អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍បានជំរុញឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសក្រុមហ៊ុន Royal Group ធ្វើការសិក្សាពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គមឱ្យបានល្អិតល្អន់ទាក់ទងនឹងគម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីលើដងទន្លេស្រែពកក្នុងខេត្តភាគឦសាននៃប្រទេស។
អង្គការ NGO Forum និងលេខាធិការដ្ឋានសម្ព័ន្ធទន្លេកម្ពុជា (RCC) ដែលជាបណ្ដុំភាគីពាក់ព័ន្ធ បានរៀបចំកិច្ចពិភាក្សាមួយកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីពិនិត្យលើរបាយការណ៍ស្ដីពីហេតុប៉ះពាល់បរិស្ថានរបស់គម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីស្រែពកក្រោម៣ នៅក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី។
ក្នុងកិច្ចពិភាក្សានេះ អ្នកចូលរួមបានរកឃើញចន្លោះប្រហោងធំៗមួយចំនួន ដូចជាភាពមិនស៊ីគ្នានៃទិន្ន័យពេលចាប់ផ្ដើមសិក្សា និងពេលបញ្ចប់ការសិក្សា ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់មិនច្បាស់លាស់ មិនមានការវាយតម្លៃជាក់លាក់លើប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់នឹងត្រូវជម្លៀសចេញ មិនមានក្របខណ្ឌច្បាប់រឹងមាំក្នុងការការពារវប្បធម៌ និងទីតាំងជំនឿរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការគ្រប់គ្រង ការទទួលខុសត្រូវរយៈពេលវែងរបស់គម្រោងក៏នៅមិនទាន់ច្បាស់លាស់។
ទំបន់វារីអគ្កិសនីនេះស្ថិតក្នុងគម្រោងសាងសង់-ប្រតិបត្តិការ-ផ្ទេរ (BOT) ហើយបច្ចុប្បន្ននៅមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់លើហេតុប៉ះពាល់ខាងផ្លូវទឹក និងផ្លូវគោកក្នុងសហគមន៍នៅឡើយ។ ការសិក្សាពីហេតុប៉ះពាល់បរិស្ថាននាពេលកន្លងមក គឺធ្វើឡើងសម្រាប់ទំបន់ដែលមានកម្លាំងផលិតថាមពល៣០០មេហ្គាវ៉ាត់។ ប៉ុន្តែនៅពេលថ្មីៗនេះ ព័ត៌មានទាក់ទងនឹងកម្លាំងផលិតថាមពលសម្រាប់ទំបន់វារីអគ្គិសនីនេះឡើងដល់៣៧៦មេហ្គាវ៉ាត់ ហើយមិនទាន់មានការពន្យល់ពីរឿងនេះឲ្យបានច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ ហេតុនេះ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏ដូចជាសហគមន៍ស្នើឲ្យមានការសិក្សាបន្ថែមទៀត។
លោក សឿង សារឿន នាយកប្រតិបត្តិអង្គការ NGO Forum មានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងមិនទាន់ដឹងថានឹងមានផ្លូវក្រួសក្រហមប៉ុន្មានខ្សែនឹងត្រូវជន់លិច ហើយផ្លូវទឹកនឹងរងផលប៉ះពាល់កម្រិតណា។ យើងត្រូវការសិក្សាថាតើមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចបែបណាលើអ្វីដែលបានសាងសង់ និងមានផលប៉ះពាល់បែបណាដល់ផ្លូវទឹកនៅថ្ងៃអនាគត»។
កម្ពុជាកំពុងអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូចជាការពង្រីកការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកភ្ជាប់ទៅកាន់ព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ។
លោក សារឿន ឲ្យដឹងទៀតថា៖ «វាអាចនឹងមានផលប៉ះពាល់ច្រើន[ដល់សហគមន៍] បើសិនជាក្រុមហ៊ុនមិនបានសិក្សាបន្ថែមលើហេតុប៉ះពាល់បរិស្ថាន»។
ក្រុមហ៊ុន CG Sustainable ដែលសិក្សាលើផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងក្រុមហ៊ុន Royal Group ក៏ដូចជាក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល និងក្រសួងបរិស្ថាន មិនបានចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សានេះទេ បើទោះបីជាមានការអញ្ជើញក៏ដោយ។
គម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីកម្លាំង៣៧៦មេហ្គាវ៉ាត់នេះមានតម្លៃ៩០០,២លានដុល្លារ ច្រើនជាងជំហានប៉ាន់ស្មានដំបូងដល់ទៅ១០ដង ដែលកាលនោះមានតម្លៃត្រឹម៨៣លានដុល្លារ។ គម្រោងនេះអាចនឹងក្លាយជាគម្រោងទី២១នៅលើដងទន្លេ ស៣(សេសាន ស្រែពក និងសេកុង) ជាដៃទន្លេដ៏ធំរបស់ទន្លេមេគង្គ ដែលអាចផ្ដល់លំហូរទឹកប្រចាំឆ្នាំប្រហែល២០ភាគរយ និងជួយទ្រទ្រង់ជីវិតប្រជាពលរាប់លាននាក់តាមរយៈការនេសាទ និងកសិកម្ម។
ប្រជាពលរដ្ឋប្រហែល ៤ ២៧០គ្រួសារប្រឈមនឹងត្រូវជម្លៀសចេញពីលំនៅឋានក្នុងខេត្តរតនគិរី និងមណ្ឌលគិរី ទាក់ទងនឹងគម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីនេះ ហើយផ្ទៃដីប្រហែល៧ម៉ឺនហិកតាត្រូវប្រើជាអាងស្តុកទឹក។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្លះនិយាយថា ខ្លួនបានរងការគំរាមកំហែង ដើម្បីឲ្យទទួលយកដំណោះស្រាយដែលពួកគាត់ថាជាដំណោះស្រាយមិនសមស្រប។
គម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីនេះដឹកនាំដោយក្រុមហ៊ុន Royal Group Power ដោយមានការចូលរួមពីក្រុមហ៊ុនបច្ចេកទេសរបស់ចិន Huaneng Hydrolancang International Energy Co. និង PowerChina Huadong Engineering Co. ហើយគម្រោងនេះទើបចាប់ផ្ដើមបន្តឡើងវិញក្រោយពន្យារពេលអស់ច្រើនឆ្នាំ។ ជាមួយគ្នានេះដែរ ក្រុមហ៊ុនជាដៃគូ Royal Group–Huaneng ក៏បានសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីសេសានក្រោម២ ដែលមានភាពចម្រូងចម្រាសមួយដែរ។ ក្រុមអ្នកអភិរក្សយល់ថា គម្រោងនឹងត្រូវជម្លៀសប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនពាន់គ្រួសារ និងធ្វើឲ្យរំខានដល់លំហូរផ្លូវទឹកធម្មជាតិរបស់ទន្លេមេគង្គ។
អ្នកស្រី ស៊ាង សុខហេង អ្នកភូមិណាងបួរ ដែលបានចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាបានលើកឡើងថាសំណងនៅមានភាពមិនច្បាស់លាស់។
អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ពួកគេបានស្នើឲ្យពួកយើងផ្ដល់ជាជម្រើស ប៉ុន្តែយើងមិនទាន់យល់ច្បាស់ពីសំណងទេ។ ពួកគេគ្រាន់តែនិយាយថាសំណងនឹងត្រូវផ្ដល់ឲ្យ ប៉ុន្តែយើងមិនដឹងថាអ្នកណាជាអ្នកទទួលដោះស្រាយ»។
អ្នកស្រីឲ្យដឹងទៀតថា លំនៅឋានដែលរៀបចំសម្រាប់អ្នកត្រូវជម្លៀសក៏មិនទាន់បានបង្ហាញព័ត៌មានឲ្យដឹងដែរ។ អ្នកខ្លះថាដីដែលទទួលបាននឹងមានទំហំ២៥ម៉ែត្រ គុណ៥០ម៉ែត្រ ព្រមជាមួយដីស្រែប្រាំហិកតា។ យ៉ាងណា អ្នកស្រីកត់សម្គាល់ថាប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួននៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះមានដីកសិកម្មជាកម្មសិទ្ធលើសពី១០ហិកតាក៏មាន ហើយអ្នកទាំងនោះនឹងមិនអាចទទួលយកដីដែលមានទំហំតូចជាងបានទេ។
អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងភូមិខ្ញុំមិនចង់ប្ដូរទីលំនៅទេ ព្រោះថាការប្ដូរទៅទីតាំងថ្មីអាចនឹងធ្វើឲ្យពួកគាត់កាន់តែក្រជាងមុន»។
លោក ឡេង ប៊ុនលាភ នាយកបណ្ដាញអង្គការទន្លេបី ដែលបានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ បានលើកឡើងថា កិច្ចពិភាក្សាមិនមានភាពពេញលេញទេ ដោយសារថាមតិត្រឡប់ពីអ្នកពាក់ព័ន្ធ រួមទាំងសង្គមស៊ីវិលដែលបានដាក់ទៅកាន់ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ មិនមានការឆ្លើយតប ឬកិច្ចសហការនោះទេ។
លោកបន្ថែមថា៖ «គោលនយោបាយសំណងនៅមិនទាន់កំណត់ច្បាស់លាស់ ដែលវាបានបង្កើតជាស្ថានភាពមួយដែលអ្នករងផលប៉ះពាល់ខ្លះអាចបានទទួលសំណង ខណៈខ្លះទៀតមិនអាចបានទទួល ជាពិសេសអ្នកដែលកាន់កាប់ដី៣០ទៅ៤០ហិកតា។ នៅមិនទាន់ច្បាស់ថាអ្នកទាំងនោះនឹងត្រូវទទួលបានសំណងកម្រិតណា»។
លោកបានកត់សម្គាល់ថា មធ្យោបាយដោះស្រាយដែលមាននេះអាចជាឧទាហរណ៍អាក្រក់មួយសម្រាប់គម្រោងធំៗទៅថ្ងៃអនាគត ដូចជាគម្រោងជីករករ៉ែ ដីសម្បទាន ឬគម្រោងទំបន់វារីអគ្គិសនីផ្សេងទៀត។ ការណ៍នេះអាចធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋលែងមានជំនឿ និងមានភាពភ័យខ្លាច ដោយជឿថាទោះបីជាពួកគាត់ចូលរួមពិភាក្សា ក៏សំណងនៅតែមិនគ្រប់គ្រាន់។
លោក វ៉ាត់ បុត្តកុសល អគ្គលេខាធិការងនៃគណៈកម្មាធិការជាតិទន្លេមេគង្គកម្ពុជា (MRC) ដែលបានចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សានេះមិនអាចទាក់ទងសុំការអត្ថាធិប្បាយបានទេ។ ចំណែកលោក ខ្វៃ អាទិត្យា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថានក៏មិនអាចទាក់ទងសុំការអត្ថាធិប្បាយបានដែរ។
តំណាងក្រុមហ៊ុន CG Sustainable បដិសេដធ្វើអត្ថាធិប្បាយដោយសារលោកកំពុងជាប់ប្រជុំ៕
ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស៖ Srepok Hydropower Dam Needs More Study After Capacity Increased, NGOs Say
