រកា គឺជាឈ្មោះភូមិមួយ ស្ថិតនៅក្នុងឃុំរកា នៃស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង។ ភូមិនេះ ក្រៅពីហ៊ុំព័ន្ធទៅដោយដំណាំហូបផ្លៃ ដែលលម្អដោយពណ៌បៃតងខៀវខ្ចី ស្ទើរគ្រប់រដូវកាលហើយ ក៏មានអូរធម្មជាតិហូរកាត់ខ្វែងខ្វាត់ដោយអន្លើរ ដែលស្ទើរតែបង្កើតភូមិនេះ ឱ្យក្លាយជាកូនកោះមួយ នៅលើទីវាលទំនាបយ៉ាងដូច្នោះដែរ។ នៅពេលដែលខ្យល់ជំនោរបក់មកម្តងៗ មានអារម្មណ៍ថា ត្រជាក់ និងរំភើបរីករាយ។ ប៉ុន្តែ ជាអកុសលប្រវត្តិនៃភូមិនេះ មិនមែនគួរឱ្យរំភើប ដូចទិដ្ឋភាពដែលបានឃើញនោះឡើយ។ តាមពិតទៅ ទីនេះហើយដែលគេស្គាល់គ្រប់គ្នាថាជាភូមិដែលមានអ្នកឆ្លង និងផ្ទុកមេរោគអេដស៍ ស្ទើរគ្រប់ខ្នងផ្ទះ ដោយមិនដឹងខ្លួន។
ក្រោយឆ្លងប្រភេទ វីរុសនេះ អ្នកភូមិរកាមិនត្រឹមតែត្រូវរស់នៅដោយប្រឈមមុខ ចំពោះសុខភាពប៉ុណ្ណោះទេ ពួកគេថែមទាំងត្រូវរងការរើសអើង ទាំងនៅក្នុងសហគមន៍ និងតំបន់ក្រៅៗទៀតផង។ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ និងត្រូវរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍នេះ កញ្ញា កុសល ផល្លី បានប្រឹងជម្នះភាពអៀនខ្មាស់របស់ខ្លួន ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តចាកចេញទៅសហគមន៍ខាងក្រៅ ដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើ ព្រោះតែជីវភាពខ្វះមុខខ្វះក្រោយ នៅក្នុងគ្រួសារ។
អង្គុយបត់ជើងលើកន្ទេលក្រោមផ្ទះ ក្បែរម្ដាយចាស់ជរា ផល្លី រៀបរាប់ក្នុងទឹកមុខស្រងូតស្រងាត់ ហើយពោលថា រូបនាងធ្លាប់ព្យាយាមរកការងារធ្វើពីមួយកន្លែងទៅមួយកន្លែង រហូតទទួលដូចបំណង។ តែសំណាងមិនល្អ ការងារដែលនាងរកបានទាំង៣ទីតាំងនោះ ពុំបានផ្តល់ឱកាសឱ្យនាងធ្វើបានយូរ និងរកចំណូលបានឡើយ។ ពីមួយទៅមួយ នាងត្រូវថៅកែបញ្ឈប់ជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោយដឹងថាខ្លួនកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍។
ជាអ្នកលក់អង្ករ ឱ្យហាងមួយកន្លែងនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលជាការងារលើកដំបូងរបស់ ផល្លី ក៏ត្រូវជួបការខកចិត្ត។ នាងធ្វើបានតែមួយថ្ងៃ ក៏ត្រូវថៅកែហាងអង្ករបញ្ឈប់ពីការងារភ្លាមៗ និងដាក់ឱ្យរូបនាងនៅឆ្ងាយពីអ្នករស់នៅជុំវិញខ្លួននៅពេលដឹងថា ផល្លី រស់នៅជាមួយនឹងជំងឺដែលរងការរើសអើងនេះ។
ប្រភពបន្តថា៖ «បាយគេអត់ចង់ឱ្យយើងហូបជាមួយទេ គេឱ្យយើងទៅផ្សេង គ្រាន់តែដឹងថ្ងៃត្រង់ហ្នឹងគេឱ្យយើងទៅអង្គុយកន្លែងផ្សេង ល្ងាចឡើងដាំបាយហើយ អីហើយដួសបាយឱ្យយើងតែមួយចាន [ហូប] នៅមុខតូបគេ»។
ដោយជីវភាពបង្ខំ និងត្រូវរស់នៅដោយខ្វះមុខក្រោយផង ផល្លី ត្រូវស្វែងរកការងារធ្វើថ្មីទៀត។ ការងារទី២របស់នាងលើកនេះ ហាក់បានយូរជាងមុនបន្តិច ដោយចាយពេលរហូតបាន១ឆ្នាំ មុននឹងត្រូវថៅកែបញ្ឈប់ជាថ្មីទៀត។ ជាកម្មការិនីរោងចក្រស្បែកជើងមួយកន្លែង ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញដែរ ផល្លី រៀបរាប់ថា លើកនេះក៏មិនខុសពីលើកមុនប៉ុន្មានឡើយ ក្រោយពេលដឹងថារូបនាងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍ ភាគីរោងចក្រក៏ចាប់រកលេសបញ្ឈប់នាងពីការងារសាជាថ្មីទៀត។ នាងនិយាយថា ក្រោយដឹងថាខ្លួនកំពុងរស់នៅជាមួយ និងមេរោគអេដស៍ហើយ មនុស្សនៅជុំវិញខ្លួនរួមទាំងក្រុមការងារក៏ចាប់ផ្តើមបង្ហាញការរើសអើងភ្លាមដែរចំពោះនាង នៅពេលនោះ។ ក្នុងទឹកមុខស្រពោន និងសំដីហាក់ទច់នឹងអ្វីម្យ៉ាង ដែលមិនចង់ឱ្យនាងនិយាយចេញមក ផល្លី ក៏រៀបរាប់ដោយក្តីអស់សង្ឃឹមថាការរើសអើងពីសង្គមនេះ បានធ្វើឱ្យរូបគេមានការពិបាកចិត្ត បាក់ទឹកចិត្ត និងអស់កម្លាំងចិត្ត មិនហ៊ានទៅរកការងារធ្វើបន្តទៀតទេ ព្រោះមុននឹងក្រោយកញ្ញានឹងត្រូវគេបញ្ឈប់ពីការងារដដែល។
ប្រភពបន្តថា «និយាយទៅវាពិបាកក្នុងការទៅធ្វើការ ពេលខ្លះខ្លួនឯងគិតថាចង់ទៅរកការងារផ្សេងធ្វើដែ តែគិតថាបើទៅទៀតគង់តែថ្ងៃណាមួយគេដឹងទៀត យើងអត់បានធ្វើការ ពេលខ្លះតូចចិត្ដនឹងខ្លួនឯង ខំប្រឹងរកប៉ិនហ្នឹងហើយ នៅតែគេដឹងឮ ហើយគេដេញយើងចេញ»។
កំពុងអង្គុយក្នុងអង្រឹងក្រោមផ្ទះ ក្បែររទេះរុញ ស្របពេលដែលព្រះទិន្នករចេះតែបង្អោនរស្មីចុះទាបទៅបន្តិចម្តងៗ អ្នកស្រី លឹម លឿន ដែលត្រូវជាម្ដាយរបស់ កញ្ញា ផល្លី ឱ្យដឹងថាអ្នកស្រីបានធ្លាក់ខ្លួនពិការរយៈពេល២ឆ្នាំមកហើយ។ ហើយការដែលអ្នកស្រីធ្លាក់ខ្លួនពិការទាំងស្រុងនេះ ដោយសារអ្នកស្រីក្រឡាប់រទេះ ហើយគួបផ្សំនឹងអ្នកស្រីកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍ថែមទៀតផងក៏អម្រែកនៃគ្រួសារទាំងមូលត្រូវធ្លាក់ទៅលើកូនស្រីតែម្តង ជាអ្នករាប់រង និងទទួលរែកពុនតែម្នាក់ឯង។
ស្ថិតក្នុងវ័យជរា និងពិការជើងផងនោះ អ្នកស្រី លឹម លឿន ដឹងទៀតថានៅក្នុងគ្រួសាររបស់អ្នកស្រីមានអ្នកដែលកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍នេះចំនួន ២នាក់ គឺអ្នកស្រី និងកូនស្រីរបស់អ្នកស្រីនេះហើយ។
កំពុងរៀបរាបពីខ្សែជីវិតដែលអ្នកស្រី អះអាងថា គ្មានអ្នកណាផ្សេងដែលអាចជួយរកចំណូលបានក្រៅពីកូនស្រីម្នាក់នេះ ទឹកភ្នែកក៏ចាប់ផ្តើមហូរកាត់ផែនផ្ទាល់ទាំងសង្ខាង របស់អ្នកស្រី ហើយពោលថា ក្នុងនាមជាម្តាយ ដែលជើងរបស់អ្នកស្រីមិនអាចធ្វើចលនាបាន និងត្រូវរស់នៅដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើរទេះរុញពេញមួយជីវិតនេះ ក្រោយដឹងថាកូនស្រីរបស់ខ្លួន ត្រូវគេរើសអើសនៅខាងក្រៅដូច្នេះ អ្នកស្រីបង្ហាញនូវអារម្មណ៍អាណិតអាសូរដល់កូនអ្នកស្រីជាពន់ពេក ដែលមិនគួរជួបរឿងអកុសលបែបនេះទាំងវ័យក្មេង ហើយមិនបានសាងកំហុសអ្វីសោះតែត្រូវមកទទួលរងថ្មបាកដោយការរើសអើងពីសង្គមបែបនេះទៅវិញ។
អ្នកស្រីនិយាយថា «ខ្ញុំអាណិតកូនមួយនឹងណាស់ អាណិតកូន ព្រោះថាគ្នាមិនដឹងអីសោះ ដូចថាយើងបានសប្បាយ លេងសើចអីយើងអត់តូចចិត្ដទេ»។
រកា គឺជាឈ្មោះភូមិមួយ ក្នុងចំណោមភូមិទាំង៦ របស់ឃុំរកា ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តស្រុកសង្កែ នៃទឹកដីខេត្តបាត់ដំបង។ នៅពេលណា គេនិយាយដល់ភូមិរកានេះ ប្រាកដណាស់ នរណាៗក៏ដឹងដែរថា អ្នកស្រុកដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍មួយនេះ ពួកគេភាគច្រើនណាស់កំពុងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចំណោមភូមិទាំង៦នេះ គឺមានតែភូមិរកាមួយទេ ដែលមានអ្នកឆ្លងមេរោគអេដស៍ តាមរយៈការចាក់ម្ជុលព្យាបាលជំងឺរួមគ្នាតែមួយនេះច្រើនជាងគេ។ របាយការណ៍ពីមន្រ្តីពេទ្យបង្អែករកា បង្ហាញថា អ្នកភូមិរកាជិត២០០នាក់ហើយ ដែលកំពុងតែរស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍នេះ។ ហើយបើធៀបនឹង៥ភូមិផ្សេងទៀត នៃឃុំរកានេះ គឺភូមិរកានេះហើយ ដែលជួបរឿងអកុសលធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ កាលពីជាង១០ឆ្នាំមុនមកនោះ។
កំពុងអង្គុយលើកៅអីជ័រ ក្បែរអង្រឹង នៅក្រោមផ្ទះ អ្នកស្រី ឆុញ ភើយ ម្នាក់ទៀតដែលអះអាងថា អ្នកស្រីក៏មានវាសនាមិនខុសពីអ្នកផ្សេងទៀតដែរនោះ លើកឡើងថា ក្នុងចំណោមសមាជិកគ្រួសារទាំង៨នាក់របស់អ្នកស្រី គឺមាន២នាក់ហើយដែលកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍ មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះ។ និយាបណ្តើរ និងប្រឹងបង្ហាញស្នាមញញឹមលាយឡំនឹងទឹកភ្នែករលីងរលោងដក់ជាប់រង្វង់ភ្នែកទាំងសង្ខាងបណ្តើរ អ្នកស្រី ភើយ បញ្ជាក់ថា រូបគេពិតជាបារម្ភពីអនាគត និងសុវត្ថិភាពកូនស្រ្តី នៅពេលដែលសង្គមខាងក្រៅ នៅតែបន្តរើសអើងអ្នករស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍បែបនេះ។ មកដល់ត្រង់នេះ អ្នកស្រី ភើយ ប្រឹងញញឹមទាំងទឹកមុខស្រពោន ក្នុងចិត្តហាក់បង្កប់ពីក្តីឈឺចាប់ រួចនិយាយថា អ្វីដែលធ្វើឱ្យខ្លួនអ្នកស្រីបារម្ភបំផុតនោះ គឺខ្លាចកូនស្រីរបស់ខ្លួនគិតខ្លី ដោយឈប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំពន្យារជីវិតនេះតទៅទៀត។
អ្នកស្រីបន្តថា «ប្រសិនបើយើងទៅ គេធ្វើតេស្ដបើអត់ឃើញយើងអាចធ្វើ យើងអាចចូលធ្វើក្នុងការងារគេបាន ប៉ុន្តែប្រសិនជាឃើញក៏កូនអត់បានធ្វើដែរ ប៉ុន្តែចិត្ដរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំអត់ចង់ឱ្យកូនខ្ញុំចេញពីខ្លួនខ្ញុំទេ ដោយសារខ្ញុំខ្លាចគាត់នៅក្មេងគាត់ខ្លាចគាត់បោះបង់ថ្នាំចោល នៅឆ្ងាយពីខ្ញុំទៅអត់មានអ្នកជួយផ្ដល់ប្រឹក្សា ជួយថាដាស់តឿនអីឱ្យលេបថ្នាំលេបអីចឹងណាហាស»។
ក្នុងនាមជាអ្នកដែលកំពុងរស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍ និងជាតំណាងអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ក្នុងសហគមន៍ អ្នកស្រី ឆុញ ភើយ ឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នអ្នកដែលកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍មានវ័យចំណាស់ដូចពួកគាត់មិនដឹងរកស៊ីអ្វីទេ។ ចំណែកក្មេងៗវិញពេលទៅធ្វើការនៅក្រៅតែងទទួលរងនូវការរើសអើងពីមនុស្សជុំវិញខ្លួនជាដរាប។
ជុំវិញសាវតា នៃការឆ្លងមេរោគអេដស៍នេះ អ្នកភូមិបានប្រាប់តៗគ្នាថា គឺផ្តើមចេញពីពេទ្យឯកជនម្នាក់ ដែលប្រកបការងារជាពេទ្យនៅក្នុងភូមិ។ ដោយគ្មានជម្រើស ហើយកាលពីជាង១០ឆ្នាំមុននៅក្នុងសហគមន៍រកានេះ ខ្សត់ពេទ្យផង ណាមួយផ្លូវចេញចូលទៅទីរួមខេត្តក៏ជួបការលំបាកថែមទៀត អ្នកភូមិក៏ពឹងពាក់ពេទ្យឈ្មោះ ញ៉ែម ជ្រិន ដែលមើលទៅចេះដឹងជាងគេឱ្យជួយចាក់ថ្នាំ និងព្យាបាលតពីមួយទៅមួយ។ ប៉ុន្តែជាអកុលល គ្រប់គ្នាពិតជាមិននឹកស្មានដល់ថា ពួកគេត្រូវទទួលយកកម្មដាក់ខ្លួនបែបនេះសោះឡើយ។ក្រៅពីនេះ ពេទ្យ ញ៉ែម ជ្រិន ក៏អាចឱ្យអ្នកជំងឺជំពាក់ថ្លៃព្យាបាលបានយូរថ្ងៃថែមទៀត ហេតុនេះគឺជាក្តីសង្ឃឹមតែមួយគត់ សម្រាប់សហគមន៍រកានេះ កាលពីជាង១០ឆ្នាំមុន។ ពេលខ្លះ បើគ្រួសារណាដែលមានជីវភាពខ្វះមុខខ្វះក្រោយខ្លាំង ថ្លៃព្យាបាល ពេទ្យតម្រូវឱ្យបង់សេវាត្រឹមពាក់កណ្តាលក៏មាន។ នេះគឺជាហេតុផល ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិ ត្រូវឆ្លងជំងឺអេដស៍នេះច្រើន ចូលទៅក្នុងសហគមន៍។
ផ្ទុះលោក ញ៉ែម ជ្រិន ដែលនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីសាលាឃុំរកា សព្វថ្ងៃនេះ ត្រូវបោះបង់ចោល គ្មានមនុស្សរស់នៅ។ ស្ថានភាពផ្ទះ បានប្រែប្រួលពីឈររឹងម៉ាំ ទៅជាសភាពទ្រុឌទ្រោម ហើយផ្នែកខ្លះត្រូវពុកដោយអន្លើ និងហ៊ុំព័ន្ធទៅដោយព្រៃឈើស៊ុបទ្រុបពីមុខ និងពីចំហៀងផ្ទះ។ អ្នកភូមិនិយាយថា ក្នុងពេលពេទ្យ ញ៉ែម ជ្រិន ដើរព្យាបាលនៅឡើយ គឺតែងតែពោលពាក្យដោយប្រយោល ប្រាប់អ្នកជំងឺថាបន្តិចទៀត សហគមន៍រកានេះ នឹងមានអ្នកឆ្លងមេរោគអេដស៍ពេញភូមិហើយ។
ប៉ុន្តែពលរដ្ឋនិយាយដូចៗគ្នាថា ហាក់មិនចាប់អារម្មណ៍នឹងសំដីរបស់លោកគ្រូពេទ្យម្នាក់នេះទេ។ ហើយថែមទាំងយល់ឃើញថា ពេទ្យចេះតែនិយាយលេងជាមួយនឹងអ្នកជំងឺប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនអាចនឹងក្លាយទៅជាការពិតនោះឡើយ។
អតីតតំណាងសហគមន៍ ដែលរស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍អស់រយៈពេលជាង១០ឆ្នាំមកហើយ នៅភូមិរកា អ្នកស្រី ប៉ូ សាលឿន រៀបរាប់ថារូបនាងពិតជាមានការព្រួយបារម្ភជាពន់ពេកចំពោះជោគវាសនាកូនរបស់ខ្លួនទៅថ្ងៃអនាគត។ ណាមួយ ខ្លាចកូនគិតមិនបានវែងឆ្ងាយ បាក់ទឹកចិត្ត បោះបង់ខ្លួនឯង បញ្ឈប់ការព្យាបាល ឈប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំនេះបន្តទៀត ដោយសារតែផលរំខានរបស់ថ្នាំ និងកត្តាផ្លូវចិត្តរបស់កូនថែមទៀត។ និយាយដល់ត្រង់នេះ ហាក់មានអ្វីម្យ៉ាងដែលធ្វើឱ្យទឹកភ្នែករបស់ សាលឿន ចាប់ផ្តើមរមៀលធ្លាក់ចុះតាមផែនថ្ពាល់ទាំងគូររបស់នាងមិនឈប់។និយាយបណ្តើរ យូរៗគេសង្កេតឃើញ នាងយកដៃជូតទឹកភ្នែក ដែលចេះតែបន្តហូរចុះបណ្តើរ រួចនិយាយថា ក្នុងគ្រួសាររបស់អ្នកស្រី មានសមាជិក៣នាក់ហើយ ដែលរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍។ តែម្តាយក្មេក បានលាចាកលោកទៅតែប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ ក្រោយឆ្លងជំងឺនេះ។ សព្វថ្ងៃ នៅសល់តែអ្នកស្រី និងកូនស្រីទេ ដែលត្រូវរស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍។ កូនអ្នកស្រី បានឆ្លងជំងឺនេះ តាំងពីនាងមានអាយុ២ឆ្នាំមកម៉្លេះ ក្រោយទទួលសេវាព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យ ញ៉ែម ជ្រិន។
បើតាមអ្នកស្រី ប៉ូ សាលឿន អ្វីដែលធ្វើឱ្យរូបនាងខ្វាយខ្វល់បំផុតនោះ គឺបារម្ភខ្លាចអនាគតកូនរបស់អ្នកស្រីនៅពេលនាងធំដឹងក្ដីអាចប្រឈមការអត់ការងារធ្វើ គ្មានចំណូលសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត មានជីវភាពលំបាក បើសិនការរើសអើងនៅតែបន្តកើតមានចំពោះអ្នករស់នៅជាមួយនឹងជំងឺមេរោគអេដស៍។ ភាពភ័យខ្លាចនេះ គឺហាក់បានដក់ជាប់នៅនឹងអារម្មណ៍របស់អ្នកស្រីជានិច្ច មិនថាពេលដើរ ដេក ឈរ អង្គុយនោះទេ បើទោះបីកូនអ្នកស្រីមានចំណេះដឹង និងបានរៀនសូត្រជ្រៅជ្រះយ៉ាងណាក៏ដោយ។
ប្រភពបន្តថា «ខ្ញុំនៅតែគិតច្រើន ខ្លាចកូនគិតខ្លីដោយសារគ្នាស្រីហើយអាបញ្ហាប្រើប្រាស់ថ្នាំវានៅ ជួលកាលកូនខ្ញុំអាចឈប់លេបថ្នាំខ្ញុំអត់ដឹង ខ្ញុំភ្លេចតាមដានកូន ឈប់លេបមែន មេរោគអាចឡើងដល់ជិត១ម៉ឺន ខ្ញុំអត់ដឹងថាកូនឈប់លេបដោយសារកូនលេបវាចេះតែក្អួត។ បារម្ភខ្លាចដល់ពេលតិចទៀតទៅវានៅមានតែការរើសអើង អ្នកផ្ទុកមេរោគហ្នឹង ជួនកាលយើងរកការងារធ្វើពិបាកដែរ ដូចឥឡូវធ្លាប់មានអ្នកខ្លះសូម្បីតែយើងទៅបម្រើការនៅតាមផ្ទះអញ្ចឹង គេដឹងថាយើងមានមេរោគ ក៏គេអត់ទទួលដែរ»។
ហាក់ផ្ទុយពីការបារម្ភរបស់អ្នកភូមិនេះនេះបន្តិច លោក អ៊ូច វុទ្ធី ប្រធានសមាគមគ្រូពេទ្យគុណធម៌កម្ពុជា លើកឡើងថា អ្នកកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍ពួកគេសព្វថ្ងៃនេះ សង្កេតឃើញថាការរើសអើងហាក់កាត់បន្ថយបានច្រើនជាងមុន ព្រោះតាមស្ថិតិពិភពលោក បច្ចុប្បន្នបានចាត់ទុកជងឺនេះជាជងឺទូទៅធម្មតាទៅហើយ។ ការយកចិត្ដទុកដាក់ និងលើកទឹកចិត្ដពួកគាត់ក្នុងការរស់នៅគឺជាការចាំបាច់ដូចជា ការទទួលបានរបបអាហារគ្រប់គ្រាន់ ហូបស្អាត ផឹកស្អាត រស់នៅស្អាត ដើម្បីឱ្យពួកគាត់មានសុខភាពល្អ និងកម្លាំងមាំមួន។
លោកបន្តថា៖ «ពិភពលោកគេអត់ឱ្យមានការរើសអើងទេ គេឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ហើយនិងលើកទឹកចិត្ដគាត់ក្នុងការរស់នៅ ទី១ គឺរបបអាហារគឺជួយគាត់ជាប់ជានិច្ច ទី២ ការរស់នៅស្អាត ផឹកស្អាត ហូបស្អាតនឹងហើយដែលធ្វើឱ្យគាត់មានជីវិតយូរអង្វែង ទី៣ គាត់ត្រូវស្ដាប់ការផ្ដល់យោបល់ពីគ្រូពេទ្យជំនាញផ្នែកជងឺឆ្លងដូចខ្ញុំលើកឡើងខាងដើមអំបាញ់មិញចឹង ទី៤ គាត់ត្រូវតែចេះថែរក្សាខ្លួនកុំដើរលេងហួសកម្លាំង កុំធ្វើការហួសកម្លាំងអត់ងងុយត្រូវឱ្យមានដំណេកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់កន្លែងនឹងហើយដែលធ្វើឱ្យជងឺអេដស៍មិនអាចធ្វើបាប ហើយមិនអាចឱ្យគាត់ចុះទ្រុឌទ្រោមបានឡើយ»។
ដោយឡែក របាយការណ៍របស់មន្ទីរពេទ្យបង្អែក រកា ខេត្តបាត់ដំបង បង្ហាញថា មកដល់ចុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥នេះ អ្នកឃុំរកាដែលកំពុងរស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍ និងអ្នកឆ្លងថ្មីមកពីសហគមន៍ខាងក្រៅទាំង៦ភូមិ សរុបមាន ២៧០នាក់។ តួលេខនេះ បើគិតពីការឆ្លងដែលរកឃើញអំឡុងពេលផ្ទុះជាលើកដំបូង កាលពីឆ្នាំ២០១៤ គឺមានចំនួនជាង២៨៨ នាក់។ ក្នុងចំណោមនោះ គឺមានបុរសចំនួន១១០នាក់ និងស្រ្តីចំនួន ១៧៨នាក់។ ជុំវិញករណីនេះ លោក ញ៉ែម ជ្រិន គឺជាគ្រូពេទ្យតែម្នាក់គត់ ដែលគេរកឃើញថាជាភ្នាក់ងារដែលចម្លងមេរោគអេដស៍នេះចូលសហគមន៍ ត្រូវបានសាលាដំបូងខេត្តបាត់ដំបងផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់គុក ២៥ឆ្នាំ ក្នុង២០១៥ ហើយឆ្នាំ២០១៧ ត្រូវបានសាលាឧទ្ធរណ៍តម្កល់សាលក្រមរបស់សាលាដំបូងខេត្ត និងនៅឆ្នាំ២០១៩ តុលាការកំពូលបានតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ទុកជាបានការដដែល។
ចំណែក មេឃុំរកា ស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង អ្នកស្រី ស៊ឹម ពៅ មានប្រសាសន៍ថា ពលរដ្ឋឃុំរកា ដែលមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍មានការលំបាកក្នុងការធ្វើចំណាកស្រុកទៅឆ្ងាយពីស្រុកកំណើតដោយសារប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍ទាំងនោះតម្រូវឱ្យមានការតាមដានពិនិត្យសុខភាព និងប្រើប្រាស់ថ្នាំជាប្រចាំ មិនអាចខកខានបានឡើយ។
អ្នកស្រីបន្តថា៖ «មូលហេតុដែលគាត់មិនធ្វើការនៅក្រៅ ទីមួយ គាត់ខ្វះថវិកាធ្វើផាសស្ព័រ (Visa) ទីពីរគាត់ប្រើប្រាស់ថ្នាំទៀងទាត់រាល់ខែ កាលណាគាត់ទៅចំណាកស្រុកទៅប្រទេសក្រៅ គាត់អាចជួបបញ្ហាដែរទីមួយប្រឈមគាត់បើកថ្នាំហួសកំណត់ មិនអាចតាមកាលកំណត់របស់គាត់ទេ ឧទាហរណ៍ថាបើកកន្លះខែ ពិបាកទៅមកទៅមក »។
យ៉ាងនេះក្តី មន្ត្រីបញ្ចូលទិន្នន័យ ប្រចាំមន្ទីរពេទ្យបង្អែករកា ខេត្តបាត់ដំបង កញ្ញា សុប ម៉ាស់ទីណា បង្ហាញថា ករណីឆ្លងពីសហគមន៍ដែលបានផ្ទុកមេរោគអេដស៍នៅឃុំរកា មិនមានការកើនឡើង និងមិនមានករណីឆ្លងថ្មីនោះទេ ពីម្ដាយទៅកូន ឬពីប្ដីប្រពន្ធ ដោយសារពួកគាត់បានប្រើប្រាស់សេវា ART និងធ្វើតាមវេជ្ជបញ្ជារបស់គ្រូពេទ្យ ហើយប្រើប្រាស់ថ្នាំបានទៀងទាត់។ ដោយឡែក អត្រាអ្នករស់នៅជាមួយនឹងជំងឺអេដស៍ តាមរយៈការធ្វើចំណាកស្រុក និងមិនសូវបានមកទទួលសេវា ART បានដិតដល់ មានប្រហែល ១៥%ទេ ក្នុងចំណោមអ្នកឆ្លងសរុបនៅក្នុងសហគមន៍។
កញ្ញាបន្តថា៖ «បច្ចុប្បន្ននឹងគឺសូម្បីតែប្ដីប្រពន្ធ រស់នៅជាមួយគ្នារាល់ថ្ងៃក៏អត់ឆ្លងដែរ កូនក៏អត់ឆ្លងដែរ »។
បើតាម កញ្ញា សុប ម៉ាស់ទីណា សេវា ART (Antiretroviral Therapy) នេះគឺ ជាការព្យាបាលដោយឱសថប្រឆាំងមេរោគអេដស៍ ដែលសេវានេះជួយកាត់បន្ថយមេរោគ HIV ក្នុងឈាមឱ្យទាបជាងមុនប្រសិនបើមានការប្រើប្រាស់ថ្នាំបានទៀងទាត់ និងធ្វើតាមវេជ្ជបញ្ជារបស់គ្រូពេទ្យ វាអាចជួយមិនឱ្យឆ្លងដល់អ្នកផ្សេងបាន និងជួយពន្យារអាយុជីវិតរបស់អ្នកដែលមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍។
រីឯ ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលជាតិប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺអេដស៍ សើស្បែក និងកាមរោគ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត អ៊ុក វិជ្ជា ប្រាប់ថា ដើម្បីការពារកុំឱ្យឆ្លងមេរោគអេដស៍ត្រូវតមមិនរួមភេទ ស្មោះស្មគ្រ័ដៃគូមួយទល់នឹងមួយ ការប្រើប្រាស់ស្រោមអនាម័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងជាប់ជានិច្ច កុំប្រើប្រាស់សឺរ៉ាំងម្ជុលរួមគ្នា សម្ភារៈមុតស្រួចរួមគ្នា ការប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រឹព (PrEP) ដែលជាថ្នាំបង្ការព្យាបាលអេដស៍ក្រោយការប្រព្រឹត្ដប្រឈមមុខនឹងមេរោគអេដស៍ឱ្យបានមុនរយៈពេល ៧២ម៉ោង។ លោកបន្តថា អ្នករស់នៅជាមួយនឹងមេរោគអេដស៍ដែលមិនបានទទួលការព្យាបាលទាន់ពេលវេលានឹងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធស៊ាំចុះខ្សោយដែលនាំឱ្យងាយឆ្លងរោគឱកាសនិយមមួយចំនួនដូចជា រាគរូស រលាកសួត របេង និងមហារីកជាដើម។
លោកបន្ដថា៖ «ក្នុងករណីដែលមិនបានទទួលការព្យាបាលបានឆាប់រហ័សទេ អ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍អាចបង្កផលប៉ះពាល់សុខភាពចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗ និងផ្តល់ឱកាសឱ្យជំងឺឆ្លងជាច្រើនកើតឡើងនៅពេលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយដោយសារមេរោគអេដស៍បំផ្លាញ នោះអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ និងងាយឆ្លងរោគឱកាសនិយមផ្សេងៗ មានដូចជា រោគសើស្បែក ជំងឺរាគរូស ជំងឺរលាកសួត របេង មហារីក និងផ្សិតក្នុងខួរក្បាល ។ល។ »។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត អ៊ុក វិជ្ជា បញ្ជាក់ថា គិតត្រឹមត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៥នេះ មានអ្នករស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍មានចំនួន ៧០ ៦៥៤នាក់ ដែលកំពុងទទួលការព្យាបាលដោយឱសថប្រឆាំងនឹងមេរោគអេដស៍នៅទូទាំងប្រទេស។ ទន្ទឹងនឹងនេះ កម្ពុជាក៏មានការថយចុះអត្រាអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺអេដស៍ពី ៤៧ ០០០ករណីក្នុងមួយឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ មកនៅត្រឹម ១ ០០០ ករណីក្នុងឆ្នាំ២០២៤។
ក្រៅពីនេះ មេរោគអេដស៍អាចឆ្លងបានតាមរយៈសារធាតុរាវសរីរាង្គមួយចំនួន រួមមានឈាម ទឹកកាម សារធាតុរាវពីក្នុងគូថ ទ្វារមាស និងទឹកដោះម្តាយ។ មេរោគអេដស៍ជាទូទៅឆ្លងតាមការរួមភេទ (តាមទ្វារមាស ឬតាមគូថ) តាមរយៈពីម្តាយទៅទារក និងការប្រើម្ជុលសឺរ៉ាំងរួមគ្នា។
ត្រឡប់មករក កញ្ញា កុសល ផល្លី ឯណេះវិញ កញ្ញាចង់ឃើញភាគីពាក់ព័ន្ធជួយអ្នកផ្ទុកជំងឺអេដស៍ក្នុងឃុំរកា ដូចជាការបើកបង្រៀនជំនាញវិជ្ជាជីវៈផ្សេងៗ និងការផ្ដល់ដើមទុនខ្នាតតូច និងធម្យម ដើម្បីបើកផ្លូវអាចជួយឱ្យពួកគេ ប្រកបអាជីវកម្មបានទៅតាមជំនាញ។ បើធ្វើដូចនេះ វានឹងអាចបញ្ចៀសបានពីការរើសអើង និងបញ្ឈប់ការមាក់ងាយចំពោះអ្នករស់នៅជាមួយជំងឺអេដស៍ នៅក្នុងឃុំរកាបាន៕
អត្ថបទនេះ ផលិតក្រោមគម្រោងរយៈពេលខ្លី ដែលអនុវត្តដោយមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ ក្រោមការគាំទ្ររបស់Diakonia។ គម្រោងនេះ ផ្តល់ការគាំទ្រដល់សិក្ខាកាមផ្នែកសារព័ត៌មាន ចុះអនុវត្តយកព័ត៌មាន និងផលិតអត្ថបទសារព័ត៌មាន ក្រោមការណែនាំរបស់គ្រូបង្គោលរបស់CCIM។
