏​ជាកត្តាសំខាន់​ក្នុងការពង្រីក​ដី​​​កសិកម្ម​នេះដែរ ដ្បឹត​ប្រាក់​កម្ចី​​​​​​​​​​​​​​ត្រូវបានផ្តល់ឲ្យ ដោយគេ​មិន​បាន​​គិត​​ដល់​ច្បាប់ស្តី​ពីតំបន់ការពារធម្មជាតិ​របស់ [កម្ពុជា]​ទេ»

មាន​​មូល​ហេតុ​ចម្បង​​ជា​​ច្រើន​​​នៃ​ការ​​​កាប់​បំផ្លាញ​​ព្រៃឈើ​នៅ​​កម្ពុជា​។ ក​សិកម្មដែលជំរុញ​​ដោយផ​លិតផល​​ទ្រង់​​ទ្រាយ​​​ធំ ជា​​ពិសេស​​ពីសម្បទាន​ដីសេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ផ្តល់ដោយរដ្ឋាភិបាលចំនួន​​ជាង ២០០​កន្លែង ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដី​២​លាន​ហិក​តា បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​កាប់បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើយ៉ាងហោចណាស់​១ភាគបី​នៅក្នុងប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុងរយៈ​ពេល២០​ឆ្នាំចុងក្រោយ​នេះ​។ ហើយ​ក្រុមចាត់​តាំង​​​​កាប់​​ឈើ​​ខុស​​ច្បាប់​ ដែល​ជា​រឿយៗ​​មាន​ទំនាក់​​ទំនង​ជាមួយ​​សម្បទាន​ដី​​សេដ្ឋកិច្ច​​​ទាំង​​នេះ គឺ​​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​តំបន់​ព្រៃ​​ការពារធម្មជាតិ​ ​​ដោយ​​គ្មាន​ទោស​ទណ្ឌ​​​ដែរ​។ ​​កម្ពុជា​​បាន​​បាត់បង់គម្រប​​ព្រៃឈើ​​ចំនួន ១៥៥ ០០០ ហិកតា​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ៗ​ចាប់​​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០១១​។

ប៉ុន្តែ​​ចាប់តាំង​ពីការ​ផ្អាក​ការ​ផ្តល់​សម្បទានដី​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុងឆ្នាំ ២០១២មក កសិករខ្នាតតូច​ត្រូវបាន​គេជឿថាបាន​ក្លាយជាមូលហេតុ​​នៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ​កាន់​តែ​ច្រើន​ក្នុង​ទសវត្សរ៍កន្លង​មកនេះ​ ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិ​នៅទូទាំង​ប្រទេសកម្ពុជា​។ ដោយ​ធ្វើ​ឲ្យ​កាន់​តែធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅៗ ព្រោះ​តែ​កង្វះសិទ្ធិកាន់​កាប់​​ដីធ្លី​ជាអាទិរបស់ក​ម្ពុជា​សម្រាប់ប្រជា​ជនក្រីក្រនៅតាមជន​​បទ ការរីក​ដុះដាល និងការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​ការដាំដំណាំលក់​យក​​ប្រាក់ កំពុងលើក​ទឹក​ចិត្ត​ដល់​កសិករ​ខ្នាត​តូច ដើម្បី​រុករាន​ដី​ ដែលជំរុញ​ដោយកំណើន​នៃតម្រូវការ​ដំឡូង​មីជាសា​កល និង​កំណើន​នៃលទ្ធ​ភាព​ទទួលបាន​ឥណទាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​។

Sango Mahanty អ្នកស្រាវ​ជ្រាវសាកលវិទ្យា​ល័យជាតិអូស្ត្រាលីដែល​ផ្តោត​លើការ​ផ្លាស់ប្តូរប​រិស្ថាន​បាននិយាយ​ថា៖ «វា​មិន​មែន​គ្រាន់តែកើត​ឡើង​នៅក្នុង​​ប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ពោល​គឺ​រឿង​​ទាំង​នេះកំពុង​​កើត​ឡើងនៅទូទាំង​អាស៊ីអា​គ្នេយ៍ដី​គោក​។ វា​ជា​ផ្នែក​ជាច្រើន​នៃ​ដំណើរ​​ការ​​ទីផ្សារ​ដ៏ទូលំ​ទូលាយ​​ ដែលកំពុង​តែ​កើត​ឡើង» ​។

ជួរ​ដើម​ដំឡូង​មីដែល​គេ​ដាំនៅ​ក្នុង​ដែន​ជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្ម​ទេព នៅ​ក្បែរ​ភូមិ​ព្រៃវែង ក្នុង​ខែមីនា ឆ្នាំ២០​២៣។ (CamboJA/Jack Brook)
ផែនទី​កំណត់​តំបន់ដែល​បានបោះពុម្ព​ផ្សាយនៅ​ក្នុងការ​សិក្សាដែលគាំទ្រ​ដោយទីភ្នាក់ងារ USAID ទៅលើ​ការ​ប្រើប្រាស់​​ដីភូមិព្រៃវែង និង​ភូមិសំបូរ​ នៅ​ក្នុងដែន​ជម្រកសត្វ​ព្រៃគូ​លែនព្រហ្មទេព​។ តំបន់​ការពារ​ត្រូវបាន​បែង​ចែក​ជា៤តំបន់ ហើយ​ពល​រដ្ឋ​ត្រូវបាន​អនុញ្ញាតឱ្យរស់​នៅ និងធ្វើស្រែចម្ការនៅក្នុង “តំបន់​សហគមន៍”។ តំបន់​ការពារ​ធម្មជាតិ​ជា​​ច្រើន​មិន​ត្រូវ​បា​ន​​កំណត់​ជា​តំបន់​​ជា​​ផ្លូវ​ការនោះ​​​ទេ។ (ផែនទី៖ USAID/Emiel de Lange)

ការកើនឡើង និងការដួលរលំនៃស្រូវ​ត្រយង​ (IBIS Rice) នៅក្នុងភូមិព្រំដែន

នៅ​ពេល​ដែលកម្ម​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ បាន​មកដល់ភូមិ​ព្រៃវែងក្នុងឆ្នាំ២០០៨ អ្នក​ភូមិបាន​អបអរ​សាទរ​។ ស្ថិត​នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល​មួយដែល​បាន​ចាត់​ជាព្រៃការពារធម្មជាតិ​តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣​នោះ​ ភូមិនេះ​មាន​ផ្លូវចេញ​ចូលគ្រលុក​គ្រលាក់​ ដែលមានន័យថាកសិករត្រូវបានបង្ខំឱ្យទទួលយកតម្លៃស្រូវ​ថោក​កំណត់​ដោយ​ឈ្មួញដែលធ្វើ​ដំណើរ​​មក​ដល់​ភូមិ​នេះ​។ ឥឡូវ​នេះ ពួក​គេត្រូវ​បាន​​ផ្តល់ជូន​​តម្លៃទីផ្សារទ្វេ​ដង​​សម្រាប់​កសិផល​របស់​ពួក​​គេ​​។

យោងតាមការសិក្សារបស់ លោក ដឺឡង់ (de Lange) ការដោះ​​ដូរ​មាន​​ន័យ​​ថា ពួក​​គេ​ទទួលយក​គោលការណ៍អ​ភិរក្សរបស់​អង្គការ។ ដោយ​អនុវត្ត​តាម​សំណើ​ទាម​ទារកាន់​កាប់​​ដី​តាម​​ទំនៀម​ទម្លាប់​​របស់​អ្នក​​ភូមិនោះ​ មន្ទីរ​បរិស្ថាន​ខេត្ត​បាន​​គូស​ផែនទី​លើ​ផ្ទៃដី ៨.៤២៤ ហិកតា ជា​តំបន់​សហគមន៍​បណ្ដោះអាសន្ន​​ក្នុង​តំបន់​ការពារធម្មជាតិ​។ តំបន់នេះ​ហ៊ុំព័ទ្ធ​ភូមិ​​​ពីរ និងដីស្រែតាម​ទំនៀម​ទ​ម្លាប់របស់​ពួក​គេ ដោយ​ពង្រឹង​សិទ្ធិ​កាន់​កាប់​ដីធ្លី​ដែលមាន​ស្រាប់របស់គេ​ និង​ហាម​ឃាត់​មិន​ឲ្យ​អភិវឌ្ឍបន្ថែមទៀតដោយ​គ្មានការអនុញ្ញាតពី​រដ្ឋា​​​​ភិបាល​លើផ្ទៃដីព្រៃឈើជាង ៦៧០០​ ហិកតា។

ផ្ទាំងប៉ាណូ​បង្ហាញលក្ខខណ្ឌ​នៃកម្ម​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ និងដែន​ជម្រក​សត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព រួមទាំង​ការ​ហាម​ឃាត់​មិន​ឲ្យ​ប្រើ​ថ្នាំពុល​សម្លាប់​ស្មៅ និងការ​ឈូស​ឆាយ​ដី​ក្នុង​ខែមីនា ឆ្នាំ 2023។ (CamboJA/Jack Brook)
អ្នក​​សម្រប​​សម្រួល​​ស្រូវ​ត្រយង​ IBIS ភូមិ​​ព្រៃវែង លោក ឈន ឈឹម ឈរ​​ក្បែរ​កសិ​​ផល​​ស្រូវ​សរី​រាង្គ​របស់​គាត់​​សម្រាប់​​កម្មវិធី ​ក្នុង​ខែ​​មីនា ឆ្នាំ​២០២៣។ (CamboJA/Jack Brook)
លោក ឌី ថុងយី អ្នកសម្របសម្រួល​ស្រូវ​​ត្រយង​ ប្រចាំភូមិសំបូរ​ ឈរ​ក្នុង​វាល​ស្រែដែលគាត់ដាំ​ស្រូវ​សរីរាង្គសម្រាប់កម្មវិធី​ ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣។ (CamboJA/Jack Brook)
 

យោង​តាម​ទិន្ន​ន័យ​របស់​ស្រូវ​ត្រយង​ ដែលបាន​ផ្តល់​ឲ្យ​ ខេមបូចា ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ កម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ បានកើន​ឡើងដល់កសិករជាង៨០ នាក់ ជាងពាក់​កណ្តាលភូ​មិ ហើយអត្រាចូលរួម​មាន​កម្រិតខ្ពស់រហូត​ដល់ប្រហែល​ឆ្នាំ ២០១៧ ទើប​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះយ៉ាងគំហុក​​ក្នុងរយៈពេល ២ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ​គឺ​នៅ​សល់​​ត្រឹម​តែ ១៨​ សមាជិកប៉ុ​ណ្ណោះ ។ នៅពេលនោះ ដំឡូងមីត្រូវបាន​ដាំ​ដោយ​ជនចំណាកស្រុកមកពីខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្ត​ក្រដី​ធ្លី​ដទៃ​ទៀត​។

ទោះ​ត្រូវ​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​ទីផ្សារពិភពលោកដែលមិនស្ថិតស្ថេរក៏ដោយ ក៏​ដំឡូង​​មី​ជាដំណាំ​​លក់​ជា​ប្រាក់ដ៏ល្អមួយប្រភេទ​ ព្រោះគេ​អាច​ដាំវា​យ៉ាង​ងាយស្រួលដោយ​ប្រើ​ដើមចាស់ៗ ហើយ​​មើម​ដំឡុងមី​​នឹង​អាច​​ប្រមូល​ផល​បាន​ក្នុងរយៈពេល​មួយ​ឆ្នាំ ដែលផ្តល់​ផលចំណេញ​រាល់​ឆ្នាំលើការ​វិនិយោគ​របស់កសិករ ពោល​គឺ​វា​ខុសគ្នា​ពីការដាំ​ស្វាយ​ចន្ទី ឬកៅ​ស៊ូ ដែល​កសិករ​ត្រូវ​ចំណាយ​លុយ​ច្រើន​ ដើម្បី​ថែ​ទាំ និងត្រូវ​រង់​ចាំជា​ច្រើនឆ្នាំ មុន​នឹង​ទទួល​បានចំណេញ​។ រោងចក្រ​​ថៃ និង​វៀតណាម​កែច្នៃ​​ដំឡូងមី​របស់​កម្ពុជា​ភាគច្រើន មុន​​នឹង​ដឹក​ជញ្ជូន​​​ទៅ​រោងចក្រ​​ចិន​​ ​ដើម្បី​ផលិត​​ជា​ម្សៅមី ម្សៅ​ស៊ុប​ ជីវ​ឥន្ធនៈ អេតា​ណុល និង​សារធាតុ​ផ្សំ​​ផ្សេង​ទៀត​​ដូច​ជា ជាតិ​ផ្អែម និង​ស៊ីរ៉ូ​ជាដើម​។ កម្ពុជា​​ស្ថិត​ក្នុង​​បណ្តា​ប្រទេស​​ផលិត​ដំឡូង​មី​លំដាប់​​កំពូល​​របស់​ពិភព​លោក។ ​អង្គការ​​សហប្រជាជាតិ​ក៏​​បាន​​ព្យាយាម​បង្កើន​ទិន្នផល​របស់​​កម្ពុជា​ផង​ដែរ​។

ដំណាំ​ប្រភេទ​នេះ​មាន​ការពេញនិយមយ៉ាង​ខ្លាំងជុំវិញ​ភូមិ​ព្រៃវែង សូម្បីតែ​ឧទ្យានុក្ស​ក្រសួង​បរិស្ថាន​ក៏ដាំដំឡូងមីនៅខាងក្រៅស្នាក់​ការ​ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូលបន្ថែម​ដែរ​។ គំនរ​ដើម​​ដំឡូង​មី​ចង​ជាបាច់ៗ​​​​ ដែល​​កំពុង​​រង់ចាំ​​​ការ​​ដាំ ឃើញ​​បញ្ឈរ​​​​នៅ​​​ពាស​​​ពេញ​ភូមិ។

លោក ឆន ឈីម អ្នកសម្របសម្រួលស្រូវ​ត្រយង​ ប្រចាំ​ភូមិ​ព្រៃវែង បាននិយាយ​ថា៖ «ប្រជាជនចាប់​អារម្មណ៍លើការ​អភិរក្ស ហើយពួក​គេយក​ចិត្តទុកដាក់លើការ​ការពារ ប៉ុន្តែពួក​គេត្រូវតែជួយខ្លួនឯងជា​មុន​សិន ដោយមានអាហារហូប​​គ្រប់គ្រាន់ និង​ជីវភាពសម​រម្យ»។

លោក​ទទួល​ស្គាល់​ថា អ្នក​ភូមិ​ភាគ​ច្រើន​ដាំ​ដំឡូង​មី​​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​លោក។​ កសិកររកចំណូល​បាន​ប្រហែល ៥០០ ដុល្លារ​​សម្រាប់​អង្ករ​សរីរាង្គ​មួយ​តោន​ ធៀប​នឹងប្រហែល ២០០ ដុល្លារ​សម្រាប់អង្ករធម្មតា និងដំឡូងមីមួយ​តោន​។ ស្រូវ​​​សរី​រាង្គ​​មួយ​​ហិកតា​​​អាច​​​ប្រមូល​​​ផល​​បាន​​​ប្រហែល​​ពីរ​ទៅ​បី​​តោន ចំណែក​ឯ​​ដំឡូង​មី​មួយ​ហិកតា​ផ្តល់​​ទិន្ន​ផល​រហូត​​ដល់​១៣​តោន ដោយ​​អាស្រ័យ​​​លើ​គុណភាព​​ដី។

អ្វី​ដែល​​​​កសិករ​ក្រីក្រភាគច្រើននៅ​​ជនបទ​​ ​ជ្រើស​រើស​​​យក​​​ប្រភេទ​ដំណាំ​ដាំ​ដុះ គឺ​មាន​​ន័យ​​​​​ថា​​ការ​រក​ចំណូល​​បាន​​​ខុស​​​គ្នា​​​រាប់​រយ ឬ​​រាប់​​​​ពាន់​​​ដុល្លារ​ នៅ​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​ដែល​​គេ​រក​​​ចំណូល​​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​បាន​​​​​តិច​ជាង ២០០០ ដុល្លារក្នុង​​ម្នាក់ៗ​។ ប្រាក់​​ចំណេញកាន់​តែច្រើន​ធ្វើ​ឱ្យកសិករ​​មាន​លទ្ធ​ភាព​​​បង់​​ថ្លៃ​ព្យាបាល​ ចំណាយ​លើ​​ពិធី​មង្គល​ការ​កូន​​ចៅ​ ឲ្យ​កូន​ពួក​គេ​​បន្ត​រៀន​សូត្រ​បាន​កាន់​តែ​យូរ ឬក៏​សាងសង់ផ្ទះថ្មី​ផង​ដែរ​។

ចាន់ ឡូត​ អ្នក​ភូមិ​សំបូរ អាយុ៦២ឆ្នាំ បាន​ធ្វើស្រែ​១០ឆ្នាំ ទើប​ប្តូរ​មកដាំដំឡូងមី​វិញនៅឆ្នាំ២០១៩។ ចៅៗ​គាត់បាន​ទៅ​ធ្វើ​ចម្ការ​​ជាមួយ​គាត់​ នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣។ ចាន់ ឡូត​ និយាយ​​ថា​ «ខ្ញុំ​ដាំ​ដំឡូង​មី ដើម្បីទិញសៀវ​ភៅ​ឲ្យ​ពួក​គេ​​ទៅ​​រៀន​​»។ (CamboJA/Jack Brook)
មើម​ដំឡូងមី​ដាក់​ហាលថ្ងៃ​ឱ្យស្ងួត​នៅខាង​ក្រៅភូមិ​ព្រៃវែងក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់​មក​គេអាច​ផលិត​ប្រើជា​អេតា​ណុល ម្សៅ​មី ឬ​ចំណី​សត្វ (CamboJA/Jack Brook)
គំនរ​ដំឡូង​មី​ដាក់​ហាល​​នៅលើផ្លូវរវាងភូមិ​ព្រៃវែង និងភូមិសំបូរ​ ក្នុង​ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣។ (CamboJA/Jack Brook)

កាល​ពីពីរ​ឆ្នាំមុន អ្នក​​ស្រី ហេង សុ​ផា អាយុ ២១ ឆ្នាំ និងប្តី​អ្នក​ស្រី​ត្រូវ​បាន​បណ្តេញ​ចេញពី​កម្ម​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​។ ​​​ពួក​​គេ​បានធ្វើស្រែ​លើ​ដី​​ ៣ ហិកតា និង​​បាន​កាប់រុក​រាន​ដី​​​ព្រៃ​​អស់កន្លះ​ហិក​តា ដើម្បីពង្រីក​​ចម្ការ​ដែល​មាន​ស្រាប់​​​ទ្វេ​ដង ឬកាប់​ចម្ការ​នៅតំបន់​ដី​ខ្ពស់​ ហើយ​​ដាំ​ដំឡូង​មី​។

អ្នកស្រី​ សុ​ផា បាន​និយាយ​ថា ពួក​គេនឹងកាប់ដើមឈើបន្ថែមទៀត ប៉ុន្តែនេះ​គ្រាន់​តែ​​ជា​ទំហំ​ដីដែលពួកគេធ្លាប់​កាន់កាប់​តាមលក្ខណៈ​ទំនៀមទម្លាប់ក្រៅផ្លូវការ​របស់ភូមិ ដែលបង្កើត​ឡើងនៅពេលដែលអ្នក​ភូមិ​វិល​ត្រឡប់​មក​រស់​នៅ​តំបន់នេះវិញ បន្ទាប់​ពីការ​ដួល​រលំនៃរបបខ្មែរ​ក្រហមនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០​ប៉ុណ្ណោះ​​។

តាម​ប្រពៃណី កសិករ​ខ្មែរដូច​ជា សូផា បាន​ធ្វើ​ស្រែ​​​ស្រូវ​​សន្ទូង​​​ដោយ​ប្រើ​កម្លាំង​ពល​កម្ម​ច្រើន ដែល​គេ​ត្រូវ​សាប​សំណាប​ជា​ច្រើន​ខែ​ មុន​នឹង​ដក​យក​មក​ស្ទូង​​​ជា​ជួរ​ៗ​ក្នុង​វាល​ស្រែដុះ​​គ្រប​លើ​ស្មៅ។ សម្រាប់​ការ​ស្ទូង​សំណាប​​លើ​ដី​មួយ​ហិកតា មនុស្ស​ម្នាក់​​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​មួយ​ខែ។

ប៉ុន្តែ​​ដោយ​មាន​ការ​ទាក់ទាញ​លើ​ដំឡូង​មី កសិករភូមិ​ព្រៃវែង​ជាច្រើន​បានងាកមកប្រើវិធី​ដាំ​ដុះ​ងាយ​ៗ​ទៅ​វិញ​​ គឺ​ព្រោះ​សំណាប​​ក្នុង​ស្រែ រួច​ទុកឱ្យវាដុះតាមធម្ម​ជាតិ ដោយមិនចាំបាច់​ដក​មក​ស្ទូង​ឡើង​វិញ​ទេ​។ ការស្ទូង​ស្រូវ​បានធ្វើឱ្យកសិករ​រវល់​​នឹងស្រែរបស់ពួកគេអស់​ជាច្រើន​ខែ ចំណែក​ឯ​​ស្រូវ​ពង្រោះ​វិញ កសិករ​អាចបញ្ចប់កិច្ចការ​របស់​ខ្លួន​​ត្រឹម​តែពីរ​បីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ​។

ទោះ​បី​ប្រើ​​កម្លាំងពលកម្ម​ខ្លាំងក៏ដោយ ក៏​ការ​ដក​ស្ទូង គឺជាវិធី​ដែល​កសិករ​ចូល​ចិត្ត​ប្រើ​​ជា​យូរ​យារ​មក​ហើយ​ ព្រោះវាជា​ការប្រើប្រាស់​ដោយ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​នូវ​​គ្រាប់ពូជដ៏មានតម្លៃ​ ចំណែក​ឯ​ស្រូវ​ពង្រោះ​វិញ​​ងាយ​​ដុះ​លុប​​លើ​ដោយ​​ស្មៅ​ព្រោះ​​គ្មាន​ថ្នាំ​គី​មី​ការពារ​។ ទម្លាប់​បែប​នេះ​បាន​ផ្លាស់ប្តូរសម្រាប់​​កសិករ​ភូមិ​ព្រៃ​វែង គួប​ផ្សំ​នឹង​​ការ​​មាន​លទ្ធភាព​​ទិញ​ថ្នាំ​បាញ់កម្ចាត់​​ស្មៅបន្តិច​ម្តងៗ និងការ​ងាយ​​ទទួល​​បាន​​​ប្រាក់​កម្ចី​ ដើម្បីទិញ​ថ្នាំ​គីមី​ទាំង​នេះ​​ផង​។

ជា​ស្ត្រី​មាន​កូន​ពីរ​នាក់ អ្នកស្រី​ ហេង សុផា នៅផ្ទះ​អ្នក​ស្រី​​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃវែងក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ​២០២៣ ។ អ្នកស្រី​ និងប្តី​ត្រូវបាន​​ដក​ចេញ​​ពីក​ម្មវិធី​ស្រូវ​​​ត្រយង​ ដោយ​សារ​តែ​​រុក​​រាន​ដី​​ ដើម្បីដាំ​​ដំឡូង​​មី​ ប៉ុន្តែបាន​និយាយថា អ្នក​​ស្រី​​មិន​សោកស្តាយចំពោះការ​បណ្តេញ​​ចេញពីកម្មវិធីនោះទេ។ (CamboJA/Jack Brook)

ដោយមានការ​បំផុសគំនិតពីអ្នក​ជិត​ខាង អ្នក​ស្រី សុផា និង​ប្តី​បាន​ខ្ចីប្រាក់​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុចំនួន ១០០០ ដុល្លារពី​ អេ អឹម​​​ ខេ កាលពីឆ្នាំមុន ដើម្បីទិញដើ​ម​ដំឡូង​​មី ជី និងថ្នាំ​បាញ់​កម្ចាត់​ស្មៅ ដើម្បី​ជួយ​ដល់ការធ្វើកសិកម្មរបស់ពួកគេ។ ចម្ការ​ដំឡូងមីថ្មី​ត្រូវ​ការ​ពេល​វេលា និង​ប្រាក់កម្ចី។ វា​មាន​ន័យថា ពួក​គេត្រូវ​ស្វែងរកការងារ​បន្ថែម ដើម្បី​បាន​ប្រាក់​បង់​​ការ​ប្រាក់ប្រចាំខែ។

អ្នក​ស្រី​ សុផា បាន​និយាយ​ថា៖ «សល់​ពេល​ទំនេរ​​ក្រោយ​ពី​ព្រោះ​ស្រូវ​រួច​ យើង​អាច​ស៊ី​ឈ្នួល​​ធ្វើ​ចម្ការ​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​​តាម​រដូវកាល​ ឬដក​ស្ទូង​​ស្រែ​របស់​អ្នក​ដទៃ​» ។

អ្នកស្រី​បន្ត​​ថា​៖ «​ខ្ញុំ​មិន​​​ត្រឡប់​ទៅ​ចូល​រួម​​ក្នុង​កម្ម​វិធី​របស់​អង្គការ [ស្រូវ​ត្រយង​]វិញ​​ទេ ព្រោះ​យើង​នឹង​មិន​ទទួល​បាន​ទិន្នផល​ច្រើន [ពី​​ស្រូវ​សន្ទូង​]​ទេហើយ​​យើង​​ក៏​គ្មាន​ពេល​ជម្រះ​​ស្មៅ​ដែរ។​ បើ​យើង​​មិន​​ប្រើ​​ថ្នាំ​​គីមី [ថ្នាំ​សម្លាប់​សត្វ​​ល្អិត និង​ថ្នាំ​​កម្ចាត់​​ស្មៅ] ទេ សត្វ​​ល្អិត​នឹង​ស៊ី​ស្រូវ​​យើង​អស់ ហើយ​​មិន​​ទទួល​បាន​​ទិន្នផល​ទេ»

ការផ្លាស់ប្តូរ​ដូច​គ្នានេះបាន​ចាប់ផ្តើមកើត​ឡើង​ជា​ច្រើនឆ្នាំមុននៅ​ក្នុងភូមិសំបូរ​ ដែលមាន​ទីតាំងនៅជិត​ទី​ប្រជុំ​ជន​ ហើយកសិករនៅ​ភូមិ​ទាំងពីរបាន​បង្ហាញ​ហេតុ​ផល​​ដូច​គ្នា​ថា ចូល​ចិត្ត​ដាំ​ដំឡូងមី និង​​ស្រូវ​ពង្រោះ ជា​​ជាងការស្ទូង​​ស្រូវ​សរីរាង្គដែល​ជំរុញដោយ​កម្ម​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ ។

អ្នកភូមិសំបូរ​ ឈ្មោះ ចាន់ ឡោម និង​​ប្តីត្រូវ​បានបណ្តេញចេញពី​កម្ម​​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ កាល​​ពីប្រាំឆ្នាំមុន បន្ទាប់ពីបាន​ពង្រីក​​​ដី​ដាំ​ស្រូវដោយ​ខុស​​ច្បាប់ ៤០ ម៉ែត្រចូលទៅក្នុង​ដី​ព្រៃ ដើម្បី​ជីវភាព​គ្រួសារ​​ពួក​​គេ។ នៅក្នុង​ប្រព័ន្ធ​គ្រប់​គ្រង​ដីធ្លី​តាម​ប្រពៃណី​របស់​សហគមន៍ គ្រួសារនី​​មួយៗ​ត្រូវ​បានអនុញ្ញាត​ឱ្យពង្រីកក្បាល​ដីស្រែ​របស់ពួកគេ​នៅពេល​ចាំបាច់​។ កូន​ប្រុស​របស់​អ្នក​ស្រី​ឡោម និង​​ប្រពន្ធ​​គាត់​ខ្វះ​​​ដី​ធ្វើ​ស្រែ​​​ចម្ការ បច្ចុប្បន្ន​​បាន​​បង្កើត​ហាង​លក់​គ្រឿងទេស​មួយ​នៅ​កែង​ផ្លូវ​ក្បែរ​ផ្ទះ​របស់​​អ្នក​ស្រី​ឡោម។

ចាប់​តាំងពីពេលនោះមក អ្នក​ស្រី ឡោម បាន​ខ្ចីប្រាក់ចំនួន ៥០០ ដុល្លារពីគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីដាំ​ដំឡូងមីរបស់​អ្នក​ស្រី​លើផ្ទៃ​ដីចំនួន ២ ហិកតា ហើយថែម​ទាំង​ទិញថ្នាំកម្ចាត់​សត្វ​ល្អិត និងថ្នាំ​បាញ់​ស្មៅសម្រាប់ស្រូវ​ចំនួន ៣ ហិកតាដែល​កាល​ពី​មុន​​បម្រុងទុក​ដាំ​សម្រាប់​កម្ម​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​​ផង​ដែរ​​ ។

អ្នក​ស្រី ឡោម បាន​និយាយ​​ថា​៖ «​យើង​បាន​​ពង្រីក​ដី​ស្រែ​ចម្ការ​ ព្រោះ​​ដី​របស់​យើង​​តូចពេក​។ ស្រូវ​មិន​​សូវ​​បាន​ទិន្នផល​​ល្អ​​សោះ​ ព្រោះ​​មាន​ស្មៅ​ដុះ​ច្រើនពេក​»

អ្នកភូមិសំបូរ​ ឈ្មោះ ចាន់ ឡោម និង​ប្តី​ត្រូវបាន​ដកពីកម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ ដោយសារតែ​ពួកគេ​បានពង្រីក​ដី​​ស្រែ​ដាំ​ស្រូវ​ ៤០ ម៉ែត្រ ដើម្បីចិញ្ចឹមគ្រួសារ​ដែល​​មាន​សមាជិក​ច្រើន​ ហើយ​ចាប់តាំងពីពេល​នោះមក ពួកគេ​បាន​ដាំដំឡូងមីដែល​ទទួល​បាន​​ប្រាក់​ចំណេញ​កាន់​តែ​ច្រើន​។(CamboJA/Jack Brook)

លោក សុជាតិ កែវ នាយកអង្គការ​ស្រូវ​ត្រយង​ ដែលជាដៃគូ​របស់​អង្គការ​សន្សំ​ម្លប់​ព្រៃ បាន​ទទួល​ស្គាល់ថា ប្រជាជន​ក្នុងសហគមន៍ដូចជា​ភូមិ​ព្រៃវែង ត្រូវ​គេ​រំពឹង​ថា មិន​អាច​ប្រើ​វិធី​​​ស្ទូងស្រូវដោយដៃ​​​ទៀតទេ។

លោក កែវ បាន​​និយាយ​​ថា៖ «ពលកម្ម​​​ដោយ​មនុស្ស​​មិន​មែន​​ជា​អនាគត​ទៀត​​ទេ។ យើង​មិន​អាច​ពឹង​លើ​​មនុស្ស​​ស្ទូង​​ស្រូវ​​​ទៀត​ទេ ព្រោះ​វា​​ត្រូវ​ចំណាយ​​ពេល​​វេលា និង​កម្លាំង​ពលកម្ម​​ច្រើន»

លោក​​បាន​​បន្ត​​ថា អង្គការ​សន្សំ​ម្លប់​ព្រៃ​ និង​ស្រូវ​ត្រយង​ កំពុង​ព្យាយាម​ជួយ​ភូមិ​​ព្រៃ​វែង និង​​សហគមន៍​ផ្សេង​​ទៀត​​ឲ្យ​ទទួល​បាន​គ្រឿង​យន្ត​ ​ដើម្បី​ចំណេញ​​ពេល​​វេលា។ ពួកគេគ្រោងនឹង​ណែនាំ​​ឲ្យ​ប្រើ​ម៉ាស៊ីន​ស្ទូង​ផ្ទាល់ ភ្ជាប់នឹង​ត្រាក់​ទ័រ​ភ្ជួរ​ដៃ ដើម្បីដាំ​គ្រាប់​​ស្រូវ​ និង​ម៉ាស៊ីនស្ទូង ដើម្បី​ស្ទូង​សំណាប​ជាជួរយ៉ាង​ស្អាត។ ប៉ុន្តែម៉ាស៊ីនទាំងនេះមានតម្លៃ​ថ្លៃ​ដល់​ទៅ ៦០០០ ដុល្លារសម្រាប់ម៉ាស៊ីនស្ទូងដែលប្រើម៉ូទ័ររអិល​ ទោះបីជា​ម៉ាស៊ីន​ប្រើ​​ទាញ​ដោយ​ដៃ​អាច​មានតម្លៃ​ត្រឹមតែ ២០០ ដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ​។ លោក​ កែវ​​បារម្ភ​​ថា ម៉ាស៊ីន​​នឹង​​លំបាក​​ជួស​ជុល​​ ឬ​រក​គ្រឿងបន្លាស់​​​មិន​បាន​ ប្រសិន​បើ​​វា​ខូច​​។

លោក​បាន​​បន្ត​​ថា​៖ «​នៅ​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​​ កសិករ​មិន​មាន​ជំនាញ​ប្រើ​ម៉ាស៊ីន​ទេ​​ ហើយ​​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ឥរិយាបថ​ត្រូវ​ការ​​ពេល​​វេលា​» លោក​​កត់​​សម្គាល់​​ថា​គ្មាន​​កសិករ​ណា​ម្នាក់​នៅ​ភូមិ​​ព្រៃវែង​ឬ​សំបូរ​ ​កំពុង​ប្រើ​ម៉ាស៊ីន​ប្រភេទ​នេះ​ទេ។

អង្គការ​សន្សំ​ម្លប់​ព្រៃ​ បង្ហាញ​​ពី​ការ​ប្រើ​ម៉ាស៊ីន​​ដាំគ្រាប់​​ផ្ទាល់​​នៅ​ភូមិ​ព្រៃវែង ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២២។ (រូប​ភាព​​ដោយសន្សំ​ម្លប់​ព្រៃ​)

ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងតួនា​ទីរបស់មីក្រូហិរញ្ញ​វត្ថុ

ទោះ​បី​ការធ្វើស្រែសរីរាង្គហាក់ដូចជា​មិនអាចបំពេញតាមបំណង​ប្រាថ្នាផ្នែក​​​សេដ្ឋ​កិច្ចរបស់កសិករជា​ច្រើន​នៅក្នុងភូមិ​ព្រៃវែង និងសំបូរ​ក៏​ដោយ​ ក៏បង្ហាញ​ឱ្យឃើញថា អត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃការ​ផ្តល់ប្រាក់កម្ចីមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងភូមិទាំងពីរ​ជំរុញឱ្យមាន​ការ​បាត់បង់​ព្រៃឈើ និងជំរុញ​ឱ្យ​កសិករ​​​ងាកចេញ​ពីការធ្វើ​កសិកម្ម​សរីរាង្គ​ដែរ​។

លោក ដឺឡង់ ​បាន​និយាយ​ថា ការពឹងផ្អែក​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ប្រាក់​កម្ចី​ គឺជា​ផ្នែកនៃដំណើរការផ្លាស់ប្តូរកសិកម្មរយៈពេល​ជាច្រើនទសវត្សរ៍​ដែលកើ​តឡើងនៅទូទាំងប្រទេស​កម្ពុជា និង​ជុំវិញពិភព​លោក ដោយសារការធ្វើកសិកម្មលក្ខណៈ​គ្រួសារ​ដែល​​កំណត់​​​ដោយជំនួយ​ពល​កម្ម​ពី​​កូនចៅ​ និង​​សាច់​​ញាតិរបស់ពួក​​​គេ គឺ​ត្រូវ​ជំនួស​ដោយ​​ការ​ដាំ​ដំណាំ​​​លក់​ជា​​​​​ប្រាក់ ដែល​​កំណត់​ដោ​យ​ការ​ទទួល​​បាន​ប្រាក់​កម្ចី​ទៅ​វិញ។

ប្រធានសហគមន៍​ការ​ពារ​ធម្មជាតិ​ភូមិសំបូរ​ លោក អ៊ិត សំអឿន អង្គុយនៅចន្លោះផ្ទាំងរូបភាពផ្សព្វផ្សាយកម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង និងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មកម្ចីមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ អេ អឹម ខេ ដែលលោកថា ប្រជា​ពលរដ្ឋរាប់សិបនាក់នៅក្នុងភូមិបាន​ប្រើប្រាស់ ដើម្បី​ជួយ​​ដល់​ការដាំ​ដំឡូងមី និង​ទិញ​ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងថ្នាំ​បាញ់​កម្ចាត់​ស្មៅ ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣។(CamboJA/Jack Brook)

ប៉ុន្តែកសិករ​ដែលបាន​ចូលរួមក្នុងកម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ បាននិយាយថា កំណែទម្រង់ គឺចាំបាច់ដើម្បីកាត់បន្ថយតួនាទីរបស់ឧស្សាហកម្ម​មី​ក្រូ​ហិរញ្ញ​វត្ថុ ក្នុង​ការគាំទ្រការ​រុក​រាន​ដី​ខុសច្បាប់។ តាម​កសិករ​ភូមិ​ព្រៃវែង និង​សំបូរ អេស៊ីលីដា អេ អឹម ខេ ស្ថាបនា ធនាគារ Woori និង​ប្រាសាក់ សុទ្ធតែ​ផ្តល់​កម្ចី​នៅភូមិ​ទាំង​នេះ​​​​​។

លោក de Lange បានរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សារបស់​លោក​ថា គ្រឹះ​ស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​ព្រម​ទទួល​យកប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិប្លង់​ទន់នៅក្នុងតំបន់ការពារជាវត្ថុបញ្ចាំសម្រាប់ប្រាក់​កម្ចី ទោះ​បី​ការអនុវត្តទាំងនេះជាទូទៅគឺខុសច្បាប់ក៏ដោយ ហើយ​លោក កែវ អ្នកភូមិ និងមេដឹក​នាំ​ភូមិ​ក៏​បានបញ្ជាក់​ប្រាប់ ខេមបូចា ដូច្នេះ​ដែរ។

ទោះបីជាមានការអំពាវនាវយ៉ាងទូលំទូលាយឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់ឧស្សាហ​កម្មនេះ​ក៏ដោយ ក៏​មានភាពមិនចុះសម្រុងគ្នាដែរ នៅពេលដែលម្ចាស់​ជំនួយដែល​​ផ្ត​ល់​​​មូលនិធិ​ដល់​កិច្ច​ខិតខំប្រឹងប្រែងអ​ភិរក្ស​បញ្ចូលសាច់ប្រាក់ទៅក្នុងឧស្សាហកម្ម​​គ្រឹះ​ស្ថាន​មីក្រូ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ ។ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានផ្តល់ការគាំទ្រ​ដោយផ្ទាល់​ដល់​កម្មវិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ ក៏បានចាក់​បញ្ចូល​ប្រាក់​រាប់លាន​ដុល្លារ​ចូល​ទៅក្នុង​គ្រឹះ​ស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​មួយ​ចំនួន​ ដូចជាកម្ចីផ្ទាល់ចំនួន១២៥ លានដុល្លារដល់អេស៊ីលីដាក្នុងឆ្នាំ២០១៦ និង១៥ លានដុល្លារ​ដល់ អេ អឹម ខេ និងគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុពីរផ្សេងទៀតក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ។

អ្នកនាំពាក្យស្ថានទូតអាមេរិកលោកស្រី​ Stephanie Arzate បាននិ​យាយថា USAID ផ្តោត​លើ “ការអភិរក្ស​ព្រៃឈើ” ហើយថា​មិនមានជំនួយថ្មីណា​មួយត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឲ្យ​​គ្រឹះស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុទេ​ចាប់តាំងពីឆ្នាំ​មុន បន្ទាប់ពី​មានរបាយ​ការណ៍ជាបន្ត​បន្ទាប់​ស្តីពីផល​ប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន​របស់ឧស្សាហកម្ម​​នេះ​ទៅ​លើ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​។ លោក​ស្រី​ Arzate មិន​បាន​បញ្ជាក់​ប្រាប់​​ឈ្មោះរបាយ​ការណ៍​ជាក់​លាក់​នោះ ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​អាល្លឺម៉ង់បាន​ចេញ​ផ្សាយកា​រសិក្សាមួយកា​លពីឆ្នាំមុន​ដែលបង្ហាញថា ឧស្សាហ​កម្មនេះ​បាននាំឱ្យមានការជំពាក់​បំណុល​វ័ណ្ឌ​ក។ វា​ជារបាយការណ៍​សំខាន់​លើក​ទី​មួយ​​ពីម្ចាស់​ជំនួយ​របស់​​គ្រឹះស្ថាន​មី​ក្រូហិរញ្ញ​វត្ថុ​​ដ៏សំខាន់។

អង្គការសមាគមអភិរក្សសត្វព្រៃ បាន​ជំរុញឱ្យមានបទប្បញ្ញត្តិកាន់តែ​ទូលំ​​​ទូលាយ​លើ​ឧស្សាហកម្ម​មីក្រូ​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​ នៅក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍តាមអ៊ីមែល​មក​កាន់​ខេមបូចា ។អង្គការសមាគមអភិរក្សសត្វព្រៃ​បាន​និយាយ​ថា៖ «ការ​​ស្រាវ​ជ្រាវ​និង​ការ​វិភាគ​លើ​ប្រាក់​កម្ចី​មីក្រូ​ហិ​រញ្ញ​​វត្ថុ​ និងការអនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​ស្តី​ពី​តំបន់ការ​ពារ​ធម្មជាតិ បង្ក​ឲ្យ​មាន​បញ្ហាប្រឈម​​ជា​​ច្រើន ចំពោះ​​កម្មវិធីស្រូវរបស់ IBIS WCS ដោយកត់សម្គាល់ថា គ្រឹះស្ថាន​​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុមួយ​​ចំនួន “ផ្តល់​អាទិភាព​​លើ​គោល​ដៅ​​ហិរញ្ញ​វត្ថុ និង​​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ ជា​​ជា​ង​ទៅ​លើ​គោល​ដៅ​និរន្តរភាព ឬ​ការ​អភិរក្ស”​។ WCS បាន​បន្ថែមថា ការអនុវត្តរបស់គ្រឹះស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុមួយចំនួនអាច “លើក​កម្ពស់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការឈូសឆាយ​ដីព្រៃ​ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដោយ​អចេតនានៅក្នុងតំបន់ការពារ”។

អង្គការសមាគមអភិរក្សសត្វព្រៃ បន្ថែមថា៖ «គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍ​ជន​​បទ និង​វិស័យក​សិកម្មដែលកំពុង​ផ្លាស់​​ប្តូរ ដែល​​ធ្វើឱ្យវា​មានសារៈ​សំខាន់ក្នុង​ការ​ផ្តល់​អាទិភាព​លើ​បទ​បញ្ញត្តិនៃការអនុ​វត្ត​​ប្រាក់​កម្ចី​​​របស់គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងការ​ពិនិត្យ​ផ្ចិត​ផ្ចង់​នៅ​ក្នុងតំបន់ការពារ»។

ក្នុង​​ការ​ឆ្លើយតបទៅ​នឹង ខេមបូចា គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​ពីរ​ដែល​ផ្តល់ប្រាក់​កម្ចី​ឲ្យ​ក​សិករភូមិ​ព្រៃវែង និងសំបូរ​ គឺ អេ អឹម ខេ និង​អេ​ស៊ីលី​ដា បាន​បដិសេធ​យ៉ាង​ដាច់អហង្ការ​​ថា​​​មិន​​បាន​ជាប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​​​ការ​​គាំ​ទ្រ​ការ​កាប់រានដី​​ព្រៃ ឬ​សកម្មភាព​​ខុស​​ច្បាប់ណាមួយ​ទេ​។ គ្រឹះ​ស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​​ផ្សេង​ទៀត​​ដែល​​បង្ហាញ​​ថា​​បាន​​ផ្តល់​​កម្ចី​នៅ​ភូមិ​ទាំង​ពីរ​​មិន​​បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​សំណើ​សុំ​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​ទេ។

លោក កាំង តុងងី អ្នកនាំ​ពាក្យសមា​គមមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​កម្ពុជា (CMA) បាននិយាយ​នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍តាម​អ៊ីមែលថា C​MA នឹងពិនិត្យ​មើលការ​សិក្សារបស់ USAID ហើយ​ថា CMA នៅតែ «ប្តេជ្ញាលុប​បំបាត់រាល់​គ្រោះថ្នាក់​ដែលអាច​បណ្តាលមកពី​សេវា​ហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា»។ លោក​​បន្ត​​ថា អង្គការ​សមាគម​អភិរក្ស​សត្វព្រៃ មិន​​បាន​​ទាក់ទង​​ទៅ ​CMA ទេ។

លោក តុងងី និយាយ​ថា​៖ «​ការ​​ផ្តល់​កម្ចី​ដល់​​សកម្មភាព​​ខុស​ច្បាប់​ត្រូវ​បាន​ហាម​ឃាត់​​ដោយ​​ច្បាប់។ វា​មិនមានន័យ​​​ទាល់​តែ​សោះ​​​​ចំពោះ​ធនាគារ ឬគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុណាមួយ​ក្នុង​ការផ្តល់​ប្រាក់កម្ចីសម្រាប់​ការ​កាប់បំផ្លាញ​ព្រៃឈើ ឬសកម្មភាព​ខុសច្បាប់នោះ​ទេ ព្រោះវានឹងបណ្តាលឱ្យមានហានិភ័យទាំង​ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ»។

លោក អ៊ិន ចាន់នី នាយក​ប្រតិបត្តិ​អេស៊ីលីដា បាន​​និយាយ​ថា​៖ «​យើង​បាន​ផ្តល់​កម្ចី​​ដល់​អ្នក​ខ្ចី​ដើម្បី​ពង្រីក​អាជីវកម្ម​របស់​ពួក​គេ ហើយ​វា​​មិន​​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​​ព្រៃឈើ​​ទេ​។ គោលការណ៏ប្រាក់កម្ចីរបស់យើងផ្តល់​ឲ្យ​​ដើម្បី​បង្កើនផលិតផល និងពង្រីក​អាជីវកម្មរបស់ពួកគេ​ប៉ុណ្ណោះ​» ។

លោក កែវ និយាយ​ថា សម្រាប់កសិករនៅក្នុង​តំបន់ការពារ​ ដើម្បី “ពង្រីក” អា​ជីវកម្មរបស់​ពួកគេ ជារឿយៗ​ពួក​គេត្រូវ​តែឈូសឆាយ​ដីដោយខុស​ច្បាប់។ មតិ​បែប​នេះ​​មាន​ការ​បញ្ជាក់ដោយ​​អ្នកភូមិ​ព្រៃវែង និង​សំបូរ​។ លោក កែវ អះ​អាង​ថា គ្រឹះស្ថានមី​ក្រូហិរញ្ញវត្ថុគួរ​ពិនិត្យមើលផែន​ការអាជីវកម្មរបស់​កសិករឱ្យ​បាន​ហ្មត់ចត់ និងមាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវក្នុងការត្រួត​ពិនិត្យ​​​មើល​ ថា​តើ​​ពួក​គេប្រើប្រាស់​ប្រាក់កម្ចី​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច​។

លោក កែវ បាន​​បន្ត​​ថា​​៖ «​អ្វី​ដែល​​យើង​​អាច​​មើល​​ឃើញ​​ជាក់ស្តែង ប្រជាពល​រដ្ឋ​ទទួល​​បាន​​កម្ចី និង​វិនិយោគ​លើ​​កសិកម្ម​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​​ការពារ​​។ការ​វិនិយោគ​លើ​​​កសិកម្ម​នៅ​​ក្នុង​តំបន់​ការពារ​​ច្រើន​តែ​​វិនិយោគ​លើ​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​​ព្រៃ​ឈើ។ ដើម្បី​​បាន​​ដី​ធ្វើ​ស្រែ​​ចម្ការ គឺ​ត្រូវ​កាប់​រាន​​ដី»

ជន​​ចំណាកស្រុក​​ដាំ​ដំណាំ​​លក់​យក​ប្រាក់

ការរីកដុះដាល​នៃដំណាំ​ដំឡូងមីនៅជុំវិញភូមិ​ព្រៃវែង និងភូមិសំបូរ​ បាន​ទទួល​​​ឥទ្ធិពល​ពី​លំហូរឥត​ឈប់ឈរ​នៃ​ជនចំណាកស្រុកដែល​ចូល​មក​រស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ ដែលផ្តល់​កម្លាំងពលកម្ម​ថោក​ ដើម្បីជួ​យ​ដល់​កសិករក្នុងស្រុក​ដាំ​ដុះ​ និង​ប្រមូលផល​ពី​ស្រែចម្ការ​របស់​ពួក​គេ។ ប្រាក់កម្ចី​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​ជារឿយៗ​ផ្តល់​​​ប្រាក់​ឈ្នួល​ដល់​ជនចំណាកស្រុក និងកម្មករ​តាមរដូវកាល​ទាំង​នេះ​។

ការធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់តំបន់នេះ គឺជា​ផ្នែក​មួយនៃនិន្នាការ​ធំ​​នៅ​ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដោយ​​សារប្រជាជនក្រីក្រនៅ​តាមជនបទរាប់រយរាប់​ពាន់​នាក់​ព្យាយាម​ទទួល​បាន​ដី​ស្រែ​ថោកៗ​និង​អាច​រក​ទិញ​បាន​​នៅតាម​តំបន់​ព្រៃឈើ។ ខណៈពេល​ដែល​ប្រជាជនកម្ពុជា​ជាច្រើនបានសម្រុក​ទៅទីក្រុងភ្នំពេញ និង​ទីក្រុងផ្សេង​ទៀតដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុង​វិស័យ​សំណង់ និង​រោងចក្រកាត់ដេរ​នោះ។​ ការធ្វើចំណាក​ស្រុកភាគច្រើននៅ​ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺ​កើត​ឡើង​នៅ​តាម​តំបន់​​ជន​​បទ រួម​មាន​គ្រួសារដែលត្រូវ​​ចាក​ចេញ​​ពីផ្ទះ​សម្បែង​ដោយសារ​ការរំលោភ​ដីធ្លី ឬជំពាក់​បំណុល​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​ជា​ដើម​។

លោក លន់ ម៉ិច អាយុ ៥២ ឆ្នាំ និង​គ្រួសារ​គាត់​មាន​សមាជិក​ ៧ នាក់​​ជា​​ជន​ចំណាក​ស្រុក​មក​​ដល់​ថ្មីៗ ក្នុង​ចំណោម​ជន​ចំណាក​ស្រុក​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​ក្នុង​​ជម្រក​​សត្វ​ព្រៃ​គូលែន​ព្រហ្មទេព។ នៅរសៀល​ថ្ងៃ​មួយក្នុង​ខែមីនា ពួក​គេបានសម្រាក​នៅលើក្តា​របន្ទះឈើតម្រៀប​គ្នា ដោយ​ក្រណាត់​កៅស៊ូ​ពីរ​ផ្ទាំង​គ្រប​ពី​លើដើម្បីការពារ​កម្តៅ​ថ្ងៃ​។ ពួក​គេ​មាន​ដី​​ទំហំ​ត្រឹម​តែ​​២០ម៉ែត្រ​​គុណ​​នឹង​៦០​ម៉ែត្រ​​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​ពួក​​គាត់​បាន​​ទិញ​ពី​អ្នក​ភូមិ​ព្រៃវែង​ក្នុង​តម្លៃ​៧០០​ដុល្លារ​​។ លោក ម៉ិច បាន​​និយាយ​ថា លោក​បាន​ដឹង​ថា​ មាន​ដី​ទំនេរដោយ​លោក​​ដឹក​​ជញ្ជូន​​ឈើ​ងាប់​ចេញ​​ពី​​ខាង​​ក្នុង​​តំបន់​​ការពារ​។

ជនចំណាកស្រុក​មក​ពី​ខេត្តសៀមរាប លន់ ម៉ិច ឈរនៅមុខ​តង់​​ ដែល​ជា​កន្លែង​ស្នាក់​នៅ​របស់​គាត់​ និងសមាជិកគ្រួសារប្រាំមួយនាក់របស់គាត់ នៅជាយ​ភូមិព្រៃវែង ក្នុង​ខែមីនា ឆ្នាំ​២០២៣។​គ្រួសារ​​របស់​ម៉ិច​ដាំ និង​​ដក​ដំឡូង​មី​​​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ ​ដោយ​​សង្ឃឹម​ថា​​ថ្ងៃ​ណាមួយ ពួក​គេ​​នឹង​មាន​ដីធ្លី​​ផ្ទាល់ខ្លួន។ (CamboJA/Jack Brook)

គ្រួសារនេះបាន​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ពីខេត្តសៀមរាប​កាល​ពី​ខែធ្នូ។ ពួក​គេ​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​​ជន​​ចំណាកស្រុកដែល​មក​រស់នៅក្នុងភូមិ​ព្រៃវែងហៅថា “ទីក្រុង​​តង់ផ្លាស្ទិក​” ដោយសារជម្រក​​ប្រក់​តង់​កៅ​ស៊ូ​របស់​​ពួក​គេ​។ គ្រួសារ​របស់​លោក ម៉ិច រក​ចំណូល​បាន ១៥​ម៉ឺន​រៀល ឬ​ប្រហែល ៣៧​ដុល្លារ​សម្រាប់​ដក​ដំឡូងមី​​មួយ​​តោន ពោល​គឺ​ម្នាក់ៗ​អាច​​​ចំណាយ​ពេល​ប្រហែល​​មួយ​​សប្តាហ៍​​​។

លោក ម៉ិច បាន​និយាយ​ថា គ្រួសារ​របស់​គាត់​បាន​អស់​ដី​អស់​ធ្លី ​បន្ទាប់​​ពី​បាន​​ខ្ចី​ប្រាក់​​មីក្រូ​ហិរញ្ញវត្ថុ ​ដើម្បី​សាងសង់​ផ្ទះ​​​មួយ​ខ្នង​ដែល​មិន​ទាន់​​សង់​រួច​​នៅ​​ក្នុង​ខេត្ត​សៀមរាប។ ឥឡូវនេះគាត់​​មាន​សុបិន​​ចង់ទិញដីផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ដើម្បីធ្វើកសិកម្ម ទោះបីជា​គាត់​ត្រូវ​នៅ​សងប្រាក់កម្ចីរបស់គាត់ចំនួន​៣០០០ ដុល្លារ​ឲ្យ​ប្រាសាក់​ក៏ដោយ។

លោក ម៉ិច បាន​​និយាយ​​ថា ៖ «ដី​​​ច្រើន​ជា​របស់​អ្នក​ភូមិ បើ​​ពួក​​គាត់​ត្រូវ​ការ​លក់​​​ថោកៗ ហើយ​បើ​​យើង​មាន​​លុយកាក់ គឺ​​​អាច​​ទិញ​បាន។ ដីនៅទីនេះនៅ​ថោកៗ»។

ប៉ុន្តែអ្នកជិត​ខាងរបស់​គាត់ឈ្មោះ តុន អ៊ីម អាយុ ២៥ ឆ្នាំ បាន​ចូល​មក​រស់នៅទីក្រុងតង់​កៅ​ស៊ូ​ជាមួយប្តីរបស់​គាត់ ដើម្បីធ្វើស្រែចម្ការលើផ្ទៃ​ដីមួយហិកតា​ ដែល​ពួកគេបានទទួលពីក្រុម​គ្រួសាររបស់​គាត់។ ដី​តិច​តួច​ប៉ុណ្ណឹង​​មិន​អាច​ចញ្ចឹម​ខ្លួន​រស់​ទេ​ ហើយ​ពួកគេ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​មាន​ដី​បន្ថែម​ទៀត ខណៈ​ដែល​បន្ត​​ស៊ី​ឈ្នួល​គេ​។ អ្នក​ស្រី​​បាន​បន្ត​ថា​៖ «​វា​ពិបាក​​​រក​ដី ​​បើ​​យើង​​គ្មាន​លុយ​កាក់​​ទិញ​​។

ដំឡូងមីមិនត្រឹមតែជំរុញឱ្យជនចំណាកស្រុក​ទៅកាន់​ភូមិដែលមាន​ស្រាប់ប៉ុណ្ណោះទេ វា​ថែមទាំង​នាំទៅដ​ល់ការបង្កើត​សហគមន៍ថ្មី​នៅក្នុង​តំបន់ការពារធម្ម​ជាតិ ដូចជា​ជម្រក​សត្វ​ព្រៃ​គូលែនព្រហ្មទេព​ដែរ​។ ការសិក្សា​របស់​លោក ដឺឡង់ បាន​រក​ឃើញ​ថា តាម​ដងផ្លូវពីភូមិ​ព្រៃវែង មាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋប្រមាណ ១៥៥ គ្រួសារបាន​កាប់ឆ្ការរុក​រាន​ព្រៃអស់រា​ប់រយហិ​កតា​ក្នុងទស្សវត្សរ៍ចុងក្រោយ​នេះ គឺ​ភាគច្រើន​សម្រាប់​​ដាំ​ដំឡូង​មី នៅក្នុងភូមិ​ព្រៃគោល​ ស្តិត​ក្នុងតំបន់​សហគមន៍ដែល​បង្កើតដំបូងតាមរយៈ​ស្រូវ​ត្រយង​។

ផ្លាក​សញ្ញា​នៅ​ទី​ប្រជុំ​ជន​​ព្រៃ​​គោល ជា​​កន្លែង​​ដាំ​​ដំឡូង​​មីច្រើន​​ បង្ហាញ​​តម្លៃ​ដំឡូងមី (មួយ​​គីឡូក្រាម​ថ្លៃ​៨១០​រៀល​) និង​ស្វាយចន្ទី (​មួយ​គីឡូក្រាម​ថ្លៃ​៣១០​រៀល​) និង​​​ផ្សាយ​​​លក់​​គ្រាប់​ស្វាយ​ចន្ទី​។(CamboJA/JackBrook)

ដីមួយ​ចំនួនពីដើមជាកម្មសិទ្ធិរបស់កសិករក្នុងភូមិ​ ចំណែក​ឯ​​ដី​ពី​មុន​ជា​តំបន់​ព្រៃឈើភាគ​ច្រើន​ត្រូវបាន​លក់ទៅឱ្យជនចំណាកស្រុកដែលគ្មានដីធ្លីមក​ពី​ខេត្ត​​ផ្សេងៗ​ដែល​បាន​​ចូល​មក​រស់​នៅ​ទីនោះ។ តាម​កការ​សិក្សា​របស់​លោក ដឺឡង់ កសិករក្នុងភូមិ​ជាច្រើន​កាន់​​កាប់​ដីមាន​​ជីជាតិ ចំណែក​ជនចំណាកស្រុកកាន់​តែ​ច្រើន មាន​​អ្នក​ខ្លះ​ត្រូវ​គេ​ចោទ​ថា​មាន​​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​ឈ្មួញកណ្តាល​មាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ គឺ​បាន​​សម្រុក​មក​កាន់​​តំបន់​នោះ។

លោក អាន ស៊ា អាយុ ៥៤ ឆ្នាំ ដែល​ដាំ​​ដំឡូងមី​​លើ​ផ្ទៃដី​​ជាច្រើន​​ហិកតា​ដែល​​លោក​​បាន​​ទិញ​​ពី​​អ្នក​ភូមិ​​សំបូរ​​កាលពី​១០ ឆ្នាំមុន បាន​​និយាយ​​ថា​៖ «​ខ្ញុំ​មិនមាន​ដីស្រែ​ទេ ហើយ​ខ្ញុំ​ឮថា​មាន​ដី​ច្រើន​នៅទីនេះ ខ្ញុំក៏​​មក​​រក​​ដីស្រែ​ចម្ការ​» ។

ទោះបីជា​ចម្ការ​ព្រៃគោល​ភាគច្រើន​ពី​ដើម​ឡើយ​ត្រូវ​បានឈូស​ឆាយដោយ​ខុសច្បាប់ក៏ដោយ ក៏តំបន់នោះត្រូវបានអាជ្ញាធរទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ​​​ថា​ជាអនុភូមិសំបូរ​ដែរ​។

លោក កែវ នៃ​អង្គការ​សន្សំ​ម្លប់​ព្រៃ​ បាន​អះអាងថា វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការធ្វើឱ្យ​គ្រួ​សា​រ​ក្រីក្រ និងគ្មាន​ដីធ្លី​មាន​​លទ្ធភាព​ទទួល​បាន​ដី​ធ្លី​ និងធ្វើ​ឲ្យពួក​គេ​ទទួល​បាន​កម្ម​សិទ្ធិ​​ស្របច្បាប់ ដរាបណា​គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដោយ​​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន ដើម្បីធានា​ថា គ្រួសារ​ទាំងនោះមិ​ន​លក់ដីរបស់ពួកគេ​​ទៅ​ឲ្យ​ឈ្មួញ​​ដែ​ល​ឲ្យ​ថ្លៃ​នោះទេ។

លោក កែវ និយាយ​ថា៖ «យើងចង់ឃើញអ្នកគ្មានដី ឲ្យ​មាន​ដីធ្លី​ ហើយ​យើងគាំទ្រ​ប្រជា​ជនទាំងនោះ ពួកគេ​អាចនៅ​ទី​នេះ​»។

អ្នក​នាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថាន លោក នេត្រ ភក្ត្រា និយាយ​ថា មាន​សហគមន៍ប្រមាណ ២០០ ដែលត្រូវបាន​ទទួលស្គាល់នៅក្នុងតំបន់​ការពារ ហើយ​ថាក្រសួង​កំពុង​ដំណើរការលើការចុះបញ្ជី និងកំណត់​តំបន់​ដីនៅក្នុងតំបន់ការពារ​។ ទាក់ទង​នឹង​ការ​ធ្វើ​ស្រែ​​សរីរាង្គ លោក​​បាន​ថ្លែង​​ថា ​មាន​​ការ​អនុវត្ត​បាន​​ជោគជ័យ​ជាមួយ​​សហគមន៍​នៅ​ក្នុង​​តំបន់​ការពារ​​​ក្នុង​ខេត្ត​​​ព្រះ​វិហារ ហើយ​​ច្បាប់​នឹង​ត្រូវ​អនុវត្ត​លើ​ការ​ទាមទារ​កាន់​កាប់​ដីធ្លី​បន្ថែម​ទៀត។

ឈ្មួញម្នាក់កាន់​គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ដែលជាដំណាំលក់​យក​ប្រាក់​ដ៏ពេញនិយមនៅទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​​ត្រូវ​ការ​ការវិនិយោគច្រើន​ជាង​ដំឡូង​មី ហើយត្រូវ​​រង់ចាំ​ច្រើនឆ្នាំមុននឹង​​វាទទួលបាន​ប្រាក់ចំណេញ​។(CamboJA/Jack Brook)

ការស្វែងរកដំណោះស្រាយ

នាយកប្រតិបត្តិស្រូវ​ត្រយង​ លោក Nick Spencer និយាយ​ថា​ មិនមានចម្លើយ «ដំណោះ​ស្រាយ​ស័ក្តិ​សិទ្ធិ» ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជាច្រើនដែល​ជាដើម​ចម​ក្នុង​​ការ​រីកដុះដាល​​នៃ​ការ​ដាំដំឡូង​មី និង​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​​​កសិ​កម្មដែល​កំពុង​​​កើត​ឡើង​ពេញ​​ជម្រក​សត្វ​ព្រៃ​គូលែន​ព្រហ្ម​ទេព​នោះ​ទេ​ ហើយ​អត្រា​ខ្ពស់​​នៃ​ការ​បោះបង់ចោល​​កម្មវិធី​អភិរក្ស​​របស់កសិករ​នៅក្នុងភូមិព្រៃវែង និងភូមិសំបូរ​ គួរ​តែត្រូវ​បាន​ចាត់ទុកជាឧទាហរណ៍ខ្លាំង​ជាង​នេះ ។

លោក​ Spencer បាននិយាយថា៖ «យើង​ពិតជាមិន​ដើរចេញពីសហគមន៍ទាំងនេះទេ។ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​​ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ គឺ​យើ​ង​អាច​យល់​ពួក​គេ​បាន​​ល្អ​ជាង​មុន​»។

លោក​​បាន​​បន្តថា​៖ «​យើង​ពិត​ជា​ទៅ​​ធ្វើការ​​​នៅ​កន្លែង​ដែល​វា​ពិបាក​បំផុត​សម្រាប់​​យើង​​ដើម្បី​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​»​ ដោយលោកបន្ថែមថា៖ «យើងចង់ប្រតិកម្មទៅនឹងការពិត។​ យើងច​ង់មានដំណោះស្រាយដែលប្រើប្រាស់បានយូរ​​សម្រាប់​ប្រព័ន្ធផ្លាស់​ប្តូរទាំង​នេះ។ នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​យើង​មិន​អាច​​តាម​​ទាន់ ហើយ​នៅ​កន្លែង​ផ្សេង​ទៀត​យើង​​ពិត​ជា​​ឃើញ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ជា​វិជ្ជមាន​តាម​រយៈ​មធ្យោ​បាយ​ជាប់​​លាប់​​របស់​​យើង»​។

កសិករ​ភូមិ​ព្រៃ​វែង​រៀបចំ​​ដើម​​ដំឡូងមី​សម្រាប់​ដាំ​នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ​២០២៣។ (CamboJA/Jack Brook)
អ្នក​ភូមិព្រៃវែងរៀប​ចំដើមដំឡូងមីសម្រាប់ដាំនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣។ ដំឡូង​មី គឺជាដំណាំ​លក់​យក​ប្រាក់​ដ៏ល្អ​មួយ ព្រោះគេ​អាច​ដាំ​ដើម​វា​កាត់​ជា​​កង់ៗ​​ចូលទៅក្នុងដី ហើយត្រៀម​ប្រមូល​ផល និង​លក់​ក្នុងរយៈពេលមួយ​រដូវ។ (CamboJA/Jack Brook)

យោង​តាម​ទិន្នន័យក្រុមហ៊ុន​ដែល​បានចែករំលែក​ជាមួយ ខេមបូចា ក្នុង​​រយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ស្រូវ​ត្រយង​​បានពង្រីកទៅកាន់​ភូមិនានា​ក្នុង​ខេត្តចំនួនបីផ្សេង​ទៀត៖ ព្រៃឡង់ ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង និងព្រៃសៀម​ប៉ាង ដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីមា ខេត្តមណ្ឌល​គិរី និង​ខេត្តរតន​គិរី ដែល​មានភូមិជាច្រើន​បានព​ង្រីកការចូលរួម ឬបញ្ចៀស​អត្រានៃ​ការ​​បោះ​បង់​ចោល​គម្រោង​អភិរក្ស​​ដ៏​ច្រើន​ទៀត​ផង​។ លទ្ធផល​បាន​​លាយឡំ​គ្នា​​​​នៅ​​ភូមិនៃ​ខេត្ត​​ព្រះវិហារ​ដែល​​បាន​​ចូល​​រួម​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០១៦ ដោយ​មាន​ភូមិ​ប្រហែល​ប្រាំ​ក្នុង​ចំណោម​ភូមិ​ចំនួន ១២ មាន​ការ​ចូលរួម​ធ្លាក់​ចុះ​ដ៏​​គំហុក​។

លោក Spencer បានសង្កត់ធ្ងន់​ថា អត្រា​ខ្ពស់នៃការបណ្តេញចេញ​ពី​កម្ម​វិធីនៅក្នុងភូមិ​ព្រៃវែង និង​ភូមិមួយចំនួនទៀត មាន​ន័យថា ការ​ឃ្លាំ​មើល​របស់​កម្ម​វិធីដើម្បីធានាថា​​ស្តង់ដារស្រូវ​សរីរាង្គមាន​ដំណើរការ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ។

លោក Spencer បាននិយាយ​ថា៖ «យើង​មិនចង់​ចាប់​ផ្តើមធ្វើការជាមួយ​ដីដែលគេ​​​បាន​កាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនាពេលថ្មីៗនេះ​ទេ ។ អ្នកដឹង​ទេ នោះនឹងមិនមែនជាអ្វីដែលអ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​របស់យើងរំពឹង​ទុក​នោះទេ។ ហើយ​​អ្នក​មិន​​អាច​បន្ត​​ផ្លាស់​ប្តូរ​គោល​ដៅ​បាន​រហូត​​ទេ»

លោក Spencer បាននិយាយ​ថា កម្មវិធីនេះអាចព្យាយាម​បង្កើនផលចំណេញ​ទៅ​លើ​ដីស្រែចម្ការ​​​ដែល​មាន​ស្រាប់ និង​ស្រប​​ច្បាប់ ដែលប្រជាជន​មាន ដោយ​អនុញ្ញាតឱ្យ​ដំណាំពេញនិយមផ្សេងទៀតចូលទៅក្នុង​ក្ម​វិធី​ស្រូវ​ត្រយង​ ដូចជា រំដេង​ ស្ករ​ត្នោត ល្ង ម្ទេស ខ្ញី ស្វាយចន្ទី និង​ដំឡូងមី​ជា​ដើម​។

លោក Spencer បាន​និយាយ​ថា៖ «ក្តីសង្ឃឹមរបស់ខ្ញុំ គឺថា​យើងអាចទទួលបានភាពសម្បូរ​បែបនៅក្នុង​ផលិត​កម្មសម្រាប់គ្រឿង​ផ្សំ​ការី IBIS Rice ខ្ញុំគិតថា ភាព​ធន់ គឺស្ថិត​នៅក្នុងការ​​ផលិត​ចម្រុះ​»។

លោក Spencer បាននិយាយថា កម្មវិធី​ស្រូវ​​ត្រយង​ ក៏​កំពុងកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដោយការជីក​ស្រះ ដើម្បីផ្តល់ឱ្យកសិករនូវលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹកក្នុង​ពេល​មាន​គ្រោះរាំង​ស្ងួត និងពង្រីក​ការធានារ៉ាប់រងដំណាំ ដើម្បី​កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើបំណុល និងការដួល​រលំផ្នែក​ហិរញ្ញ​វត្ថុ ក្នុង​ករណីដំណាំខាត​បង់​ដោយសារកត្តា​​ធាតុ​អាកាស​អា​ក្រក់។ លោក​សង្ឃឹម​ថាការពង្រីក​ទីផ្សាររបស់ក្រុមហ៊ុនលោក​នៅអឺរ៉ុប និង​ទីផ្សារពិភពលោក​អាច​​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​​កសិផល​របស់​កសិករ​កាន់​តែខ្ពស់ និងរក្សាកម្មវិធីឱ្យមានភាពទាក់ទាញ។

លោក Spencer បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើវាជាការប្រៀប​ធៀបរវាង​ស្រូវ​ត្រយង​ និងកា​រកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើគ្មាន​ដែន​កំណត់ និង​ផលិត​កម្មដំឡូងមី យើងមិនអាច​ប្រកួតប្រជែងគ្នា​បានទេ។ ខ្ញុំ​មិន​​គិត​ថា​នោះ​ជា​លទ្ធផល​ដែល​នរណា​ម្នាក់​​ចង់​បាន​នោះ​​ឡើយ​ ហើយ​​ខ្ញុំ​ក៏​មិន​គិត​ថា​​នោះ​ជា​​ខ្នាត​គោល​ដែល​​យើង​គួរ​​តែ​​កំណត់​​​សម្រាប់​ខ្លួន​យើង​នោះ​ទេ» ។

ប៉ុន្តែសម្រាប់កសិករនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព ការដោះដូររវាងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការ​ដាំ​ដំឡូងមី ឬស្រូវ​សរីរាង្គ ដើម្បីទទួល​បានប្រាក់ចំណេញ​ទាប និងការងា​រលំបាក ហាក់ដូចជាមនុស្ស​ជាច្រើន​ចូលចិត្តជម្រើសបច្ចុប្បន្នតែមួយគត់របស់ពួកគេ ​បើទោះ​បីជា​ព្រៃឈើកាន់តែរេច​រឹល​ ហើយ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​ថ្លៃ​ដំឡូងមីដែលមិន​អាច​ជៀស​រួច​ គឺ​​អាច​កើត​ឡើង​នៅក្នុង​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំខាង​​មុខ​​​​ គឺ​គួប​​ផ្សំ​​​នឹង​​ដីដែល​​​កាន់​តែខ្សោះ​ជី​ជាតិ​​ ដែល​បង្កឡើង​​ដោយ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ហួ​សកម្រិត​នូវ​​ជីគីមី​ និង​ដី​បំពុល​ដោយ​​ថ្នាំ​គីមី​​​។

ឈ្មួញ​ដំឡូងមី​ម្នាក់ឈ្មោះ ​សឿ រស្មី ​បាន​និយាយ​ថា ថ្មីៗ​នេះគាត់​បាន​ទិញ​ដំឡូង​មី​ ​​៦០០ តោន ឬ ច្រើន​ជាង​២០ដងនៃទិន្ន​ផល​ស្រូវសរីរាង្គ​ត្រយង​នៅឆ្នាំនោះ​​ពី​ភូមិ​ព្រៃ​វែង។ គាត់​​អង្គុយ​ផឹក​​តែនៅ​កន្លែងទិញរបស់គាត់​នៅជិតព្រៃគោល ​ដែល​​ស្ថិត​នៅ​ចំ​​កណ្តាលដី​​ការ​ពារ​ដែលត្រូវ​គេ​​​​កាប់រាន​​ឆ្ការ​​នៅ​គ្រប់​ទិស​​ទី។ ​លោក​រង់​​​ចាំ​​ក​​សិ​ក​រ​ដឹក​​​ដំឡូង​​​មី​មក​លក់ ហើយ​លោក​នឹង​​ដឹក​ទៅ​លក់​នៅ​វៀត​ណាម។​ លោក​​​និយាយ​​ថា ​សម្រាប់​​ពេល​​​នេះ​ តម្រូវ​ការ​​ហាក់​ដូច​ជា​គ្មាន​​​​​​កំណត់​ទេ។                         

ឈ្មួញ​រូប​នេះ​និយាយ​ថា៖ ​«ដំឡូងមីទាំងអស់ដែលកសិករចង់លក់ ខ្ញុំនឹងទិញ​ទាំង​អស់​»

ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទអង់គ្លេស៖ The Cassava-Boom Undermining a Leading Conservation Program

695 views

ព័ត៌មានទាក់ទង

ព័ត៌មានថ្មីៗ

អត្ថបទពេញនិយម