ប៉ុន្មានខែក្រោយអាមេរិកកាត់ជំនួយ សារព័ត៌មានឯករាជ្យនៅកម្ពុជា​នៅតែប្រឹង​រស់​ដោយ​ត្រដាប​ត្រដួស

ក្រោយរដ្ឋបាល លោក ដូណាល់ ត្រាំ កាត់បន្ថយជំនួយអាមេរិកទៅកាន់បរទេស និង បិទ ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈដែលផ្តល់ព័ត៌មានទៅកាន់តំបន់ដែលសេរីភាពសារព័ត៌មានកម្រិតនៅឆ្នាំនេះ ផលប៉ះពាល់ពីការកាត់ជំនួយបានបង្ហាញពីភាពផុយស្រួយនៃការគាំទ្រដល់​សារព័ត៌មានឯករាជ្យនៅតំបន់ជាច្រើន។

នៅឆ្នាំ២០២៤ មុនពេលទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍអន្តរជាតិ (USAID)​ត្រូវ​បាន​​រំសាយ និងបញ្ចូលទៅក្នុងក្រសួងការបរទេស ក្រោមការកាត់បន្ថយដែលរដ្ឋបាលទីពីរ របស់ លោក ត្រាំ អះអាងថា ជាការ«កាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយ ការក្លែងបន្លំ និង​ការរំលោភ​អំណាច»​ នោះ សភាអាមេរិកបានអនុម័តថវិកាជិត ២៧២ លានដុល្លារ សម្រាប់ «ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ និងលំហូរព័ត៌មានដោយសេរី»។

ថវិកានេះភាគច្រើនត្រូវបានបែងចែកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសារព័ត៌មាននៅតំបន់ខ្វះស្ថាប័នព័ត៌មានឯករាជ្យ។ ​ប៉ុន្តែការលុបចោលគម្រោងនេះ និងកម្មវិធីជាច្រើនផ្សេងទៀត​បានធ្វើ​ឱ្យស្ថាប័ន​ព័ត៌មានឯករាជ្យនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន មីយ៉ាន់ម៉ា និងកម្ពុជា បានបាត់បង់ថវិកាប្រតិបត្តិការទាំង ឬ ស្ទើរតែទាំងអស់ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យគេមានការសង្ស័យអំពីលទ្ធភាពនៃការរស់រាន​របស់​វិស័យ​នេះនៅប្រទេសទាំងនោះ។​

នៅជាង៥០ប្រទេស ស្ថាប័នសារព័ត៌មានបានបិទ អ្នកសារព័ត៌មានបាត់ការងារ និងព័ត៌មាន​មិន​ពិតកើនឡើង នេះបើយោងតាមការវាយតម្លៃរបស់សម្ព័ន្ធអភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។

ផលប៉ះពាល់ជាបន្តបន្ទាប់បានកើតឡើងប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយពី USAID ត្រូវបានបង្ខំឱ្យ​កាត់​បន្ថយកម្មវិធីរបស់ខ្លួនចំនួន ៨០% នៅខែមីនា នៅពេលដែលរដ្ឋបាលលោក ត្រាំ បាន​ចេញ​បទបញ្ជាប្រតិបត្តិដើម្បីរំសាយស្ថានីយ៍ផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈដូចជាវិទ្យុសំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក(VOA) និង វិទ្យុអាស៊ីសេរី (RFA) ដែលជាប្រភពព័ត៌មានដែលមានតុល្យភាពសម្រាប់​ប្រជាជន​រាប់លាននាក់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

នៅកម្ពុជា ដែលបានតស៊ូអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ដើម្បីរក្សាសារព័ត៌មាន​ឱ្យនៅឆ្ងាយ​ពី​ឥទ្ធិពល​របស់​រដ្ឋ ការរាយការណ៍អំពីការថយក្រោយនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិជនជាតិដើម ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អនឡាញ ឧក្រិដ្ឋកម្មបរិស្ថាន សារព័ត៌មានបែបស៊ីជម្រៅ និងប្រធានបទ​រសើបផ្សេង​ទៀត​បានថយចុះ។ អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យ និងស្ថានីយ៍ព័ត៌មាន​ដែលនៅសេសសល់​តិចតួច​កំពុងស្វែងរកម្ចាស់ជំនួយជំនួស ឬធ្វើពាណិជ្ជកម្មដើម្បីជំនួសជំនួយអាមេរិក ដែលពិបាក​នឹង​ស្វែង​រក។

អ្នកសារព័ត៌មានជើងចាស់ដែលធ្លាប់រាយការណ៍លើប្រធានបទទាំងនេះ ឥឡូវនេះបានប្តូរទៅរកការងារផ្សេងដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។ សហគមន៍ដែលងាយរងគ្រោះនិយាយថាពួកគេមានអារម្មណ៍ថារឿងវ៉ាវរបស់ពួកគេមិនត្រូវបានគេស្តាប់ទៀតឡើយ។

នៅពេលសារព័ត៌មានឯករាជ្យរលាយបាត់ «វាដូចជាបិទភ្នែក និងត្រចៀករបស់យើងដែរ»

លោក ឡាន ឡា ដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចគួយនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី ជាអ្នកស្តាប់​កម្មវិធី​វិទ្យុ​ជា​ភាសាខ្មែររបស់វិទ្យុអាស៊ីសេរីជាប្រចាំមុនពេលវាត្រូវបានបិទ។

លោកបានលើកឡើងថា៖ «សារព័ត៌មានឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ និងចាំបាច់ណាស់​សម្រាប់​​ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានទៅកាន់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ នៅពេលដែល​ពួកវា​ត្រូវ​បានបិទ យើង​អស់​សង្ឃឹម និងមិនដឹងថាត្រូវធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីឱ្យបញ្ហារបស់យើងត្រូវបាន​គេស្តាប់ទៀត»។

 វិទ្យុអាស៊ីសេរី ត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្អាកប្រតិបត្តិការនៅកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ចំពេលមានការបង្ក្រាប​កាន់តែ​ខ្លាំងលើសារព័ត៌មានសេរី។ អ្នកសារព័ត៌មានជាច្រើនរបស់វិទ្យុនេះ បាននិរទេសខ្លួន ហើយអ្នកខ្លះថែមទាំងត្រូវបានជាប់ឃុំ ប៉ុន្តែនៅតែបន្តផ្សាយ និងចេញផ្សាយ​សេចក្តី​រាយការណ៍​​ពីកម្ពុជារហូតដល់ត្រូវបានបិទជាផ្លូវការនៅឆ្នាំនេះ។

ស្ថាប័នសារព័ត៌មានឯករាជ្យតិចតួចនៅតែរាយការណ៍ជាប្រចាំលើបញ្ហាដែលប៉ះពាល់ដល់ក្រុមងាយរងគ្រោះ ដែលក្នុងនោះមាន សារព័ត៌មានខេមបូចា​ ជាដើមដែល​ពឹងផ្អែកលើ​ជំនួយ​អាមេរិក។

គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍សកម្មភាពសារព័ត៌មានកម្ពុជាដែលឧបត្ថម្ភដោយ USAID ចំនួន ៧ លាន​ដុល្លារ ដែលជាគម្រោងសំខាន់មួយដែលផ្តល់ការគាំទ្រដល់​ស្ថាប័នព័ត៌មាន​មិន​ស្វែង​រក​ប្រាក់​ចំណេញ និងក្រុមអភិវឌ្ឍន៍សារព័ត៌មានដើម្បីរាយការណ៍លើបញ្ហា​ដែលមិនសូវ​មាន​ការ​រាយការណ៍ គឺជាគម្រោងមួយក្នុងចំណោមគម្រោងដែលត្រូវបានកាត់ចោលនៅដើមឆ្នាំនេះ។

អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន សែន ដែលបានប្រគល់អំណាចទៅឱ្យកូនប្រុសរបស់​លោក​នៅឆ្នាំ២០២៣ បានសរសើរលោក ត្រាំ បន្ទាប់ពីលោកបានកាត់ថវិកាសម្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរី ដោយហៅវាថាជា «ការរួមចំណែកដ៏សំខាន់ក្នុងការលុបបំបាត់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការបំភាន់ ការភូតកុហក ការបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ការញុះញង់ និងភាពចលាចលនៅជុំវិញពិភពលោក»។

ប៉ុន្តែលោក ឡា បាននិយាយថា ស្ថាប័នសារព័ត៌មានបែបនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់​ក្នុង​ការ​បង្កើនការយល់ដឹងអំពីបញ្ហានៅក្នុងសហគមន៍ជនបទ និងជនជាតិដើមភាគតិច ជាពិសេស​បញ្ហា​សិទ្ធិដីធ្លី និងឧក្រិដ្ឋកម្មព្រៃឈើ ដែលជាបញ្ហាដែលជាប់គាំងនៅក្នុងប្រទេស។

សមាជិកសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងជនបទជាច្រើនដែលអ្នកសារព័ត៌មានខេមបូចា បានសម្ភាសន៍បានលើកឡើងស្រដៀងៗគ្នា។ អវត្តមាននៃសារព័ត៌មានឯករាជ្យ និង​ការ​ពឹងផ្អែក​លើវិទ្យុអាស៊ីសេរី និងវិទ្យុសំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាប្រភពព័ត៌មាន​សំខាន់​សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើន បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សារព័ត៌មាន​ដែលអាចទុកចិត្ត​បាន និង​ស៊ីជម្រៅ និងបន្សល់ទុកនូវចន្លោះប្រហោងនៃការរាយការណ៍​លើបញ្ហា​ដែល​សំខាន់​បំផុត​សម្រាប់ពួកគេ។

លោក ឡា បានបន្តថា៖ «នៅពេលសារព័ត៌មានឯករាជ្យបាត់បង់ យើងនឹងទទួល​បានព័ត៌មាន​មិន​ពេញលេញ និងបាត់បង់ប្រភពដែលអាចទុកចិត្តបាន»​ ហើយ​លោកសង្ឃឹមថាប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​នឹងផ្តល់ថវិកាសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសារព័ត៌មាន និងស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយនៅ​អាស៊ី​ឡើង​វិញ។

សម្រាប់សកម្មជនដូច កញ្ញា​ ស៊ា ដាវី ដែលជាអ្នកការពារសិទ្ធិដីធ្លីមកពីបឹងតាមោក បានឱ្យដឹងថា ការធ្លាក់ចុះនៃសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់យុត្តិធម៌សង្គម។

កញ្ញា ដាវី បានលើកឡើងថា៖ «បើគ្មានស្ថាប័នព័ត៌មានទាំងនេះទេ ការតស៊ូមតិរបស់យើង​នឹង​បាត់​បង់។ វាដូចជាបិទភ្នែក និងត្រចៀករបស់យើងអ៊ីចឹងដែរ»។  គាត់បានព្រមានថា នៅ​ពេល​ដែល​លំហសារព័ត៌មានរួមតូច អំពើអយុត្តិធម៌សង្គមទំនងជានឹងកើនឡើងដោយគ្មាន​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ។

ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលអះអាងថា សេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជានៅតែមានភាពល្អប្រសើរ ដោយលើកឡើងនូវតួលេខដែលផ្ទុយនឹងចំណាត់ថ្នាក់ទាបរបស់កម្ពុជាលើសន្ទស្សន៍សេរីភាពសារព័ត៌មានពិភពលោក សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ និងសារព័ត៌មានឯករាជ្យនៅមានកម្រិតនៅក្នុងប្រទេសបានក្លាយជាប្រធានបទជជែកជាសាធារណៈម្តងទៀតក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ។

ប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើនបានរិះគន់អ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាការផ្សាយព័ត៌មានលម្អៀង ឬមិនបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយអំពីជម្លោះនេះ ដែលអ្នកសង្កេតការណ៍បានលើកឡើងថា បណ្តាលមកពីការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនអ្នកសារព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេស។

ពីអ្នកធ្វើការក្នុងបន្ទប់សារព័ត៌មានទៅជាបុគ្គលិកផ្នែកលក់

កញ្ញា​ មាស ដា ដែលធ្លាប់រាយការណ៍ព័ត៌មានទាក់ទងនឹងជម្លោះការងារ និងដីធ្លី ឱ្យ​វិទ្យុ​សំឡេង​សហរដ្ឋអាមេរិកជាភាសាខ្មែរ។ ឥឡូវនេះ ដា ធ្វើការនៅហាងលក់គ្រឿង​សម្អាង​មួយ​នៅរាជធានីភ្នំពេញ។

កញ្ញា ដា​ បាននិយាយប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានខេមបូចានា​ពេលសម្រាកចុងសប្តាហ៍ថា៖ «ខ្ញុំ​មិន​នឹក​ស្មានថាកន្លែងដែលយើងធ្វើការដោយស្រលាញ់ពេញចិត្តនឹងបិទភ្លាមៗបែបនេះទេ។ វា​ដូចជា​បាត់បង់ផ្នែកមួយនៃខ្លួនខ្ញុំ។ សារព័ត៌មានមិនមែនគ្រាន់តែជាការងារទេ វាជា​មធ្យោបាយ ដើម្បីផ្តល់សំឡេងដល់អ្នកដែលមិនដែលត្រូវបានគេស្តាប់»។

ទោះបីជាគាត់មានបទពិសោធន៍ធ្វើសេចក្តីរាយការណ៍ព័ត៌មាន និងចំណេះដឹង​ផ្នែក​សារព័ត៌មាន​​ក៏ដោយ ក៏ ដា បានងាកទៅលក់គ្រឿងសម្អាងវិញ បន្ទាប់ពីវិទ្យុសំឡេង​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាននផ្អាកក្រុមព័ត៌មានភាសាខ្មែរ ដោយគាត់និយាយថា ស្ថាប័នព័ត៌មាន​ភាគច្រើននៅភ្នំពេញ និងកន្លែងផ្សេងទៀត ចៀសវាងប្រធានបទស៊ីជម្រៅសំខាន់ៗ​ដែល​គាត់ចង់រាយការណ៍ ស្របពេលដែលការខ្វះខាតថវិកានៅស្ថាប័នព័ត៌មានឯករាជ្យ​ដែល​នៅសេសសល់បានបន្សល់ឱកាសការងារតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។

អតីតសហការីរបស់ មាស ដា នៅវីអូអេ លោក លស់ លីបលីប បានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហា​ដូចគ្នានៅក្នុងបរិបទទីផ្សារសារព័ត៌មានវិជ្ជាជីវៈដែលកំពុងរួមតូចនៅកម្ពុជា។ បន្ទាប់ពី​រាយការណ៍​អស់រយៈពេលបីឆ្នាំសម្រាប់ស្ថាប័នព័ត៌មានដែលត្រូវបានបិទនេះ លោកបាន​ក្លាយជាភ្នាក់ងារអចលនទ្រព្យនៅរាជធានីធានីភ្នំពេញ។

លោកនៅតែមានក្តីសង្ឃឹមថា នឹងបានវិលត្រឡប់ទៅធ្វើការនៅវិទ្យុសំឡេង​សហរដ្ឋអាមេរិក​វិញនៅថ្ងៃណាមួយ ហើយស្ថាប័នសារព័ត៌មានមិនរកប្រាក់ចំណេញ នឹងទទួលបាន​ការគាំទ្រ​​ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីបន្តធ្វើការផ្សាយអំពីសិទ្ធិមនុស្ស និងនយោបាយដោយឯករាជ្យ គ្មានរង​ឥទ្ធិពល​ពីភាគីណាមួយ។

ជោគវាសនារបស់ វិទ្យុសំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក ឥឡូវនេះស្ថិតនៅក្នុងដៃចៅក្រមសហព័ន្ធ​អាមេរិក ​ដែលកំពុងពិចារណាលើបណ្តឹងដែលជំទាស់នឹងអំណាចរបស់លោកស្រី Kari Lake ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយលោកត្រាំ ដែលលោកស្រីជាប្រធានទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន​សកល​របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាស្ថាប័នមេរបស់ វិទ្យុសំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក វិទ្យុអាស៊ីសេរី និងស្ថានីយផ្សាយអន្តរជាតិផ្សេងទៀត ក្នុងការបិទស្ថាប័នព័ត៌មាន​ដែលផ្តល់​មូលនិធិដោយសភាទាំងនេះ។​

សម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យនៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់ ការរាយការណ៍​ស៊ីជម្រៅ​លើ​ប្រធាន​បទដូចជាបញ្ហាបរិស្ថាន ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការគាំទ្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និង​អង្គការ​អភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសកល។

លោក ម៉េង គ្រុយពន្លក ដែលជាអ្នកសារព័ត៌មានវ័យក្មេងមានមូលដ្ឋាននៅភ្នំពេញ បាន​និយាយ​ថា គាត់ធ្លាប់បានចេញផ្សាយរឿងចំនួន ១០ ក្នុងមួយខែស្តីពីសិទ្ធិដីធ្លី ការ​បំផ្លាញ​បរិស្ថាន និងបញ្ហានយោបាយ ដោយមានជំនួយពីជំនួយ និង​ថវិកា​ឯករាជ្យ​ពីស្ថាប័ន​ព័ត៌មាន​មិនរកប្រាក់ចំណេញ។

លោកបាននិយាយថា៖ «ការបាត់បង់នេះបានធ្វើឱ្យខ្ញុំគ្មានលុយក្នុងហោប៉ៅសោះ ហើយធ្វើឱ្យខ្ញុំពិបាកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ។ ខ្ញុំគិតចង់បោះបង់អាជីពសារព័ត៌មានទាំងស្រុង ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាចបោះបង់ចោលការងារនេះបានទេ»។

អង្គការដូចជា Earth Journalism Network ដែលធ្លាប់ទទួលមូលនិធិពី USAID ផ្តល់ថវិកា​សម្រាប់​សរសេររឿង បណ្តុះបណ្តាល ធនធាន និងការណែនាំ​ដល់​អ្នកសារព័ត៌មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប និងមធ្យមដែលផ្តោតលើការរាយការណ៍បរិស្ថាន តួយ៉ាង ដូចជា ពន្លក ជាដើម។​

ក្រុមនេះបានផ្លាស់ប្តូរទៅរកម្ចាស់ជំនួយជំនួសផ្សេងទៀត បន្ទាប់ពីការដកជំនួយ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក រួមទាំងទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិរបស់ប្រទេសស៊ុយអែត ដើម្បីបន្តផ្តល់មូលនិធិ​ដល់​ការរាយការណ៍នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ ខណៈពេលដែលខ្លួន​ទទួលបានជំនួយនៅ​ខែមីនា សម្រាប់ផ្តល់ឱ្យស្ថាប័នព័ត៌មានដែលខ្វះខាត​ក្នុងតំបន់ធ្វើសេចក្តីរាយការណ៍​ពីបញ្ហា​បរិស្ថាន គ្មានមូលនិធិណាមួយបានទៅស្ថាប័នព័ត៌មានកម្ពុជាទេ។

សារព័ត៌មានឯករាជ្យជាច្រើនត្រូវបិទទ្វារ ខណៈស្ថាប័នសេសសល់កំពុងត្រដាបត្រដួស៖ សារព័ត៌មានឯករាជ្យកំពុងជិតបាត់បង់

ក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំកន្លងមកនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយដល់កម្ពុជាចំនួន ៣ ពាន់​លាន​ដុល្លារ សម្រាប់កម្មវិធីថែទាំសុខភាព ការអប់រំ សន្តិសុខស្បៀង សេដ្ឋកិច្ច លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស កម្មវិធីបរិស្ថាន និងការបោសសម្អាត​គ្រាប់មីនដែល​មិនទាន់​ផ្ទុះ។

ការផ្តល់មូលនិធិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ស្ថាប័នព័ត៌មានដែលបម្រើប្រយោជន៍សាធារណៈ​នៅកម្ពុជា បានលេចធ្លោដំបូងក្នុងឆ្នាំ២០០៣ នៅពេលដែលស្ថាប័នសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកវិទ្យុសំឡេងប្រជាធិបតេយ្យ បានចាប់ផ្តើមដំណើរការដោយមានការគាំទ្រពី USAID ។

ស្ថាប័នសារព័ត៌មានដែលបានជួយបកអាក្រាតរឿងរ៉ាវពីឧស្សាហកម្មបោកប្រាស់ដែលកំពុងរីកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានេះ ត្រូវបានបិទនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពី​អតីតនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានដកហូតអាជ្ញាប័ណ្ណរបស់ខ្លួនជុំវិញការចុះផ្សាយមួយ ដែល​លោក​និយាយថា បានបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះកូនប្រុសរបស់លោក គឺ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជុំវិញ​តួនាទីរបស់លោក ម៉ាណែត ក្នុងការអនុម័តជំនួយបរទេស។

ប៉ុន្មានខែក្រោយមក លោក ហ៊ុន សែន បានប្រគល់អំណាចទៅឱ្យ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។

ការបិទនេះត្រូវបានមើលឃើញថាជាការដកចេញនូវសសរស្តម្ភចុងក្រោយមួយនៃសារព័ត៌មាន​ឯករាជ្យ បន្ទាប់ពីសារ The Cambodia Daily ត្រូវបានបិទនៅឆ្នាំ២០១៧ ដោយសារ​រឿង​ពន្ធចំនួន ៦,៣ លានដុល្លារ ខណៈការសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ត្រូវបានលក់នៅឆ្នាំ២០១៨ ទៅឱ្យ​អ្នកជំនួញមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងរដ្ឋាភិបាល ដែលធ្វើឲ្យអ្នកសារព័ត៌មានជាច្រើន​លា​លែង​ពីការងារ។

សម្រាប់សារព័ត៌មានមិនរកប្រាក់ចំណេញដែលនៅតែរាយការណ៍អំពីប្រធានបទរសើប ដូចជា ការគំរាមកំហែងចំពោះនីតិរដ្ឋ ខណៈពេលដែលពួកគេជារឿយៗ​មានការភ័យខ្លាច​ចំពោះ​ការ​សងសឹក ការពឹងផ្អែកលើ USAID កន្លងមកបានធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការមិនស្ថិតស្ថេរដោយបង្ខំឱ្យ​មានការកាត់បន្ថយចំណាយនិងភាពមិនប្រាកដប្រជា។ ករណីនេះបានបង្ខំឱ្យពួកគេ​ស្វែងរក​ម្ចាស់ជំនួយថ្មី ឬសូម្បីព្យាយាមរកប្រាក់តាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម។ រឿងនេះក៏បានជំរុញឱ្យពួកគេ​វាយតម្លៃ​ឡើងវិញ​នូវនិរន្តរភាពនៃការដំណើរការស្ថាប័នរបស់ពួកគេផងដែរ។

នាយកប្រតិបត្តិនៃសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា (CamboJA) លោក ណុប វី បានថ្លែងថា អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកដែលផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកសារព័ត៌មាន ការ​ស្រាវជ្រាវ និងតស៊ូមតិផ្នែកសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងការផ្សាយព័ត៌មានរបស់ខេមបូចា ពឹងផ្អែកលើជំនួយ USAID សម្រាប់ជាងពាក់កណ្តាលនៃចំណាយប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួន ដែលស្រដៀងទៅនឹងក្រុមសង្គមស៊ីវិលជាច្រើនទៀតនៅក្នុងប្រទេសដែរ។

«ខេមបូចាបានព្យាយាមទាក់ទងជាមួយដៃគូជំនួសជាច្រើនដែរ ប៉ុន្តែ​មានតែមួយចំនួន​ប៉ុណ្ណោះ​​ដែលបានផ្តល់ការគាំទ្រ ដោយសារពួកគេមានថវិកា និងសមត្ថភាពមានកម្រិត» លោកបាន​លើកឡើងដូច្នេះ និងបានកត់សម្គាល់ថាបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបមួយចំនួន​​ក៏​បាន​កាត់បន្ថយ​ជំនួយ​បរទេសនៅឆ្នាំនេះផងដែរ។

លោក បានបន្តថា៖ «ដើម្បីជៀសវាងការកាត់បន្ថយ ឬកាត់បុគ្គលិក យើងបានកាត់បន្ថយការ​ចំណាយលើរឿងផ្សេងវិញដូចជាផ្លាស់ទៅការិយាល័យដែលមានតម្លៃថោកជាង និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​រាល់ការចំណាយ រាប់ចាប់ពីកាហ្វេ និងអាហារសម្រន់សម្រាប់ការប្រជុំជាដើម»។

លោក វី បានបន្តទៀតថា ការបង្វិលមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយអាមេរិកមួយចំនួន បន្ទាប់ពី​បណ្តឹង​តុលាការ​សហព័ន្ធ និងការខិតខំពង្រីកចំនួនម្ចាស់ជំនួយ បានជួយបន្ថយសម្ពាធបានខ្លះ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការធ្វើផែនការរយៈពេលវែងនៅតែក្លាយជាក្តីកង្វល់ប្រចាំថ្ងៃ​របស់​ក្រុម​ការងារ​លោក។

និរន្តរភាពហិរញ្ញវត្ថុ គឺជាកង្វល់ចម្បងមួយសម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទាំង​នៅអង្គការសារព័ត៌មាន និងជាលក្ខណៈបុគ្គល។ ការស្ទង់មតិអ្នកសារព័ត៌មានចំនួន ១០០ នាក់ដោយមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាសម្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យបានរកឃើញថា ជាង ៧០% បានលើកឡើងថាវាជាកង្វល់មួយ។ ៩១% បានរាយការណ៍ថាមានអារម្មណ៍​មិនមានសុវត្ថិភាព​ដោយសារការងាររបស់ពួកគេ។

សម្រាប់ Kiripost ដែលជាស្ថានីយ៍ព័ត៌មានឯករាជ្យក្នុងស្រុកទទួលបានមូលនិធិមួយចំនួនពី USAID និងផ្តោតជាចម្បងលើព័ត៌មានអាជីវកម្ម និងបច្ចេកវិទ្យា ការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវដើរ​ទៅរកការ​ធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ទោះបីជាពិបាកក៏ដោយ អាចជាដំណោះស្រាយដើម្បីដំណើរការឆ្ពោះទៅមុខ។

នាយកប្រតិបត្តិ Kiripost លោក ប្រាក់ចន្ធុល យល់ថា៖ «សម្រាប់ស្ថាប័នព័ត៌មាន​ដែល​នៅតែ​អាច​សម្របខ្លួនបាន ការចាត់វិធានការភ្លាមៗមានសារៈសំខាន់ណាស់ ពោលគឺ ផ្តោតលើ​ការ​រកប្រាក់ចំណូល និងធានានិរន្តរភាពនៃស្ថាប័នព័ត៌មានរបស់ខ្លួន»។

នៅពេលសួរអំពីផលវិបាកនៃការកាត់ជំនួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន លោក ទេព អស្នារិទ្ធ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា រដ្ឋាភិបាលស្វាគមន៍កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ​ដើម្បី​ពង្រីក​លទ្ធភាព​ទទួល​បាន​ព័ត៌មាន​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ប៉ុន្តែស្ថិតក្រោមលក្ខខណ្ឌថា វា«គោរពអធិបតេយ្យភាព និងឯករាជ្យភាព​របស់​កម្ពុជា»។

លោកបានលើកឡើងថា៖ «ក្រសួងព័ត៌មានអំពាវនាវឱ្យបណ្តាប្រទេសម្ចាស់ជំនួយទាំងអស់​ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសច្ចភាព អព្យាក្រឹតភាព និងទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់នៅក្នុងគម្រោងរបស់ពួកគេ ដោយមិនភ្ជាប់ជំនួយ មិនថាជាការគាំទ្របច្ចេកទេស ឬថវិកា ទៅនឹងរបៀបវារៈដែល​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់អធិបតេយ្យភាព និងឯករាជ្យភាពរបស់កម្ពុជា ឬការប្រើប្រាស់សារព័ត៌មាន​ដើម្បី​បម្រើនយោបាយរបស់ពួកគេផ្ទាល់»។

រដ្ឋាភិបាលបានចោទប្រកាន់ជាយូរមកហើយថា អ្នកសារព័ត៌មាននៅ​ស្ថាប័នព័ត៌មាន​ដែល​ផ្តល់​មូលនិធិដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងសកម្មជនជាមួយក្រុមដែលគាំទ្រដោយលោកខាងលិច ថាបានបម្រើផលប្រយោជន៍បរទេស ឬឈរខាងគណបក្សប្រឆាំង ដែលភាគច្រើន​ត្រូវ​បាន​រំលាយ ឬហាមឃាត់។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ អតីតអ្នកយកព័ត៌មាន វិទ្យុអាស៊ីសេរី ពីរនាក់ត្រូវ​បាន​ដាក់​ពន្ធនាគារជាងមួយឆ្នាំពីបទចារកម្ម ក្រោយពីបន្តធ្វើការបន្ទាប់ពីការិយាល័យនៅភ្នំពេញ​របស់ស្ថានីយ៍ផ្សាយត្រូវបានបិទ។

នៅពេលដែលសារព័ត៌មានឯករាជ្យរបស់កម្ពុជាកំពុងតស៊ូដើម្បីមានជីវិតបន្ត បញ្ហាបាត់បង់​មូល​និធិ​របស់អាមេរិក និងសម្ពាធនយោបាយ ក៏កើតមានដូចគ្នានៅទូទាំងពិភពលោក​ផងដែរ​។

ក្រុមអភិវឌ្ឍន៍សារព័ត៌មានបានរាយការណ៍ថា មានការប៉ះពាល់ដូចគ្នា ទៅលើ​ស្ថាប័ន​សារព័ត៌មាន​​និរទេសពីមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យផុយស្រួយផ្សេងៗទៀត។ ការបន្តប៉ះទង្គិចអាចធ្វើឱ្យសារព័ត៌មានសេរីទូទាំងពិភពលោកត្រូវបានបំផ្លាញ បណ្ដាល​ឱ្យសហគមន៍ខ្វះព័ត៌មានដែលអាចទុកចិត្តបាន និងធ្វើឱ្យសំឡេងរបស់រដ្ឋកាន់តែរីកថែមទៀត​លើសំឡេងពលរដ្ឋ។

សម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានដែលនៅតែរាយការណ៍ពីរឿងរ៉ាវនានាក្នុងសង្គម ការរស់រាន​អាស្រ័យ​លើការច្នៃប្រឌិត ការគាំទ្រពីអន្តរជាតិ និងក្តីសង្ឃឹមថា ទស្សនិកជន ក៏ដូចជាម្ចាស់ជំនួយ នឹង​បន្ត​គាំទ្រការរាយការណ៍ពីការទទួលខុសត្រូវរបស់អ្នកមានអំណាច៕

ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ Months After US Aid Cuts, Cambodia’s Free Press Still Scrambles to Survive