សមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា

ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅ​ខ្សែ​ទឹក​ខាង​លើ​ធ្វើឲ្យ​ជន់លិច​តំបន់ការពារ​​ព្រៃ​លិច​ទឹក​​របស់កម្ពុជា

កម្រិតទឹកឡើងខ្ពស់ អំឡុងរដូវប្រាំងនៅតំបន់រ៉ាមសារខេត្តស្ទឹងត្រែងបានបង្កមហន្តរាយចំពោះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានតែមួយគត់ និងប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់នោះ។ (រូបភាព៖ Andy Ball/ The Third Pole)
កម្រិតទឹកឡើងខ្ពស់ អំឡុងរដូវប្រាំងនៅតំបន់រ៉ាមសារខេត្តស្ទឹងត្រែងបានបង្កមហន្តរាយចំពោះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានតែមួយគត់ និងប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់នោះ។ (រូបភាព៖ Andy Ball/ The Third Pole)

លោក ​គង់ ចន្ធី បង្ហាញទឹក​មុខ​ស្រស់ស្រាយ​នៅ​​ពេលលោក​​រំឭក​ដល់​អតីតកាល។ កាលពីសាមសិបឆ្នាំមុន ព្រៃលិចទឹកនៅកណ្តាលទន្លេមេគង្គ នៅ​ភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា ភាគខាងត្បូងនៃព្រំដែនជាមួយប្រទេសឡាវ ពោរពេញទៅដោយជីវិត និងសហគមន៍ដែល​មាន​ការ​រីកចម្រើន។

លោក គង់​ ចន្ធី ដែលជាប្រធានសហគមន៍នេសាទនិងអេកូទេសចរណ៍ក្នុងឃុំអូរស្វាយមានប្រសាសន៍ថា ព្រៃឈើតំបន់​នេះ​មិនត្រឹមតែផ្តល់អាហារដល់ប្រជាជន ១៣.០០០នាក់ ដែលរស់នៅតាមដងទន្លេភាគខាងជើងនៃក្រុងស្ទឹងត្រែងប៉ុណ្ណោះទេ​ ប៉ុន្តែ​វាបាន​ចិញ្ចឹមសត្វស្លាបនិងត្រីដែលជិតផុតពូជ ដោយខ្លះផ្លាស់ទី​មក​កាន់​ដងទន្លេមេគង្គពីបឹងទន្លេសាបនៅភាគពាយ័ព្យរបស់ប្រទេស ដែលជាតំបន់​នេសាទត្រីទឹកសាបធំបំផុតក្នុងពិភពលោក ដោយ​ផ្តល់​ប្រូតេ​អ៊ីន៦០ភាគរយដល់​​ប្រជាជនកម្ពុជា ។ ហើយដើមឈើនិងរុក្ខជាតិ​តូចៗក៏បានផ្តល់ជម្រកដល់សត្វរស់​នៅ​ក្នុង​ទន្លេគេចខ្លួន​ពីពពួកសត្វសាហាវ​ និងជា​កន្លែងពងកូនប្រកបដោយសុវត្ថិភាពផងដែរ។

ដោយ​រំឭកដល់​ការនេសាទត្រីពេលយប់​នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ​១៩៨០ លោក គង់​ ចន្ធី​ និយាយថា៖ «យើងចាក់អំបិលចូលក្នុងទូក [ដើម្បីរក្សាត្រីឲ្យនៅស្រស់] ប្រើចង្កៀងម៉ាំងសុង យកច្រវាអុកទូក ហើយត្រីលោតចូលទូកតែម្តង»។ លោក គង់​ ចន្ធី​ បានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដើម្បីស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែល​មាន​តែមួយ​នេះ និងប្រភេទត្រីនៅ​តំបន់​នេះ​សម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវរបស់រដ្ឋ និងក្រុមអង្គការ​មិនមែនរដ្ឋាភិបាល។

អ្នកស្រី ថៃ សាខន ជាកសិករដែលមានកូន៩នាក់រស់នៅឃុំអូរស្វាយ បោចស្លឹកឈើពីមែកឈើដែលកាប់ពីតំបន់ព្រៃលិចទឹក ។ ពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋានប្រើស្លឹករបស់ប្រភេទដើមឈើខ្លះក្នុងតំបន់នេះសម្រាប់សម្ល និងទឹកជ្រលក់។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)
អ្នកស្រី ថៃ សាខន ជាកសិករដែលមានកូន៩នាក់រស់នៅឃុំអូរស្វាយ បោចស្លឹកឈើពីមែកឈើដែលកាប់ពីតំបន់ព្រៃលិចទឹក ។ ពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋានប្រើស្លឹករបស់ប្រភេទដើមឈើខ្លះក្នុងតំបន់នេះសម្រាប់សម្ល និងទឹកជ្រលក់។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)
ពេលខ្លះអ្នកនេសាទក្នុងមូលដ្ឋានក៏បេះផ្លែឈើពីដើមឈើនៅក្នុងតំបន់ព្រៃលិចទឹកធ្វើជានុយសន្ទូច។ ផ្លែឈើដូចជាផ្លែព្រូនទាំងនេះត្រូវបានគេបេះពីដើមក្តុល ដែលជាធម្មតាដុះនៅមាត់ទឹក។ (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)
ពេលខ្លះអ្នកនេសាទក្នុងមូលដ្ឋានក៏បេះផ្លែឈើពីដើមឈើនៅក្នុងតំបន់ព្រៃលិចទឹកធ្វើជានុយសន្ទូច។ ផ្លែឈើដូចជាផ្លែព្រូនទាំងនេះត្រូវបានគេបេះពីដើមក្តុល ដែលជាធម្មតាដុះនៅមាត់ទឹក។ (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)
អ្នកនេសាទម្នាក់នេសាទត្រី​នៅចន្លោះដើមឈើនៃព្រៃលិចទឹក។ គេមិន​ឃើញ​មាន​ ប្រព័ន្ធ​អេកូឡូស៊ី​ដ៏​ពិសេស​នេះ​នៅ​ផ្នែក​ណា​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ទន្លេ​មេគង្គនោះ​​ទេ។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)
អ្នកនេសាទម្នាក់នេសាទត្រី​នៅចន្លោះដើមឈើនៃព្រៃលិចទឹក។ គេមិន​ឃើញ​មាន​ ប្រព័ន្ធ​អេកូឡូស៊ី​ដ៏​ពិសេស​នេះ​នៅ​ផ្នែក​ណា​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ទន្លេ​មេគង្គនោះ​​ទេ។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)

ជីវចម្រុះដ៏ពិសេសក្នុងតំបន់នេះមិនត្រូវបានគេបំភ្លេច​ចោល​នោះ​ទេ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ ព្រៃលិចទឹកតំបន់នេះត្រូវបានកំណត់ជាតំបន់ដី​សើមដែល​មាន​សារៈសំខាន់ជា​អន្តរជាតិក្រោមអនុសញ្ញារ៉ាមសាររបស់អង្គការយូណេស្កូ។

គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី១៤.៦០០ហិកតា តំបន់រ៉ាមសារ​គឺជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលអាចប្រទះឃើញនៅតាមបណ្តោយដងទន្លេមេគង្គប្រវែង៤០គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ។ ទេសភាពព្រៃឈើ​ដ៏អស្ចារ្យ​ដូចជាពពួកដើមជ្រៃ ដែលមានមែកសាខាព័ទ្ធ​ជុំវិញ និងអាកាស្សានោះ បានសម្របខ្លួន​តាមលក្ខខណ្ឌពិសេស នេះ និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិ ដូចគ្នានឹងពពួកសត្វផ្សោតទឹកសាបនៅក្នុងអាងទឹកជ្រៅក្បែរនោះដែរ ដែល​សមាជិកចុងក្រោយរបស់​វាបានស្លាប់កាលពីឆ្នាំមុន។

ដើម​ឈើ​ដែល​​ខ្លះ​មាន​កម្ពស់រហូត​ដល់​ទៅ២៥​ម៉ែត្រ ប្រែប្រួល​តាមការឡើង​ចុះ​តាម​​រដូវ​​​នៃទឹក​ទន្លេ។ ពួកវាជ្រុះ​ស្លឹកនៅពេលដែលទឹក​ទន្លេមេគង្គហក់ឡើងដោយសារទឹក​ភ្លៀងរដូវវស្សា ហើយទឹកបាន​ជន​លិច​ដើម​ឈើ​ទាំង​នោះ​។ បន្ទាប់មក នៅពេលកម្រិតទឹកធ្លាក់ចុះក្នុងរដូវប្រាំង ជាធម្មតាចាប់ពីខែតុលាដល់ដើមខែឧសភា ពួកវាមានសភាព​ស្ងួតនិងចាប់ផ្តើម​លាស់​ស្លឹកថ្មី។ 

ដើមឈើងាប់នៅផ្នែកមួយនៃព្រៃលិចទឹកកាល​ពី​ខែធ្នូ ពាក់កណ្តាលរដូវប្រាំង។ ក្រុម​អ្នកស្រាវជ្រាវនិយាយថា កម្រិតទឹកឡើងខ្ពស់ខុសធម្ម​តា ដោយសារការបញ្ចេញទឹកដោយ​ទំនប់វារីអគ្គិសនី​នៅ​ខ្សែទឹកខាងលើ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ និងចិនកំពុងរារាំងព្រៃឈើមិនឱ្យសម្ងួត​ទឹកដូចដែលវាគួរធ្វើនៅពេលនេះ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ដើមឈើទាំង​នេះ​ងាប់​។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល)
ដើមឈើងាប់នៅផ្នែកមួយនៃព្រៃលិចទឹកកាល​ពី​ខែធ្នូ ពាក់កណ្តាលរដូវប្រាំង។ ក្រុម​អ្នកស្រាវជ្រាវនិយាយថា កម្រិតទឹកឡើងខ្ពស់ខុសធម្ម​តា ដោយសារការបញ្ចេញទឹកដោយ​ទំនប់វារីអគ្គិសនី​នៅ​ខ្សែទឹកខាងលើ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ និងចិនកំពុងរារាំងព្រៃឈើមិនឱ្យសម្ងួត​ទឹកដូចដែលវាគួរធ្វើនៅពេលនេះ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ដើមឈើទាំង​នេះ​ងាប់​។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល)
ពពួករុក្ខជាតិដែលផ្សាំខ្លួន​លើដើមឈើធំៗនៅ​ខេត្តស្ទឹងត្រែង (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)
ពពួករុក្ខជាតិដែលផ្សាំខ្លួន​លើដើមឈើធំៗនៅ​ខេត្តស្ទឹងត្រែង (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)
គ្រោងឆ្អឹងសត្វផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី នៅឃុំព្រះរំកិល ដែលអ្នកស្រុកនិយាយថា បានងាប់នៅឆ្នាំ២០២១។ នៅមុនពេលសមាជិកចុងក្រោយនៃសត្វផ្សោតនៅតំបន់នេះងាប់ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។ ព្រះរំកិលធ្លាប់ជាទីតាំងមួយក្នុងចំណោមទីតាំងចំនួនពីរក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលទាក់ទាញអ្នកទេសចរមកទស្សនាសត្វផ្សោត។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)
គ្រោងឆ្អឹងសត្វផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី នៅឃុំព្រះរំកិល ដែលអ្នកស្រុកនិយាយថា បានងាប់នៅឆ្នាំ២០២១។ នៅមុនពេលសមាជិកចុងក្រោយនៃសត្វផ្សោតនៅតំបន់នេះងាប់ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។ ព្រះរំកិលធ្លាប់ជាទីតាំងមួយក្នុងចំណោមទីតាំងចំនួនពីរក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលទាក់ទាញអ្នកទេសចរមកទស្សនាសត្វផ្សោត។ (រូបភាព៖ អែនឌី បល / The Third Pole)

ប៉ុន្តែ​នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ២០០០ លោក គង់​ ចន្ធី បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​អ្វី​មួយ​ខុស​ធម្មតា​។ ទឹកទន្លេលែង​ស្រកក្នុងរដូវប្រាំង។ បន្ទាប់មកព្រៃលិចទឹកចាប់ផ្តើមងាប់។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ដើមឈើនៅ​ក្នុងតំបន់​ព្រៃ​លិច​​ទឹក​​​រាប់​ពាន់​ដើមបាន​ងាប់​​។ លោក គង់​ ចន្ធី​ បាន​និយាយថា៖ «រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ ដើម​ឈើ​ពី​៧០ទៅ​៨០ភាគរយហើយ​​បាន​ងាប់»។

លោក គង់ ចន្ធី​ បានរៀប​រាប់​ថា ធនធានជលផលក្នុងស្រុកត្រូវបានបំផ្លាញដោយការនេសាទខុសច្បាប់ និងទំនប់វារីអគ្គិសនី​ដែល​បានបិទច្រកបំលាស់​ទី ប៉ុន្តែការបំផ្លិច​បំផ្លាញ​ដែលកើតមានចំពោះជម្រកត្រីនេះកាន់តែធ្វើឱ្យមានបញ្ហាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាង​នេះ​។ ដូច​គ្នា​នេះ​ដែរ វិស័យ​ទេសចរណ៍​រងការគំរាមកំហែង​ចំពោះការ​បាត់​បង់​ព្រៃ​លិច​ទឹក​។ លោក គង់ ចន្ធី ​និយាយ​ថា៖​ «​យើង​កំពុង​រង​ទុក្ខ»។ 

ត្រីបបែល​ទឹកសាបទន្លេ​មេគង្គជិតផុតពូជមួយ​ក្បាល​នៅផ្សារត្រីមួយ​កន្លែង​ក្នុងក្រុងស្ទឹងត្រែង។ កាល​ពី​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​មុន នៅ​តំបន់​ខ្សែ​ទឹក​ខាងលើ​ក្នុង​តំបន់រ៉ាម​សា​ ត្រី​បបែល​ទឹកសាប​​ទម្ងន់៣០០គីឡូក្រាម​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ។ បណ្តាញ​ព័ត៌មានអន្តរជាតិជា​ច្រើន​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​ពី​​ព័ត៌​មាន​​នេះ ដោយសារវាជា​ត្រីបបែល​ទឹកសាបដ៏ធំបំផុតដែលមិនធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​​​​កត់​​ត្រា​​ក្នុង​ពិភពលោក។ ត្រី​បបែល​ទឹកសាប​តូច​ជាង​នេះ​​ប្រហែល​ជា​បាន​​ងាប់​​​នៅ​ពេល​វាជាប់​សំ​ណាញ់​​​អ្នក​នេសាទ។ (រូបភាព៖ Andy Ball/ The Third Pole)
ត្រីបបែល​ទឹកសាបទន្លេ​មេគង្គជិតផុតពូជមួយ​ក្បាល​នៅផ្សារត្រីមួយ​កន្លែង​ក្នុងក្រុងស្ទឹងត្រែង។ កាល​ពី​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​មុន នៅ​តំបន់​ខ្សែ​ទឹក​ខាងលើ​ក្នុង​តំបន់រ៉ាម​សា​ ត្រី​បបែល​ទឹកសាប​​ទម្ងន់៣០០គីឡូក្រាម​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ។ បណ្តាញ​ព័ត៌មានអន្តរជាតិជា​ច្រើន​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​ពី​​ព័ត៌​មាន​​នេះ ដោយសារវាជា​ត្រីបបែល​ទឹកសាបដ៏ធំបំផុតដែលមិនធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​​​​កត់​​ត្រា​​ក្នុង​ពិភពលោក។ ត្រី​បបែល​ទឹកសាប​តូច​ជាង​នេះ​​ប្រហែល​ជា​បាន​​ងាប់​​​នៅ​ពេល​វាជាប់​សំ​ណាញ់​​​អ្នក​នេសាទ។ (រូបភាព៖ Andy Ball/ The Third Pole)
ឧបករណ៍នេសាទខុសច្បាប់មានម៉ូតូ ទូក និងម៉ាស៊ីន ដែលរឹបអូសបានដោយមន្ត្រីអនុរក្សត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងឃ្លាំងនៅទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃតំបន់រ៉ាមសា ខេត្តស្ទឹងត្រែង (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)
ឧបករណ៍នេសាទខុសច្បាប់មានម៉ូតូ ទូក និងម៉ាស៊ីន ដែលរឹបអូសបានដោយមន្ត្រីអនុរក្សត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងឃ្លាំងនៅទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃតំបន់រ៉ាមសា ខេត្តស្ទឹងត្រែង (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)

ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​ទាំងអស់ដែលបាននិយាយទៅកាន់ The Third Pole បានយល់​ស្រប​នឹង​ការសង្កេតរបស់​ គង់ ចន្ធី​ ដែរ។ ពួកគេបាននិយាយអំពីការខូចខាត​ដែលកើត​មាន​ស្របពេល​មាន​ការថយចុះនៃព្រៃឈើ ដែល​ចាប់ពីការថយ​ចុះចំនួនសត្វស្លាប និងត្រី រហូតដល់ការខូចខាតទីជម្រក​ផ្សេងទៀតដូចជាឆ្នេរ​ខ្សាច់ដែលនៅ​ជាប់នឹងព្រៃឈើ។ ពលរ​ដ្ឋ​​ជា​ច្រើន​បាន​និយាយ​ថា ពួក​គេ​មិន​បាន​ឃើញ​ប្រភេទ​ត្រីសំខាន់​ៗ​មួយ​ចំនួន​ច្រើន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ។ ហើយពលរដ្ឋ​ជាច្រើនបានបន្ទោស​ការកើនឡើងខុស​ធម្មតានៃកម្រិតទឹកនៅលើទំនប់ដន​សាហុង​ ដែលមានចម្ងាយត្រឹមតែ៤គីឡូម៉ែត្រភាគខាងជើងនៃតំបន់ការពាររ៉ាមសានិង​ស្ថិត​​នៅ​ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ។

ផល​ប៉ះ​ពាល់កំពុង​កើន​ឡើង​

លោក អៀន ប៊ែត (Ian Baird) សាស្ត្រាចារ្យភូមិវិទ្យា​នៅសាកលវិទ្យាល័យ Wisconsin-Madison ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកយល់ស្របថា ព្រៃលិចទឹកកំពុងមានបញ្ហា​។ លោក ប៊ែត បាន​រស់នៅក្នុងតំបន់នោះ អំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ហើយបានត្រឡប់មក​ស៊ើបអង្កេតការបាត់​បង់​ព្រៃឈើកាលពី​ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ដោយបានរកឃើញថា ៤០ទៅ៥០​ភាគរយ​នៃដើមឈើខ្ពស់ៗនៃតំបន់​ព្រៃលិច​ទឹក​នេះ​បានងាប់​។ លោកនិយាយ​ថា មូលហេតុ​គឺ​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​​ធំៗ​នៅ​ប្រ​ទេស​​ចិននិង​ឡាវ ដែល​ស្តុក​ទឹកទុក​នៅ​រដូវ​វស្សា​និង​​បញ្ចេញមក​វិញ​​នៅ​រដូវប្រាំង ដើម្បី​ផលិត​អគ្គិសនី។

លោក ប៊ែត និយាយ​ថា៖ «​មានការ​ពិភាក្សា​ច្រើន​អំពី​ផល​ប៉ះពាល់ [​ទំនប់​វា​រី​អគ្គិសនី​] កើន​ឡើង​ ប៉ុន្តែ​មាន​ឧទាហរណ៍ល្អៗ​តិចតួច​ណាស់​ទី​ដែល​អ្នក​អាច​ឃើញ​វា​»។ លោកអះអាង​ថា ព្រៃ​លិច​ទឹកនៅ​​ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង គឺ​ជាឧទាហរណ៍​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​នោះ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោក ប៊ែត បាន​ប្រឹងប្រែង​ខ្លាំង​ណាស់​ក្នុងការបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថា ទំនប់វារីអគ្គិសនីដនសាហុងដោយខ្លួនឯង មិនមានលទ្ធភាពស្តុកទឹកគ្រប់គ្រាន់ ដែល​ប៉ះពាល់ដល់លំហូរទឹកទន្លេនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកនិយាយថា ការខូចខាតព្រៃឈើទាំង​នេះ​ គឺបណ្តាលមកពីប្រតិបត្តិការរួមគ្នានៃទំនប់វារីអគ្គិសនីជាច្រើននៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងដៃទន្លេផ្សេងៗទៀត​របស់វា។

ទំនប់វារីអគ្គិសនីដនសាហុងមាន​កម្លាំង២៦០មេហ្គាវ៉ាត់ នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២២។ ការសាងសង់ទំនប់នេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០១៦ ហើយវាបានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៅឆ្នាំ២០២០។ (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)
ទំនប់វារីអគ្គិសនីដនសាហុងមាន​កម្លាំង២៦០មេហ្គាវ៉ាត់ នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២២។ ការសាងសង់ទំនប់នេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០១៦ ហើយវាបានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៅឆ្នាំ២០២០។ (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)

មកដល់ពេលនេះ មាន​ទំនប់វារីអគ្គិសនីជាង១៥០កន្លែង​ត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុង​អាងទន្លេមេគង្គ ដែលលាតសន្ធឹងពី​ប្រទេសចិន មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ ឡាវ កម្ពុជា និងវៀតណាម។ ទាំង​នេះ​រួម​មាន​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​ចំនួន១៣ ដែល​ស្ថិត​នៅ​តំបន់​ខ្សែទឹក​សំខាន់​​នៃ​​ទន្លេ​មេគង្គ ដែល​ក្នុង​នោះមាន​១១កន្លែង​នៅ​ប្រទេស​ចិន ដែល​ទន្លេ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ឡានឆាង (Lancang) និង​ចំនួន ២កន្លែង​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ។ នៅក្នុងប្រទេសចិន​ ទំនប់ Xiaowan និងទំនប់ Nuozhadu «មាន​ចំណែក​ច្រើន​ជាង៥០ភាគរយនៃសមត្ថភាពផ្ទុកសរុប [នៃទំនប់វារីអគ្គិសនី] នៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គ» នេះបើយោងតាមក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​នៅ​ Stimson Center  ដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក។

ភាគច្រើននៃទំនប់ទាំងនេះត្រូវបានសាងសង់តាំងពីដើម​សតវត្សថ្មី​។ ទំនប់​ Xiaowan និងទំនប់ Nuozhadu បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការនៅឆ្នាំ២០០៨ និង ២០១២ បន្តបន្ទាប់​គ្នា។

ការកើនឡើងនៃកម្ពស់ទឹកដែលត្រូវបានសង្កេតដោយប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុងមូលដ្ឋាន​ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងទិន្នន័យពីគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ (MRC) ដែលជាស្ថាប័នផ្តល់​ប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលដែលមាន​ប្រទេសថៃ វៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា ដែលសម្របសម្រួលលើការអភិវឌ្ឍន៍ធនធានទាក់ទងនឹងទឹកនៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គក្រោម។

អំឡុង​ពេល​ធ្វើ​បាឋកថាតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ លោក ប៊ែត បាននិយាយថា ការវាស់ស្ទង់​ដែលបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេល១០០ឆ្នាំកន្លងមកនេះនៅទីក្រុង Pakse ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាកម្រិតទឹកក្នុងរដូវប្រាំងបាននិងកំពុងកើនឡើងក្នុងរយៈពេល១៥ឆ្នាំចុងក្រោយ​នេះ។

ឆ្លើយតបនឹងសំណួររបស់ The Third Pole លេខាធិការដ្ឋាន MRC បានទទួលស្គាល់ថា ការបញ្ចេញទឹកពីទំនប់វារីអគ្គិសនី​នៅខ្សែទឹក​ខាងលើ «អាចបង្កើតលំហូរទឹក​រដូវប្រាំងខ្ពស់» ដោយបន្ថែមថា «ផលប៉ះពាល់នឹងថយចុះបន្ថែមទៀតនៅខ្សែទឹក​ខាងក្រោម ហើយមិនបង្ហាញ​​ច្បាស់​លាស់ទេ​​នៅស្ទឹងត្រែង»។

លេខាធិការដ្ឋាន MRC មិនបានបញ្ជាក់ថា តើខ្លួនបានលើកឡើងពីបញ្ហាព្រៃឈើដែលកំពុងងាប់ទៅ​កាន់​ប្រទេសឡាវ និងចិនឬយ៉ាងណានោះទេ ប៉ុន្តែបានអះ​អាងថា ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃដីសើមនៅតំបន់អាងទន្លេមេគង្គក្រោមនឹងត្រូវបានលើក​ឡើង​នៅក្នុងរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៣របស់ខ្លួន។ ជុំវិញ​ការអភិរក្សតំបន់ដីសើម លេខាធិការដ្ឋានបានលើក​ឡើង​ថា ខ្លួនកំពុងធ្វើការជាមួយរដ្ឋសមាជិកចំនួន​បួន បូករួម​ទាំង​ចិននិងមីយ៉ាន់ម៉ា លើការតាមដាន «មូល​ហេតុដើមដែលប៉ះពាល់ដល់កម្រិតទឹក និងបរិមាណក្នុងលក្ខណៈមួយ​ដែលកើន​លើសពីកម្រិតអតិ​បរមា​ដែលអាចទទួលយកបាន»។

ដើមឈើងាប់និងដួល​ថ្មីៗនៅ​តំបន់​ព្រៃលិចទឹកខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ការ​ស្រាវជ្រាវដោយលោកសាស្រ្តាចារ្យ អៀន ប៊ែន នៃសាកលវិទ្យាល័យ Wisconsin-Madison បានរកឃើញថា ៤០ទៅ​៥០​ភាគរយនៃដើមឈើខ្ពស់ៗនៅ​តំបន់រ៉ាមសា​ឥឡូវនេះបានងាប់ហើយ។ (រូបភាព៖ Andy Ball​ / The Third Pole)
ដើមឈើងាប់និងដួល​ថ្មីៗនៅ​តំបន់​ព្រៃលិចទឹកខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ការ​ស្រាវជ្រាវដោយលោកសាស្រ្តាចារ្យ អៀន ប៊ែន នៃសាកលវិទ្យាល័យ Wisconsin-Madison បានរកឃើញថា ៤០ទៅ​៥០​ភាគរយនៃដើមឈើខ្ពស់ៗនៅ​តំបន់រ៉ាមសា​ឥឡូវនេះបានងាប់ហើយ។ (រូបភាព៖ Andy Ball​ / The Third Pole)

ប្រទេសចិនមិនមែនជាសមាជិក MRC ទេ ហើយមិនជូនដំណឹងដោយផ្ទាល់ដល់បណ្តា​ប្រទេសនៅខ្សែ​ទឹក​ខាងក្រោមអំពីគម្រោងទំនប់​វារីអគ្គីសនីរបស់ខ្លួនទេ​។ យោងតាមលោក ប្រាយអឹន​ អាយល័រ (Brian Eyler) នាយកកម្មវិធីអាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌល Stimson​ Center បាននិយាយថា «ទំនប់វារីអគ្គិសនី​ទី១២ របស់​ប្រទេសចិននៅលើដងទន្លេមេគង្គគឺជិតរួចរាល់ហើយ។ មធ្យោបាយតែមួយគត់ដែលយើងដឹងបាន គឺតាមរយៈរូបភាពផ្កាយរណបដែលផ្តល់ដោយកម្មវិធី​មួយចំនួន​ដូចជាកម្មវិធី​តាម​ដាន​ទំនប់វារីអគ្គិសនីលើ​ទន្លេ​មេគង្គ​»។

ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមួយចំនួន។ ក្នុងឆ្នាំ២០២០​ អា​កាសធាតុវិទូ​បានអះអាងថា ទំនប់វារីអគ្គិសនី​នៅ​ទន្លេមេគង្គខ្សែ​ទឹកខាងលើ​ក្នុងប្រទេសចិនកំពុងរឹតត្បិត​លំហូរទឹកនៅ​រដូវវស្សា ដែលធ្វើឲ្យផល​ប៉ះពាល់​នៃភាពរាំងស្ងួតនៅកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងវៀតណាមកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ បន្ទាប់​ពីនេះ នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសចិនបានយល់ព្រមចែករំលែកទិន្នន័យទឹកពេញមួយឆ្នាំជាមួយ MRC ។

អនាគតព្រៃលិចទឹកនៅ​ខេត្តស្ទឹងត្រែង

លោក ឈួន ឆន អនុប្រធានមន្ទីរបរិស្ថានខេត្ត ទទួលបន្ទុកតំបន់រ៉ាមសារ ខេត្តស្ទឹងត្រែង មិនបានដឹងពីចំណាត់ការណាមួយរបស់ក្រសួងបរិស្ថានកម្ពុជា ​ក្រៅតែពីការពិភាក្សាលើការដាំដើមឈើព្រៃលិចទឹកឡើងវិញ។ ក្រសួង​បរិស្ថាន​កម្ពុជា​មិនបានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើសុំការអត្ថាធិប្បាយពី The Third Pole នោះ​ទេ។ លោក​បាននិយាយ​ថា៖​ «យើង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​​ស្វែងរក​ដៃគូ​។ ដូច​ដែល​លោក​​​ដឹង​ហើយ យើង​មិន​មាន​ថវិកា​ទេ។ យើង​ត្រូវ​ដាំ​ដើម​ឈើ​ដែល​អាច​រស់​​នៅ​ភូមិសាស្ត្រ [ព្រៃ​លិច​ទឹក]»។

ប្រភេទ​ដើមឈើខ្លះ​ភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងផ្ទាំងថ្មនៅ​បាតទន្លេ​នៅកណ្តាលចំណុច​ទឹកហូរ​ខ្លាំង​នៃ​ទន្លេមេគង្គ ដូច្នេះវា​ត្រូវតែមានទាំង​ភាពមាំមួន​និងសំណាង។

លោក សៃ ហ្វាង ប្រធាន​ភូមិកោះឈើទាលតូចនៅ​ក្នុងតំបន់រ៉ាមសារ ក៏បានគិតផងដែរ អំពីការដាំដើមឈើ ដើម្បីសង្គ្រោះព្រៃលិចទឹកនិងសហគមន៍របស់លោក​។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​ការ​ពិចារណា​ជា​យូរ​មក​ លោក​​បាន​ឈាន​ដល់​ការ​សន្និដ្ឋាន​ថា «ការ​​ដាំ​ដើម​ឈើ​ឡើង​វិញ​គឺ​មិន​អាច​ទៅ​រួច​ទេ»។ លោក​និយាយថា ភាគ​ច្រើន​ដោយសារ​កម្រិត​ទឹក​ឡើង​ចុះ​មាន​ន័យ​ថា ​ដើមឈើ​ដែល​កំពុង​លូតលាស់​ត្រូវ​ជន់​លិច​ទឹក​ជា​ញឹកញាប់។

លោកតាវ័យ​៦០ឆ្នាំរូប​នេះយល់​ឃើញ​ថា ការផ្លាស់ទីលំនៅចេញពីតំបន់នេះគឺ​ជាដំណោះស្រាយតែមួយគត់ ជាពិសេសសម្រាប់ក្មេងៗ។ លោក​តានិយាយថា​៖ «ពី​មុនជីវភាព​រស់​នៅ​​ល្អ​ប្រសើរ​ ​ព្រោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​​អាច​ចាប់​ត្រី​លក់​ជា​ប្រចាំ​ថ្ងៃ។ ឥឡូវ ​ពួកគាត់​​មិន​អាច​ចាប់​ត្រី​បានទៀត​ទេ។ មានតែការធ្វើចំណាកស្រុកប៉ុណ្ណោះ​ដែលអាចជួយប្រជាពលរដ្ឋ​រកប្រាក់ចំណូលចិញ្ចឹមជីវិត​បាន»។

ត្រីឆ្ពិន​ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ស៊ីផ្លែឈើ និងស្លឹកឈើ​ព្រៃលិចទឹកត្រូវបាន​គេដាក់​​លក់នៅក្រុងស្ទឹងត្រែង។ ត្រី​នេះ​ផ្លាស់ទី​​​ពី​ទន្លេសាបឡើង​មក​​ទន្លេ​មេគង្គនិង​បន្ត​ចូល​ទៅ​ប្រទេស​ឡាវ។ (រូបភាព៖ Andy Ball)
ត្រីឆ្ពិន​ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ស៊ីផ្លែឈើ និងស្លឹកឈើ​ព្រៃលិចទឹកត្រូវបាន​គេដាក់​​លក់នៅក្រុងស្ទឹងត្រែង។ ត្រី​នេះ​ផ្លាស់ទី​​​ពី​ទន្លេសាបឡើង​មក​​ទន្លេ​មេគង្គនិង​បន្ត​ចូល​ទៅ​ប្រទេស​ឡាវ។ (រូបភាព៖ Andy Ball)
កម្មករសំណង់ចាក់បេតុងនៅជាន់ទី៨នៃអគារផ្ទះល្វែងមួយកន្លែង​នៅ​រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា។ វិស័យ​សំណង់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​​កំពុង​រីក​ចម្រើន ​ដោយ​មាន​កម្មករ​ជាច្រើន​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ពី​ជនបទ ​ដើម្បី​រក​ប្រាក់​ចំណូល។ (រូបភាព៖ Andy Ball)
កម្មករសំណង់ចាក់បេតុងនៅជាន់ទី៨នៃអគារផ្ទះល្វែងមួយកន្លែង​នៅ​រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា។ វិស័យ​សំណង់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​​កំពុង​រីក​ចម្រើន ​ដោយ​មាន​កម្មករ​ជាច្រើន​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ពី​ជនបទ ​ដើម្បី​រក​ប្រាក់​ចំណូល។ (រូបភាព៖ Andy Ball)
កម្មករម្នាក់បាញ់ជីនិងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតលើដើមចេកក្នុងខេត្តកំពត ប្រទេសកម្ពុជា។ ចម្ការដំណាំបែបនេះគឺជាការទាក់ទាញមួយទៀតសម្រាប់កម្មករចំណាកស្រុកពីតាមជនបទ។ (រូបភាព៖ Andy Ball)
កម្មករម្នាក់បាញ់ជីនិងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតលើដើមចេកក្នុងខេត្តកំពត ប្រទេសកម្ពុជា។ ចម្ការដំណាំបែបនេះគឺជាការទាក់ទាញមួយទៀតសម្រាប់កម្មករចំណាកស្រុកពីតាមជនបទ។ (រូបភាព៖ Andy Ball)

បុរសនិងស្ត្រីមកពីភូមិរបស់​លោក សៃ ហ្វាង ក៏ដូចជាតំបន់​ផ្សេងទៀតនៃ​ខេត្តស្ទឹងត្រែងបាននិងកំពុងស្វែងរកការរស់នៅ​ប្រសើរជាងមុន​នៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឬចំណាកស្រុក​ទៅ​ក្រៅប្រទេស។ ជារឿយៗ ពួកគេធ្វើការជាកម្មករ​នៅតាមចម្ការ និងការដ្ឋានសំណង់ ឬនៅតាម​ហាងកែសម្ផស្ស និងភោជនីយដ្ឋាន​ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ អ្នក​ផ្សេងទៀតបាន​បម្រើការតាម​ផ្ទះ​នៅកន្លែងឆ្ងាយ​ដូច​ជា​ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតឬធ្វើការងារតាមរោងចក្រ​នៅ​ប្រទេសថៃក្បែរខាង​។

ចៅស្រីរបស់លោក សៃ ហ្វាង ផ្ទាល់ដែលមានអាយុ១៩ឆ្នាំ និង២២ឆ្នាំបានធ្វើដំ​ណើរ​ទៅប្រទេសថៃកាលពី​ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២​ ដើម្បីជួយគ្រួសារដោះស្រាយជីវ​ភាព​។ ពួកគេត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស​ដោយ​អ្នក​ជិត​ខាង​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ការងារនៅ​ក្នុង​​ប្រទេសថៃ​រួច​ហើយ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​សន្យា​ផ្តល់​​ការងារ​តាម​ផ្ទះ។

លោកមេ​ភូមិ​រូបនេះ​និយាយ​ថា៖​ «យើង​មាន​អារម្មណ៍​សោកស្ដាយ ​ព្រោះ​ពួកគេ​បាន​ទៅធ្វើការងារនៅ​​ទីនោះ​ជាច្រើន​ខែ​ ​ហើយ​មិន​បាន​ផ្ញើ​ប្រាក់​មក​ទេពួកគេ​តែង​តែ​ប្តូរ​និយោជក ​ព្រោះ​និយោជក​ទាំង​នោះមិន​ល្អ​​»។

លោកមេភូមិ សៃ ហ្វាង នៅផ្ទះរបស់លោក​នៅភូមិកោះឈើ​ទាល​តូច។ ចៅស្រីពីរនាក់របស់លោក​បានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសថៃកាលពីដើមឆ្នាំមុន ដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើតាមផ្ទះ។ ដោយសារ​ផល​​នេសាទនៅក្នុង​​តំ​បន់​ធ្លាក់​ចុះ​​​ យុវជន​ជាច្រើននាក់​បាន​ចាកចេញភូមិ ​ដើម្បី​ស្វែងរក​មធ្យោបាយ​ប្រកប​របរ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត។ (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)
លោកមេភូមិ សៃ ហ្វាង នៅផ្ទះរបស់លោក​នៅភូមិកោះឈើ​ទាល​តូច។ ចៅស្រីពីរនាក់របស់លោក​បានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសថៃកាលពីដើមឆ្នាំមុន ដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើតាមផ្ទះ។ ដោយសារ​ផល​​នេសាទនៅក្នុង​​តំ​បន់​ធ្លាក់​ចុះ​​​ យុវជន​ជាច្រើននាក់​បាន​ចាកចេញភូមិ ​ដើម្បី​ស្វែងរក​មធ្យោបាយ​ប្រកប​របរ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត។ (រូបភាព៖ Andy Ball / The Third Pole)

(រាយការណ៍​បន្ថែម និង​បកប្រែ​ដោយ វុត្ថា ស្រី)

អត្ថបទនេះត្រូវបានផលិតជាភាសាអង់គ្លេសដោយ The Third Pole និងគាំទ្រដោយមូលនិធិសារព័ត៌មាន Rainforest Journalism របស់មជ្ឈមណ្ឌល Pulitzer Center។ អត្ថបទនេះត្រូវបានអនុញ្ញាតបកប្រែភាសាអង់គ្លេសដោយ CamboJA News ៖ Upstream dams are drowning Cambodia’s protected flooded forest

990 views

ព័ត៌មានទាក់ទង

ព័ត៌មានថ្មីៗ

អត្ថបទពេញនិយម