សារព័ត៌មានមិនមែនត្រឹមតែផ្សាយដំណឹងទេ ប៉ុន្តែជាការទទួលខុសត្រូវចំពោះសាធារណៈ និងច្បាប់។
នៅក្នុងសម័យដែលព័ត៌មានហូរចេញលឿនជាងសេចក្តីពិត សង្គមកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាធំមួយ៖ ព័ត៌មានមានច្រើន ប៉ុន្តែទំនុកចិត្តកាន់តែថយចុះ។ បណ្ដាញសង្គមបានធ្វើឱ្យគ្រប់គ្នាអាចក្លាយជាអ្នកផ្សាយព័ត៌មាន ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់គ្នាអាចក្លាយជាអ្នកកាសែតវិជ្ជាជីវៈបានទេ។
ក្នុងបរិបទកម្ពុជា ដែលការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយកំពុងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស សារព័ត៌មានមានតួនាទីសំខាន់ជាងមុន ក្នុងការធានាថា ការអភិវឌ្ឍនោះត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ និងពន្យល់ឱ្យសាធារណៈយល់។ ដើម្បីបំពេញតួនាទីនេះ អ្នកកាសែតមិនអាចពឹងផ្អែកត្រឹមជំនាញសរសេរ ឬបច្ចេកទេសថតរូបនោះទេ តែត្រូវមានគោលការណ៍ដឹកនាំច្បាស់លាស់។
ក្រៅពីគោលការណ៍សកលដូចជា ភាពត្រឹមត្រូវ ភាពឯករាជ្យ និងតុល្យភាព អ្នកកាសែតដែលចង់ឈានទៅកម្រិតឯករាជ្យ និងវិជ្ជាជីវៈគួរប្រកាន់ខ្ជាប់ «ប» ទាំងបី៖ បង្ហើប បង្ហាញ និងបង្ហើយ។
បង្ហើប៖ ក្លាហានស៊ើបអង្កេត ដើម្បីការពារសាធារណៈ
«បង្ហើប» មានន័យថា ការស៊ើបអង្កេត និងបើកបង្ហាញអ្វីដែលត្រូវបានលាក់បាំង ឬមិនត្រូវបាននិយាយចេញជាសាធារណៈ។ វាមិនមែនជាការបង្កើតរឿង ឬបង្ហោះព័ត៌មានមិនបានផ្ទៀងផ្ទាត់ទេ ប៉ុន្តែជាការប្រមូលភស្តុតាង ធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់មុននឹងផ្សាយ។
ក្នុងសង្គមណាមួយ ការប្រើអំណាចខុស ការបំពានច្បាប់ ឬការប៉ះពាល់ផលប្រយោជន៍សាធារណៈ អាចកើតឡើងពេលដែលគ្មានការត្រួតពិនិត្យ។ តួនាទីសារព័ត៌មាន គឺជាផ្នែកមួយនៃយន្តការត្រួតពិនិត្យនោះ។
ការបង្ហើបមិនមែនមានន័យថា ប្រឆាំងនឹងអង្គភាពណាមួយទេ ប៉ុន្តែជាការពង្រឹងភាពទទួលខុសត្រូវ និងភាពថ្លៃថ្នូរនៃស្ថាប័នទាំងឡាយ។ សារព័ត៌មានដែលអាចបង្ហើបដោយផ្អែកលើការពិត គឺជាសារព័ត៌មានដែលបម្រើសង្គម មិនមែនបម្រើអំណាច ឬផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
បង្ហាញ៖ ផ្សាយការពិតឱ្យច្បាស់ និងមានតុល្យភាព
ការរកឃើញការពិតមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ប្រសិនបើមិនអាចបង្ហាញវាឱ្យសាធារណៈយល់បាន។ «បង្ហាញ» គឺជាការបកស្រាយព័ត៌មានដោយមានបរិបទ មានប្រភពច្បាស់ និងមានតុល្យភាព។
ក្នុងសម័យព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងព័ត៌មានបំភ្លៃ ការបង្ហាញដោយគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់អាចបង្កការយល់ច្រឡំ និងប៉ះពាល់ដល់សង្គមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ដូច្នេះ អ្នកកាសែតត្រូវផ្តល់ឱកាសឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធនានាបង្ហាញមតិ និងពន្យល់ចំណុចរបស់ខ្លួន។
សារព័ត៌មានដែលមានវិជ្ជាជីវៈ មិនត្រូវប្រើអារម្មណ៍ជាឧបករណ៍សម្រាប់ទាក់ទាញអ្នកអានឡើយ។ វាត្រូវផ្តោតលើការពន្យល់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាចធ្វើសេចក្តីសម្រេចដោយផ្អែកលើព័ត៌មានត្រឹមត្រូវ។
បង្ហើយ៖ តាមដានរហូតដល់មានលទ្ធផល
ជាញឹកញាប់ ការផ្សាយព័ត៌មានមួយក្លាយជារឿងក្តៅក្នុងរយៈពេលខ្លី បន្ទាប់មកត្រូវបានភ្លេចបាត់។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់សារព័ត៌មានវិជ្ជាជីវៈ ការងារមិនចប់ត្រឹមការផ្សាយទេ។
«បង្ហើយ» មានន័យថា ត្រូវតាមដានបន្ត៖ តើបញ្ហានោះត្រូវបានដោះស្រាយឬនៅ? តើអ្នកពាក់ព័ន្ធទទួលខុសត្រូវដែរឬទេ? តើមានការកែប្រែគោលនយោបាយ ឬនីតិវិធីដើម្បីជៀសវាងការកើតឡើងម្ដងទៀតដែរឬទេ?
ការតាមដានជាបន្តបន្ទាប់ គឺជារបៀបមួយដែលធ្វើឱ្យសារព័ត៌មានមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានលើការអភិវឌ្ឍសង្គម។ វាបង្ហាញថា គោលបំណងមិនមែនត្រឹមបង្កការចាប់អារម្មណ៍ ប៉ុន្តែជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយ។
សារព័ត៌មាន និងទំនុកចិត្តសាធារណៈ
នៅទីបំផុត សារព័ត៌មានអាចរស់ដោយចំនួនអ្នកអាន ប៉ុន្តែវារស់យូរដោយទំនុកចិត្ត។ ទំនុកចិត្តនោះកើតឡើងពេលអ្នកកាសែតមានភាពក្លាហានក្នុងការបង្ហើប មានសុចរិតភាពក្នុងការបង្ហាញ និងមានការទទួលខុសត្រូវក្នុងការបង្ហើយ។
«ប» ទាំងបី មិនមែនជាពាក្យស្លោកនយោបាយ ឬពាក្យសម្ដីល្អស្តាប់ទេ ប៉ុន្តែជាគន្លឹះនៃវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន ដែលអាចជួយឱ្យសារព័ត៌មានកម្ពុជា រឹងមាំ និងមានតម្លៃក្នុងសង្គមកាន់តែខ្លាំង។
ព្រោះនៅចុងក្រោយ សារព័ត៌មានមិនត្រូវការត្រឹមតែភាពល្បីល្បាញទេ—វាត្រូវការភាពជឿទុកចិត្ត។ ហើយភាពជឿទុកចិត្តនោះ ចាប់ផ្តើមពីការប្រកាន់ខ្ជាប់ «ប» ទាំងបី៕
អត្ថបទទស្សនៈនេះសរសេរដោយ ពលរដ្ឋម្នាក់
