របាយការណ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) បានបង្ហាញឱ្យដឹងថា សេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជាបន្តធ្លាក់ចុះ ចំពេលមានការគំរាមកំហែងផ្នែកច្បាប់ ការថយចុះជំនួយ និងការរឹតត្បិតកាន់តែខ្លាំង។ របាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៤នេះ ក៏បង្ហាញពីការតស៊ូរបស់អ្នកសារព័ត៌មានស្ត្រី ដោយអំពាវនាវឱ្យមានកំណែទម្រង់ និងបង្កើនការការពារជាបន្ទាន់។
ការវាយតម្លៃប្រចាំឆ្នាំស្តីពីស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅឆ្នាំមុន ត្រូវបានចេញផ្សាយដោយ CCIM ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈរបស់អ្នកសារព័ត៌មានចំនួន ១០០នាក់ ការពិភាក្សាជាក្រុម និងកិច្ចសម្ភាសន៍ជាមួយអ្នកជំនាញផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។
របាយការណ៍នេះ បានគូសបញ្ជាក់ពីស្ថានភាពរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយចំពេលមានការយាយី ការគំរាមកំហែងផ្នែកច្បាប់ និងឧបសគ្គស្ថាប័នសម្រាប់សារព័ត៌មានឯករាជ្យ ដោយសារពលរដ្ឋ និងអ្នកសារព័ត៌មានអនឡាញបានក្លាយជាតួអង្គសំខាន់ក្នុងការនាំយកព័ត៌មានទៅកាន់សាធារណជន។
ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ជិតពាក់កណ្ដាលនៃអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជាដែលចូលរួមក្នុងការវាយតម្លៃ លើកឡើងថា ស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មានហាក់នៅទ្រឹង ហើយប្រមាណ ៣៩ភាគរយ ជឿថា វាកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ។
មនុស្សជាច្រើនយល់ឃើញថា បរិយាកាសប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមានលក្ខណៈ«ចង្អៀត» ឬមានលក្ខណៈសេរី ហើយមានអារម្មណ៍ថារដ្ឋាភិបាលបរាជ័យក្នុងការការពារសេរីភាពសារព័ត៌មានឱ្យបានពេញលេញ។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងអ្នកសារព័ត៌មានអាជីព អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យ និងអ្នកសារព័ត៌មានពលរដ្ឋនៅតែសកម្ម។ ភាគច្រើនអ្នកដែលនៅតំបន់ជនបទទទួលបានការគាំទ្រមានកម្រិត។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកសារព័ត៌មាន ៣៦ភាគរយ នៅតែខ្វះបណ្ណសារព័ត៌មានដែលមានសុពលភាព។
សមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា (CamboJA) បានចងក្រងករណីយាយីចំនួន៤១លើអ្នកសារព័ត៌មានចំនួន៦៤នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២៤។ ចំណាត់ការផ្លូវច្បាប់គឺជាការគំរាមកំហែងញឹកញាប់បំផុត ដោយអ្នកសារព័ត៌មានចំនួន៥នាក់ត្រូវបានឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្ន និងការចាប់ខ្លួនពីបទញុះញង់ ឬបទបរិហារកេរ្តិ៍។
បញ្ហាសិទ្ធិមិនត្រូវបានរាយការណ៍ទូលំទូលាយ
នាយកប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ អ្នកស្រី ឆន សុគន្ធា មានប្រសាសន៍ថា របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈមរបស់អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យដែលរាយការណ៍អំពីបញ្ហារសើប។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា នៅកម្ពុជាមានចំនួនអ្នកសារព័ត៌មានជិត១ម៉ឺននាក់ ប៉ុន្តែចំនួនអ្នករាយការណ៍អំពីព័ត៌មានរសើបមានការថយចុះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកសារព័ត៌មានទាំងនោះ អ្នកសារព័ត៌មានជាស្ត្រីទោះបីជាមានចំនួនតិចជាងបុរសក៏ដោយ ក៏អ្នកស្រីបានបន្ថែមថា ពួកគេប្រឈមមុខនឹងការយាយី និងការរើសអើង។
របាយការណ៍នេះបានសំណូមពរដល់អ្នកសារព័ត៌មាន ស្ថាប័នប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ សង្គមស៊ីវិល អ្នកផ្តល់មូលនិធិ និងរដ្ឋាភិបាល ឱ្យធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីធានាឱ្យមានការគោរពស្មើគ្នាចំពោះអ្នកសារព័ត៌មានដែល«ហ៊ានរាយការណ៍ការពិត»។
អ្នកស្រី សុគន្ធា មានថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំសង្ឃឹមថា មតិសំណូមពរនឹងត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញ ដើម្បីលើកកម្ពស់សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឱ្យមានសិទ្ធិ និងឱកាសស្មើគ្នា ជាពិសេសអ្នកសារព័ត៌មានជាស្ត្រី ក៏ដូចជា [ការការពារ] ពីការយាយី និងការរើសអើងផ្សេងៗ»។
អតីតអ្នកយកព័ត៌មាននៅVOA លោក ហាន ណូយ បាននិយាយថា លោកបានប្រឈមមុខនឹងការរឹតត្បិត បញ្ហាប្រឈមផ្លូវច្បាប់ និងបទសម្ភាសន៍ប្រកបដោយហានិភ័យ កំឡុងពេលលោកធ្វើការជាអ្នកសារព័ត៌មានអស់រយៈពេលបួនឆ្នាំនេះ។ បច្ចុប្បន្ននេះ លោក ណូយ ពុំទាន់មានការងារវិញនៅឡើយទេ ចាប់តាំងពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្អាកការផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់ VOA។ កត្តានេះ វាបានធ្វើឱ្យគាត់ពិបាកក្នុងការស្វែងរកការងារនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ ទោះបីជាគាត់ចង់បន្តចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់គាត់ក៏ដោយ។
លោក ណូយ បានលើកឡើងថា៖ «បន្ទាប់ពីរដ្ឋបាលលោក ត្រាំ កាត់បន្ថយការផ្តល់មូលនិធិ ខ្ញុំបានបាត់បង់ការងារ។ វាពិតជាលំបាកណាស់ក្នុងការស្វែងរកការងារ។ ក្រឡេកមើលស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំមិនជឿថាស្ថានភាពប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់យើងប្រសើរជាងនេះទេ ជាពិសេសផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ។ តាមពិត យើងប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់រួចហើយ ហើយឥឡូវនេះយើងកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ»។
អង្គភាពសារព័ត៌មានឯករាជ្យកាន់តែខ្វះថវិកា ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរជំនួយរបស់ម្ចាស់មូលនិធិ និងប្រាក់ចំណូលក្នុងស្រុកកាន់តែក្រៀមស្វិត ធ្វើឱ្យការរស់នៅបន្តប្រឈមជាបន្តបន្ទាប់។
លោក វ៉ា សុភានុត អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យបានសម្តែងការសោកស្តាយចំពោះការដកថវិកាភ្លាមៗពី USAID បន្ទាប់ពីការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកលោក ដូណាល់ ត្រាំ ក្នុងការផ្អាកការផ្តល់មូលនិធិរយៈពេល ៣០ថ្ងៃនៅក្នុងខែកុម្ភៈ។
លោក សុភានុត បានប្រាប់ សារព័ត៌មានខេមបូចា ថា៖ «សហរដ្ឋអាមេរិកគួរតែផ្តល់ពេលយ៉ាងហោចណាស់បីខែសម្រាប់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ឬអ្នកទទួលជំនួយ USAID ដើម្បីរៀបចំ»។
លោកបានបញ្ជាក់ថា ការកាត់ផ្ដាច់ជំនួយ USAID ភ្លាមៗបានធ្វើឱ្យលោក និងសហការីផ្សេងទៀតបាត់បង់ការងារភ្លាមៗ។ លោកបន្តថា គម្រោងសម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យក៏បានរងផលប៉ះពាល់ដែរ ដោយមានអង្គភាពសារព័ត៌មានឯករាជ្យមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះដែលកំពុងអាចបន្តប្រតិបត្តិការនៅពេលនេះ។
លោក សុភានុត បានបន្ថែមថា៖ «បន្ទាប់ពីការផ្អាកជំនួយ ខ្ញុំសង្កេតឃើញថា ការតវ៉ារបស់ពលរដ្ឋ និងកម្មករទាក់ទងនឹងដីធ្លី និងសិទ្ធិការងារ មិនត្រូវបានគេរាយការណ៍ឱ្យបានទូលំទូលាយទេ»។
អ្នកសារព័ត៌មានស្រ្តីគឺជាធនធានមិនអាចខ្វះបាន
ប្រធានក្រុមបណ្តាញអ្នកសារព័ត៌មានស្ត្រីកម្ពុជា(CFJ) អ្នកស្រី ហង្ស សម្ផស្ស មានប្រសាសន៍ថា ស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មានមិនល្អ ដោយសារកត្តាដែលប៉ះពាល់ដល់ឧស្សាហកម្មនេះ ដូចជាការរឹតបន្តឹងលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ការបាត់បង់ជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងការដកគម្រោងរបស់ទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិស៊ុយអែត។
លើសពីនេះ ស្ថាប័នឯករាជ្យ ឬអ្នកសារព័ត៌មានដែលរាយការណ៍អំពីបញ្ហារសើប តែងតែប្រឈមមុខនឹងបញ្ហា។
អ្នកស្រីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំជាបុគ្គលិកធ្វើការក្នុងវិស័យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ខ្ញុំពិតជាចង់ឃើញស្ថានការណ៍ប្រសើរឡើង»។ ចំពោះបញ្ហានេះ អ្នកស្រីជឿជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែចូលរួមចំណែកក្នុងការបើកលំហសេរីភាពសារព័ត៌មាន អនុញ្ញាតឱ្យស្ថាប័នសារព័ត៌មាន និងអ្នកសារព័ត៌មានអាចដើរតួនាទីរបស់ពួកគេបានដោយគ្មានការរឹតត្បិតណាមួយឡើយ។
លើសពីនេះ ដៃគូពាក់ព័ន្ធគួរតែធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីគាំទ្រស្ថាប័នប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ ហើយកម្ពុជាគួរតែមានថវិកាជាតិសម្រាប់គាំទ្រអ្នកសារព័ត៌មានដែលរាយការណ៍ពីបញ្ហាសង្គម និងដោយឯករាជ្យ។
យោងតាមការវិភាគស្តីពីស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា របស់អ្នកសារព័ត៌មានចំនួន ៤៦៧ នាក់ ដែលបានចែករំលែកនៅក្នុងរបាយការណ៍ដែលចេញផ្សាយដោយក្រសួងព័ត៌មានកាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា បង្ហាញថា ស្ថានភាពសារព័ត៌មានក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ត្រូវបានចាត់ទុកថា«ល្អណាស់»។ ក្នុងនោះ ជាង ៨៦ភាគរយ នៃអ្នកឆ្លើយសំណួរបាននិយាយថា ពួកគេមាន «សេរីភាពពេញលេញ» និង«មានអារម្មណ៍ថាមានសុវត្ថិភាព» នៅពេលបំពេញការងាររបស់ពួកគេ។ ដោយឡែក ៨១,៤ភាគរយ បានផ្តល់ «ការវាយតម្លៃជាវិជ្ជមាន» ដល់ស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មាន។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន លោក ទេព អស្នារិទ្ធ បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានខេមបូចា ថា របាយការណ៍របស់CCIM បានជួយចងក្រងរាល់បញ្ហា និងសកម្មភាពរបស់អ្នកសារព័ត៌មានក្នុងប្រទេស។ លោកបានជំរុញឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន ស្ថាប័នប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសមាគមនានាបន្តគាំទ្រ និងលើកកម្ពស់សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងកែលម្អលក្ខខណ្ឌការងាររបស់អ្នកសារព័ត៌មាន ព្រោះនេះជា«គោលដៅរួមរបស់រដ្ឋាភិបាល»។
អ្នកនាំពាក្យរូបនេះ ក៏បានលើកទឹកចិត្តអ្នកសារព័ត៌មានឱ្យប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ នៅពេលបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន ព្រោះពួកគេអាចប្រឈមមុខនឹងច្បាប់ ប្រសិនបើពួកគេសម្រេចចិត្តមើលរំលង។ លោកថា គួរមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយក្រសួងស្ថាប័ននានា ដើម្បីស្វែងរកព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងការពិតត្រឹមត្រូវ និងច្បាប់។
ទាក់ទិននឹងចំនួនស្ត្រីក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនេះ លោក អស្នារិទ្ធ ថ្លែងថា ក្រសួងលើកទឹកចិត្តឱ្យស្ត្រីចូលប្រឡូកក្នុងអាជីពនេះ។ លោកបានបន្ថែមថា វត្តមានស្ត្រីក្នុងឧស្សាហកម្មនេះគឺ «មិនអាចខ្វះបាន» ដោយកត់សម្គាល់ថាវាជាអាទិភាពសម្រាប់ក្រសួងក្នុងការបង្កើនការចូលរួម។
លោក អស្នារិទ្ធ បានអះអាងថា៖ «ស្ត្រីអាចសរសេរអត្ថបទបែបស៊ីជម្រៅ [ទាក់ទងនឹងស្រ្តី] និងចូលរួមក្នុងការសម្រេចចិត្ត ជាពិសេសនៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃការបង្កើតគោលនយោបាយ។ យើងនឹងបន្តផ្តល់អាទិភាពដល់ស្ត្រីសម្រាប់ឱកាសការងារនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ»។
បញ្ឈប់ការចោទប្រកាន់ដោយប្រើក្រមព្រហ្មទណ្ឌ
នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ CCIM អ្នកសារព័ត៌មានបានអះអាងថា ពួកគេមាន«ការព្រួយបារម្ភបំផុត» អំពីធម្មនុញ្ញវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន(ចំនួន៧៦ភាគរយ) ការចោទប្រកាន់ពីបទបរិហារកេរ្តិ៍ (ចំនួន៧៦ភាគរយ) សេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត (ចំនួន៥៦ភាគរយ) និងគម្រោងនៃការបង្កើតច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណិតជាតិ (ចំនួន៥៤ភាគរយ) ។
នាយកប្រតិបត្តិនៃសមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា(CamboJA) លោក ណុប វី មានប្រសាសន៍ថា គួរតែមានការឆ្លើយតប និងសកម្មភាពជាក់ស្តែងបន្ថែមទៀត ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនោះ។ លោកគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមានច្បាប់ជាច្រើនដូចជាក្រមព្រហ្មទណ្ឌដែលប្រើសម្រាប់ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងចោទប្រកាន់អ្នកសារព័ត៌មាន។ លោកបន្តថា ការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយក៏ប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាពអ្នកសារព័ត៌មានផងដែរ។
លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទំនោរនៃការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធច្បាប់ដើម្បីប្តឹងអ្នកសារព័ត៌មាន កំពុងកើនឡើង ហើយយើងបានឃើញការបង្កើតច្បាប់ថ្មីៗជាច្រើន ដូចជាច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត និងច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន»។
លោក វី បានបន្ថែមថា៖ «ប្រសិនបើច្បាប់នេះមិនត្រូវបានពិភាក្សាឱ្យបានហ្មត់ចត់មុនពេលអនុម័តទេ វានឹងនាំទៅរកការប្តឹងអ្នកសារព័ត៌មានកាន់តែច្រើន ជាពិសេសប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យក្នុងស្រុកដែលកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពលំបាក»។
ជាមួយគ្នានេះដែរ របាយការណ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យដដែល ក៏បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលពង្រឹងការការពារសេរីភាពសារព័ត៌មានដោយកែសម្រួលច្បាប់ដែលរឹតបន្តឹងការងារអ្នកសារព័ត៌មាន រួមទាំងច្បាប់សារព័ត៌មាន ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និងសេចក្តីព្រាងច្បាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត។ របាយការណ៍នេះទាមទារឱ្យមានការអនុវត្តដោយយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាពនៃបទប្បញ្ញត្តិប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដូចជាធម្មនុញ្ញអ្នកសារព័ត៌មានអាជីព ដើម្បីជៀសវាងការបកស្រាយតាមអំពើចិត្ត។
ប្រភពដដែល ក៏អំពាវនាវឱ្យមានការពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវគម្រោងច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណិតជាតិព្រោះវាមានសក្តានុពលក្នុងការបង្កើនការឃ្លាំមើល។ លើសពីនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែសម្រួលដំណើរការចុះឈ្មោះសម្រាប់បណ្ណសារព័ត៌មាន និងការចុះឈ្មោះរបស់អង្គភាពប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកធ្វើការដោយឯករាជ្យ។ រដ្ឋាភិបាលគួរតែចូលរួមជាមួយអ្នកសារព័ត៌មាន និងសង្គមស៊ីវិលក្នុងដំណើរការកំណែទម្រង់ផ្លូវច្បាប់ និងទម្លាក់ចោលនូវការចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋ ដើម្បីបំបិទមាត់អ្នកសារព័ត៌មាន៕
ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ Legal Threats, Shrinking Aid and Press Freedom Threaten Cambodian Journalism
