នៅក្នុងសម័យដែលបច្ចេកវិទ្យាកំពុងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងសកម្មមកលើរបៀបរបបរស់នៅ ការអាននៅតែដើរតួនាទី ជាជំនាញមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់មិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍបញ្ញា ភាសា និងការគិតវិភាគរបស់កុមារ។ ជាពិសេស សម្រាប់សិស្សថ្នាក់បឋមសិក្សា ការបង្កើតវប្បធម៌នៃការអានតាំងពីវ័យក្មេង គឺជាគន្លឹះដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិក្នុងការកសាងមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការរៀនសូត្រពេញមួយជីវិត។
ស្របពេលដែលឪពុកម្តាយ និងគ្រូបង្រៀនជាច្រើនកំពុងបារម្ភអំពីលទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស យើងគួរងាកមកចោទសួរខ្លួនឯងជាមុនសិនថា៖ តើកុមារកម្ពុជាសព្វថ្ងៃចំណាយពេលប៉ុន្មាននាទីក្នុងមួយថ្ងៃសម្រាប់ការអានសៀវភៅ? ហើយតើពួកគេចំណាយពេលប៉ុន្មានម៉ោងនៅមុខអេក្រង់ទូរសព្ទថេប្លេតឬទូរទស្សន៍?
នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១នេះ ការអានលែងត្រឹមតែជាឧបករណ៍សម្រាប់បម្រើឱ្យការសិក្សានៅសាលាទៀតហើយ ប៉ុន្តែវាជាសសរស្ដម្ភសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សពេញលេញ។ ខណៈដែលសាលារៀនជាច្រើនកំពុងមមាញឹកក្នុងការបង្រៀនឱ្យសិស្ស «ចេះអាន» យើងហាក់នៅមានកម្រិតនៅឡើយក្នុងការជំរុញឱ្យសិស្ស «ស្រឡាញ់ការអាន»។
នេះជាបញ្ហាស្នូល ព្រោះការបង្រៀនជំនាញអាន និងការកសាងវប្បធម៌អាន គឺជារឿងពីរផ្សេងគ្នា។ កុមារអាចចេះអានពាក្យ និងប្រយោគបាន ប៉ុន្តែមិនមានទម្លាប់អានសៀវភៅដោយស្ម័គ្រចិត្តឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ កុមារដែលមានវប្បធម៌អាន នឹងបន្តស្វែងរកចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង ពេញមួយជីវិត។
វប្បធម៌អាន៖ លើសពីជំនាញអាន
ការអប់រំសម័យទំនើបបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការអានគឺជាកាតាលីករនៃរាល់មុខវិជ្ជាទាំងអស់។ កុមារដែលអានជាប្រចាំ មិនត្រឹមតែមានសមត្ថភាពអានល្អប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានការអភិវឌ្ឍផ្នែកភាសា ការគិតវិភាគ និងសមត្ថភាពដោះស្រាយបញ្ហាកាន់តែប្រសើរផងដែរ។
វប្បធម៌អាន គឺជាបរិយាកាស និងទម្លាប់ដែលជ្រួតជ្រាបចូលទៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ នៅពេលកុមារមើលឃើញថា ការអានត្រូវបានលើកតម្កើង និងផ្តល់តម្លៃពីសំណាក់លោកគ្រូអ្នកគ្រូ ឪពុកម្តាយ និងសហគមន៍ជុំវិញខ្លួន ពួកគេនឹងចាប់ផ្តើមបដិវត្តន៍ផ្នត់គំនិត ដោយចាត់ទុកការអានជាសកម្មភាពកម្សាន្តដ៏រីករាយ ជាជាងការបំពេញកាតព្វ កិច្ចឱ្យរួចតែពីដៃ។
ការអាន និងការអភិវឌ្ឍភាសា
ក្នុងដំណាក់កាលមត្តេយ្យ និងបឋមសិក្សា ខួរក្បាលកុមារកំពុងអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ការអានសៀវភៅជួយ ឱ្យកុមារស្រូបយកវាក្យសព្ទថ្មីៗ ស្គាល់រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគច្បាស់លាស់ និងចេះប្រើប្រាស់ភាសាប្រាស្រ័យទាក់ទងបានយ៉ាងប៉ិនប្រសប់។
ការអាន និងការគិតវិភាគ
តាមពិតទៅ ការអានគឺជាដំណើរការនៃការគិតដ៏សកម្ម។ នៅពេលកុមារអានរឿង ពួកគេចាប់ផ្តើមសួរសំណួរ វិភាគតួអង្គ ទស្សន៍ទាយព្រឹត្តិការណ៍ និងវាយតម្លៃលទ្ធផល ដែលជាកត្តាជំរុញឱ្យមានការគិតស៊ីជម្រៅ (Critical Thinking)។
ការអាន និងការអភិវឌ្ឍបំណិនសង្គម-អារម្មណ៍ ៖ តាមរយៈការតាំងខ្លួនជាតួអង្គក្នុងសាច់រឿង កុមារនឹងរៀនចេះយល់ចិត្តអ្នកដទៃ ស្គាល់ពីតម្លៃសីលធម៌នៃការរស់នៅ និងចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ខ្លួនឯងបានយ៉ាង ល្អ។
ការអាន និងការច្នៃប្រឌិត
សៀវភៅ គឺជាបង្អួចទៅកាន់ពិភពលោកគ្មានដែនកំណត់។ ការអានជួយពង្រីកការស្រមើស្រមៃបានល្អជាងការមើលរូបភាពមានស្រាប់នៅលើអេក្រង់ ដែលងាយធ្វើឱ្យខួរក្បាលកុមារទម្លាប់ទទួលយកតែអ្វីដែលគេបញ្ចុក។
ការអាន និងសមិទ្ធផលសិក្សា
សិស្សដែលចូលចិត្តអាន តែងមានលទ្ធផលសិក្សាលេចធ្លោ ព្រោះពួកគេមានមូលដ្ឋានគ្រឹះរឹងមាំក្នុងការចាប់យកខ្លឹមសារមេរៀន និងមានការផ្តោតអារម្មណ៍ខ្ពស់។
ឧបសគ្គដែលកំពុងប្រឈម
ទោះជាយ៉ាងណា ការកសាងវប្បធម៌អាននៅកម្ពុជានៅតែជាកិច្ចការដែលត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។ សិស្សភាគច្រើននៅតែអានត្រឹមតែសៀវភៅពុម្ពដែលសាលាតម្រូវ ខណៈបរិយាកាសជំរុញការអាននៅផ្ទះនៅមានកម្រិត។ ឧបសគ្គចម្បងៗរួមមាន៖
១. ការជ្រៀតជ្រែកពីអេក្រង់៖ ទូរសព្ទដៃ និងហ្គេមអនឡាញ កំពុងដណ្តើមយកចំណាប់អារម្មណ៍របស់កុមារស្ទើរតែទាំងស្រុង។
២. កង្វះខាតធនធានសម្បូរបែប៖ សៀវភៅដែលមានគុណភាព រូបភាពទាក់ទាញ និងស្របតាមវ័យ នៅមានកម្រិត ជាពិសេសនៅតាមតំបន់ឆ្ងាយពីទីប្រជុំជន។
៣. កង្វះគំរូជាក់ស្តែង៖ បើកុមារមិនដែលឃើញមនុស្សចាស់ ឬគ្រូរបស់ពួកគេកាន់សៀវភៅអានផង តើឱ្យពួកគេយល់ថាការអានជារឿងសំខាន់ដោយរបៀបណា?
៤. ភាពសហការនៃភាពជាដៃគូ៖ ការកសាងទម្លាប់នេះទាមទារការសហការយ៉ាងស្អិតរមួតរវាងសាលារៀន និងមាតាបិតា ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន ច្រវាក់ទំនាក់ទំនងនេះនៅមានចន្លោះប្រហោងនៅឡើយ។
អ្វីដែលសាលារៀនអាចធ្វើបាន
ដើម្បីជំរុញវប្បធម៌នៃការអាន សាលារៀនត្រូវដើរតួនាទីជាស្នូលក្នុងការបង្កើតបរិយាកាសដែលលើកទឹកចិត្ត ឱ្យសិស្សស្រឡាញ់ការអាន។ ការរៀបចំ «ម៉ោងអានប្រចាំថ្ងៃ» ការបង្កើតជ្រុងអានក្នុងថ្នាក់រៀន កម្មវិធីនិទានរឿង និងការប្រកួតអានសៀវភៅ អាចជួយធ្វើឱ្យការអានក្លាយជាសកម្មភាពដែលសប្បាយរីករាយ មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចតែប៉ុណ្ណោះ។ ថ្នាក់ដឹកនាំសាលាគួរចាត់ទុកការអានជាអាទិភាពយុទ្ធសាស្ត្រ។
ការបង្កើតជ្រុងអំណាន Reading Corners នៅក្នុងថ្នាក់រៀន និងបរិវេណសាលា អាចធ្វើឱ្យសៀវភៅកាន់តែងាយស្រួលសម្រាប់កុមារ ក្នុងការយកមកអាន។ កម្មវិធីទុកអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងមួយឡែក ហើយអានសិន DEAR (Drop Everything And Read) ដែលកំណត់ពេលអានប្រចាំថ្ងៃ ១៥ ទៅ ២០ នាទី សម្រាប់សិស្ស និងបុគ្គលិកទាំងអស់ អាចជួយបង្កើតទម្លាប់អានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
សាលាក៏អាចរៀបចំកម្មវិធីប្រកួតប្រជែងអំណាន Reading Challenges ដើម្បីលើកទឹកចិត្តសិស្សអានសៀវភៅកាន់តែច្រើន និងចែករំលែកអ្វីដែលពួកគេបានរៀន។ ការវិនិយោគលើបណ្ណាល័យ និង Library Development Projects គួរតែត្រូវបានចាត់ទុកជាការវិនិយោគលើគុណភាពសិក្សារយៈពេលវែង។
តួនាទីរបស់គ្រូបង្រៀន និងមាតាបិតា
គ្រូបង្រៀនក៏មានតួនាទីសំខាន់ផងដែរ។ នៅពេលគ្រូបង្ហាញគំរូល្អក្នុងការអាន និងប្រើវិធីសាស្ត្រច្នៃប្រឌិតដើម្បីភ្ជាប់សៀវភៅទៅនឹងបទពិសោធន៍ប្រចាំថ្ងៃរបស់សិស្ស កុមារនឹងមានចំណាប់អារម្មណ៍ និងការចូលរួមកាន់តែច្រើន។ ការអានរឿងនិទាន ការសន្ទនាអំពីតួអង្គ និងការលើកទឹកចិត្តឱ្យសិស្សចែករំលែកអ្វីដែលខ្លួនបានអាន គឺជាវិធីសាស្ត្រដែលមានប្រសិទ្ធភាព។ ទន្ទឹមនឹងនេះ គ្រូបង្រៀនគួរធ្វើជាគំរូនៃអ្នកអាន៖ ការអានរឿងឱ្យសិស្សស្តាប់ ការពិភាក្សាអំពីសៀវភៅ និងការភ្ជាប់ការអានទៅនឹងបទពិសោធន៍ជីវិត អាចធ្វើឱ្យការអានកាន់តែមានន័យ។
មាតាបិតាក៏ជាដៃគូដ៏សំខាន់ក្នុងការកសាងទម្លាប់អានរបស់កុមារ។ ការចំណាយពេលអានសៀវភៅជាមួយកូន ការផ្តល់សៀវភៅជាអំណោយ និងការបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ការអាននៅផ្ទះ អាចជួយពង្រឹងចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់កុមារចំពោះការអាន។ មាតាបិតាគួរចំណាយពេលអានជាមួយកូនយ៉ាងហោចណាស់ ១៥ នាទីក្នុងមួយថ្ងៃ។ កម្មវិធី Family Reading Programs ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យឪពុកម្តាយ និងកូនអានរួមគ្នា អាចជួយពង្រឹងទាំងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងជំនាញអាន។ លើសពីនេះ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលក៏អាចជាឱកាសមួយក្នុងការលើកកម្ពស់ការអានផងដែរ។ សៀវភៅអេឡិចត្រូនិក កម្មវិធីអានរឿង និងវេទិកាអប់រំអនឡាញ អាចជួយឱ្យកុមារចូលប្រើធនធានអានបានកាន់តែងាយស្រួល ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលខ្វះសៀវភៅបោះពុម្ព។ សហគមន៍ អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជនក៏អាចចូលរួមតាមរយៈការបរិច្ចាគសៀវភៅ ការបង្កើតបណ្ណាល័យសហគមន៍ និងការគាំទ្រកម្មវិធីលើកកម្ពស់ការអាន។
ដល់ពេលធ្វើឱ្យការអានក្លាយជាចលនាជាតិ
ការកសាងវប្បធម៌អានមិនមែនជាភារកិច្ចរបស់គ្រូបង្រៀនតែប៉ុណ្ណោះទេ។ វាជាការទទួលខុសត្រូវរួមរបស់សាលារៀន គ្រួសារ សហគមន៍ និងអ្នកកំណត់គោលនយោបាយ។ ប្រសិនបើយើងចង់ឱ្យកុមារកម្ពុជាក្លាយជាពលរដ្ឋដែលមានចំណេះដឹង មានសមត្ថភាពគិតវិភាគ មានភាពច្នៃប្រឌិត និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់អនាគត យើងត្រូវចាប់ផ្តើមពីការធ្វើឱ្យពួកគេស្រឡាញ់ការអាន។ ការបង្រៀនឱ្យកុមារចេះអាន គឺជាជំហានដំបូង។ ប៉ុន្តែការធ្វើឱ្យកុមារចង់អាន និងអានដោយស្ម័គ្រចិត្ត គឺជាជោគជ័យពិតប្រាកដនៃការអប់រំ។
ការជំរុញវប្បធម៌នៃការអានមិនមែនជាការងាររបស់សាលារៀនតែម្នាក់ឯងនោះទេ ប៉ុន្តែជាការទទួលខុសត្រូវរួមរបស់គ្រួសារ សហគមន៍ និងសង្គមទាំងមូល។ នៅពេលកុមាររីកចម្រើនក្នុងបរិយាកាសដែលគាំទ្រការអាន ពួកគេនឹងក្លាយជាអ្នករៀនសូត្រពេញមួយជីវិត ដែលមានសមត្ថភាពសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៃពិភពលោក។
ជាចុងក្រោយ ការវិនិយោគលើការអានរបស់សិស្សថ្នាក់បឋមសិក្សា គឺជាការវិនិយោគលើអនាគតរបស់ប្រទេសជាតិ។ កុមារដែលស្រឡាញ់ការអាននៅថ្ងៃនេះ នឹងក្លាយជាពលរដ្ឋដែលមានចំណេះដឹង ការគិតប្រកបដោយវិចារណញ្ញាណ និងសមត្ថភាពដឹកនាំសង្គមនៅថ្ងៃស្អែក។
ការកសាងវប្បធម៌អាននៅថ្ងៃនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការអភិវឌ្ឍសិស្សម្នាក់ៗនោះទេ ប៉ុន្តែជាការ វិនិយោគដ៏មានតម្លៃបំផុតសម្រាប់អនាគតនៃជាតិទាំងមូល។
កត់ចំណាំ៖ អត្ថបទទស្សនៈនេះត្រូវបានសរសេរ និងរៀបរៀងដោយ លោក ជា សុជាតិ, លោក ប្រាក់ សុខលីន, លោក មាស ពៅរតនៈ, អ្នកស្រី សុខ ចរិយា និងអ្នកស្រី វ៉ាន ស្រីភ័ក្រ្ដ, ជានិស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ជំនាញគ្រប់គ្រងការងារអប់រំ មុខវិជ្ជា Research Approaches and Data Analysis in Education នៃវិទ្យាស្ថានសង្គមសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា សហការជាមួយ WESTLIME EDUCATION GROUP Co., Ltd
