ទស្សនៈ៖ តើសាលារៀនគួរផ្តោតលើពិន្ទុ ឬជំនាញជីវិត?

ការអប់រំដែលជោគជ័យ គឺមិនមែនវាស់ត្រឹមតែពិន្ទុនោះទេ!

នៅក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្ន ពាក្យថា «សិស្សពូកែ» តែងតែត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយពិន្ទុខ្ពស់ និទ្ទេស A ឬចំណាត់ថ្នាក់ល្អ។ ឪពុកម្តាយជាច្រើនមានមោទនភាពនៅពេលកូនទទួលបានលទ្ធផលប្រឡងល្អ ខណៈសាលារៀនជាច្រើនក៏ប្រើពិន្ទុសិក្សាជាសូចនាករសំខាន់សម្រាប់វាស់ស្ទង់គុណភាពអប់រំ។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅក្នុងយុគសម័យដែលបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (Artificial Intelligence: AI) និងសេដ្ឋកិច្ចផ្អែកលើចំណេះដឹងកំពុងផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងរបៀបធ្វើការរបស់មនុស្ស សំណួរដ៏សំខាន់មួយបានលេចឡើងថា៖ តើពិន្ទុខ្ពស់តែមួយមុខ អាចធានាភាពជោគជ័យក្នុងជីវិត និងអាជីពបានដែរឬទេ?

ចម្លើយរបស់ខ្ញុំគឺ មិនអាចបានទេ។ ពិន្ទុសិក្សាមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ សាលារៀនគួរផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍទាំងចំណេះដឹង ជំនាញជីវិត គុណធម៌ និងសមត្ថភាពក្នុងការសម្របខ្លួន ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលពលរដ្ឋដែលអាចរស់នៅ ធ្វើការ និងដឹកនាំសង្គមប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។

ពិន្ទុល្អ មិនអាចវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពមនុស្សទាំងមូល

ពិន្ទុសិក្សាគ្រាន់តែជាសូចនាករមួយដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពក្នុងការរៀន និងការឆ្លើយតបចំពោះការវាយតម្លៃតាមរបៀបជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ពិន្ទុមិនអាចវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពសំខាន់ៗដូចជា ការគិតបែបវិភាគ ការច្នៃប្រឌិត ការដោះស្រាយបញ្ហា ការប្រាស្រ័យទាក់ទង ការសហការជាក្រុម ភាពជាអ្នកដឹកនាំ សុចរិតភាព និងភាពធន់ក្នុងការប្រឈមបញ្ហាបានឡើយ។

ជាក់ស្តែង យើងតែងឃើញនិស្សិតដែលមានលទ្ធផលសិក្សាល្អ ប៉ុន្តែពិបាកធ្វើការជាក្រុម មិនមានទំនុកចិត្តក្នុងការបង្ហាញមតិ ឬមិនអាចសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិយាកាសការងារបាន។ ផ្ទុយទៅវិញ បុគ្គល​ដែលមានសមត្ថភាពសហការ ស្តាប់អ្នកដទៃ ប្រាស្រ័យទាក់ទងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើហេតុផល តែងមានឱកាសរីកចម្រើនក្នុងអាជីព និងជីវិត ទោះបីពួកគេមិនមែនជាអ្នកទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់ជាងគេក៏ដោយ។

ជំនាញជីវិត៖ តម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់សតវត្សទី២១

ទីផ្សារការងារនាពេលបច្ចុប្បន្ន មិនត្រូវការបុគ្គលដែលគ្រាន់តែចេះទន្ទេញចាំព័ត៌មាននោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការអ្នកដែលអាចរៀនអ្វីថ្មី សម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរ គិតបែបវិភាគ បង្កើតគំនិតថ្មី និងប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាប្រកបដោយក្រមសីលធម៌។ សមត្ថភាពទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជំនាញសតវត្សទី២១ (21st Century Skills) ដែលរួមមាន Critical Thinking, Creativity, Communication និង Collaboration។

លើសពីនេះ សាលារៀនគួរបណ្តុះបណ្តាលជំនាញសំខាន់ផ្សេងទៀត ដូចជា ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ (Social-Emotional Learning) ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ការទទួលខុសត្រូវ សីលធម៌ឌីជីថល (Digital Citizenship) ការរៀនពេញមួយជីវិត (Lifelong Learning) និងសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ AI ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។

ដើម្បីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពទាំងនេះ សាលារៀនមិនគួរពឹងផ្អែកតែលើការបង្រៀនបែបបាឋកថា និងការប្រឡងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគួរប្រើវិធីសាស្ត្របង្រៀនដែលផ្តោតលើសិស្ស (Student-Centered Learning) ដូចជា៖

• ការរៀនតាមគម្រោង (Project-Based Learning)
• ការរៀនតាមបញ្ហា (Problem-Based Learning)
• ការសិក្សាតាមការស្រាវជ្រាវ (Inquiry-Based Learning)
• ការពិភាក្សា និងសហការជាក្រុម (Team Working)
• ការធ្វើបទបង្ហាញ និងការឆ្លុះបញ្ចាំងលើការរៀន (Reflection)

វិធីសាស្ត្រទាំងនេះអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សអនុវត្តចំណេះដឹងក្នុងបរិបទជាក់ស្តែង និងបង្កើតសមត្ថភាពដែលអាចប្រើប្រាស់បានពេញមួយជីវិត។

តុល្យភាពរវាងការវាយតម្លៃ និងការរៀន

អ្នកខ្លះអាចលើកឡើងថា ពិន្ទុសិក្សានៅតែមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការចូលសាកលវិទ្យាល័យ ការប្រកួតប្រជែង និងការទទួលអាហារូបករណ៍។ ទស្សនៈនេះមានមូលដ្ឋានត្រឹមត្រូវ ព្រោះការវាយតម្លៃផ្នែកសិក្សានៅតែជាឧបករណ៍សំខាន់សម្រាប់វាស់ស្ទង់ការរៀន។

ទោះជាយ៉ាងណា បញ្ហាមិនមែនស្ថិតនៅលើការមានការប្រឡងនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើការពឹងផ្អែកលើពិន្ទុជាសូចនាករតែមួយគត់។ ប្រព័ន្ធអប់រំដែលផ្តោតតែលើការប្រឡង អាចជំរុញឱ្យសិស្សរៀនដើម្បីចងចាំ ជាជាងរៀនដើម្បីយល់ វិភាគ អនុវត្ត និងបង្កើតចំណេះដឹងថ្មី។

ដូច្នេះ ការវាយតម្លៃគួរតែមានលក្ខណៈចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងស្នាដៃ (Portfolio) គម្រោងសិក្សា (Projects) ការធ្វើបទបង្ហាញ (Presentations) ការចូលរួមសហគមន៍ (Community Engagement) ការវាយតម្លៃដោយមិត្តរួមថ្នាក់ (Peer Assessment) និងការវាយតម្លៃខ្លួនឯង (Self-Assessment) ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងសមត្ថភាពរបស់សិស្សបានកាន់តែគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។

ពីការអប់រំដើម្បីប្រឡង ទៅការអប់រំដើម្បីជីវិត

ការអប់រំមិនគួរមានគោលបំណងត្រឹមតែផលិតសិស្សដែលអាចប្រឡងបានពិន្ទុខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែគួរបណ្តុះបណ្តាលមនុស្សដែលមានចំណេះដឹង ជំនាញ គុណធម៌ ភាពជាពលរដ្ឋល្អ និងសមត្ថភាពក្នុងការរៀនពេញមួយជីវិត។ នៅពេលសាលារៀនអាចធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍចំណេះដឹង និងជំនាញជីវិត សិស្សនឹងមានសមត្ថភាពកាន់តែប្រសើរក្នុងការបន្តការសិក្សា ការងារ និងការចូលរួមអភិវឌ្ឍសង្គម។

ដូច្នេះ សំណួរមិនមែនថា «តើយើងគួរជ្រើសរើសពិន្ទុ ឬជំនាញជីវិត?» នោះទេ ប៉ុន្តែគឺ «តើយើងអាចរចនាប្រព័ន្ធអប់រំដែលអភិវឌ្ឍទាំងចំណេះដឹង ជំនាញ សីលធម៌ និងសមត្ថភាពសម្រាប់អនាគតបានយ៉ាងដូចម្តេច?»

សម្រាប់សាលារៀនក្នុងសតវត្សទី២១ ភាពជោគជ័យមិនគួរត្រូវបានវាស់ត្រឹមចំនួនសិស្ស ឬនិស្សិតដែលទទួលបាននិទ្ទេស A ឬអត្រាជាប់ការប្រឡងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគួរត្រូវបានវាស់តាមចំនួនសិស្សដែលអាចគិតដោយឯករាជ្យ បង្កើតនវានុវត្តន៍ ធ្វើការជាមួយអ្នកដទៃ ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាប្រកប​ដោយ​ទំនួលខុសត្រូវ និងរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍសង្គមប្រកបដោយចីរភាព។ នោះហើយជាគោលដៅពិតប្រាកដនៃការអប់រំដែលមានគុណភាព។

កត់ចំណាំ៖ អត្ថបទទស្សនៈនេះត្រូវបានសរសេរ និងរៀបរៀងដោយ លោក ផុន សុចេង, ជានិស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ជំនាញគ្រប់គ្រងការងារអប់រំ មុខវិជ្ជា Research Approaches and Data Analysis in Education នៃវិទ្យាស្ថានសង្គមសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា សហការជាមួយ WESTLIME EDUCATION GROUP Co., Ltd